Quy mô của lĩnh vực thương mại điện tử của Việt Nam vào năm 2018 ước tính đạt $8.06 tỷ USD, tăng 30% so với năm trước, theo một báo cáo trắng được công bố bởi Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số của Bộ Công Thương. Tốc độ tăng trưởng đã tăng vọt trong ba năm qua, so với 23% và 24% lần lượt vào năm 2016 và 2017 (Nhandan, 2019). Sách trắng cho biết gần 39.9 triệu người tiêu dùng Việt Nam đã mua sản phẩm tiêu dùng trực tuyến vào năm 2018, đóng góp $1.2 triệu doanh thu từ sản phẩm.

Đại dịch COVID-19 phức tạp đã gây ra tác động lớn đến tâm lý của người dân, và đã thay đổi nhiều thói quen mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam. Không chỉ hạn chế di chuyển, công dân Việt Nam cũng tránh việc ăn uống bên ngoài và đi đến các trung tâm thương mại hoặc chợ. Thực tế, theo bài viết ‘Tổng quan về dịch COVID-19 ảnh hưởng đến kinh tế xã hội Việt Nam‘ của B&Company, 79% cho biết COVID-19 đã ảnh hưởng tiêu cực đến thói quen hàng ngày của họ. Số lượng khách đến các trung tâm mua sắm và siêu thị đã giảm từ 40-50% so với trước đó. Điều này dẫn đến giảm 40% doanh thu tại các cửa hàng bách hóa. Mặc dù Chính phủ Việt Nam đã quản lý thành công việc kiểm soát dịch bệnh trong nước vào tháng 5 năm 2020, vẫn có những mối đe dọa từ số lượng ca bệnh nhập khẩu gia tăng từ hành khách nước ngoài đến Việt Nam. Cả chính phủ và doanh nghiệp đều khuyến khích người dân tăng cường mua sắm trực tuyến trong bối cảnh này, hạn chế ra đường để giảm nguy cơ lây nhiễm. Ủy ban Nhân dân TP.HCM cũng đã liên tục truyền tải thông điệp “khuyên người dân ưu tiên mua sắm trực tuyến” trong những ngày gần đây. Các công ty đang tích cực triển khai các chương trình khuyến mãi mua sắm trực tuyến để kích thích nhu cầu. Nhân dịp này, một loạt dịch vụ mua sắm tạp hóa trực tuyến bùng nổ đã xuất hiện trên thị trường để cạnh tranh với các chuỗi siêu thị: 2 nền tảng gọi xe lớn nhất Grabmart (Grab) và Be đi chợ (Be). Nhiều dịch vụ như Chopp.vn, NowFresh (phát triển từ nền tảng giao hàng thực phẩm Now.vn) và LoMart (phát triển bởi Lozi, bị coi là đối thủ trực tiếp của Now.vn) đã được ra mắt vào năm 2018.

Chuỗi siêu thị LOTTE Mart báo cáo rằng số lượng đơn hàng qua website và ứng dụng Speed L tăng từ 150-200% so với những ngày thường, gấp đôi và gấp ba lượng sản phẩm phân bổ cho phần trực tuyến. Theo cùng một ý tưởng, số liệu từ Saigon Co.op, một trong những nhà lãnh đạo thị trường trong lĩnh vực siêu thị, cho thấy đơn hàng mua sắm qua điện thoại và website của siêu thị tăng gấp 10 lần so với các ngày trong tuần, điều này đã gây ra tình trạng “nghẽn mạng” thường xuyên do sự quá tải đột ngột của giao dịch trực tuyến. Trong khoảng thời gian chỉ hơn 19 ngày từ đầu tháng 3 năm 2020 đến 12 tháng 3 năm 2020, Big C, một chuỗi siêu thị lớn khác, đã nhận được hơn 1,000 đơn hàng, được dự đoán sẽ đạt khoảng 3,000 đơn hàng trong tháng 3 năm 2020; tỷ lệ tăng trưởng là trên 200% so với tháng 2 năm 2020 (CafeF, 2020).

Theo khảo sát của B&Company về mua sắm tạp hóa trực tuyến được thực hiện vào tháng 5 năm 2020 với 200 người tiêu dùng, Vinmart, Co.op Mart và Lotte Mart là những kênh mua sắm tạp hóa trực tuyến phổ biến nhất của các siêu thị (lần lượt là 83,8%, 72,5% và 66,%); trong khi Grab Mart là dịch vụ mua sắm trực tuyến được biết đến nhiều nhất (60,8%). 

Kết quả khảo sát BEAN cho thấy người tiêu dùng mua sắm thực phẩm trực tuyến chủ yếu mua thực phẩm & đồ uống và chăm sóc cá nhân, với tỷ lệ cao nhất là 69,6% dành cho các sản phẩm từ sữa. 46% người trả lời chi tiêu dưới 300.000VND/lần mua thực phẩm trực tuyến, chiếm khoảng 37,8% tổng chi tiêu cho thực phẩm. Ước tính của B&Company cho thấy, quy mô thị trường mua sắm thực phẩm trực tuyến năm 2019 tại Việt Nam (thông qua trang web/ứng dụng của siêu thị/dịch vụ giao hàng tạp hóa) chiếm khoảng $3,5 tỷ.

Khi chọn một trang web/ứng dụng cho việc mua sắm thực phẩm online, người tiêu dùng chủ yếu quan tâm đến giá cả và chất lượng sản phẩm (73,5% và 70,6% tương ứng). Đặc điểm của dịch vụ mua sắm thực phẩm online là khi sử dụng ứng dụng, một loạt các địa chỉ giao dịch thực phẩm và giao hàng tại nhà sẽ hiển thị để khách hàng tự do chọn địa điểm phù hợp nhất với họ. Mỗi loại thực phẩm đều được liệt kê rõ ràng. Giá thực phẩm trên các trang này không khác biệt nhiều so với giá thị trường, nhưng chất lượng được đảm bảo. Thời gian mua và giao hàng cũng linh hoạt hơn. Khách hàng có thể chọn khung thời gian giao hàng từ 7:30 đến 19:00. Trong vòng chưa đầy 2 giờ, nhân viên sẽ giao các mặt hàng đã chuẩn bị cho khách để họ chế biến (Baodautu, 2019). Do đó, hầu hết các doanh nghiệp chọn giao hàng nhanh để cạnh tranh. Saigon Co.op đã lên kế hoạch phối hợp nhân sự kênh giao hàng, đảm bảo thời gian giao hàng tại nhà từ 1-2 giờ cho các đơn hàng đặt qua điện thoại và 24 – 48 giờ cho các đơn hàng mua sắm trên trang điện tử. Mặt khác, GrabMart đã tận dụng hệ sinh thái vốn có từ trang chính của ứng dụng Grab, hệ thống đối tác, những người ảnh hưởng thương hiệu để gắn hashtag GrabMart lên các bài đăng, thu hút sự chú ý và kích thích mong muốn trao đổi và thảo luận, sau đó thử nghiệm dịch vụ của người dùng. Trong khi đó, Now đang kết nối với một số lượng lớn các nhà bán lẻ/tiệm tạp hóa/chuỗi siêu thị từ bình dân đến cao cấp. Lợi thế lớn nhất là thời gian giao hàng nhanh với cước phí chấp nhận được: 15,000VND/1.5km. Ra mắt năm 2015, Chopp.vn nổi bật với lợi thế giao hàng nhanh, tuy nhiên, trong mùa COVID-19, nhu cầu từ người dùng cao và do đó người dùng phản hồi thời gian giao hàng lâu hơn mong đợi, và phí giao hàng của Chopp khá cao so với mặt bằng chung (Brands Vietnam, 2020).

Theo khảo sát trực tuyến trên nền tảng BEAN Survey của B&Company, người tiêu dùng đều hài lòng với hình thức mua sắm thông minh này, tuy nhiên họ ít hài lòng nhất với phí giao hàng (3,7 trên thang điểm từ 1-5); 50% trong số những người được khảo sát quan tâm nhất đến chất lượng sản phẩm tươi sống và 60% đánh giá cao các chương trình khuyến mãi, giảm giá bổ sung cho kênh mua sắm trực tuyến.

83,5% trong số hơn 200 người trả lời BEAN SURVEY PLATFORM cho biết họ sẽ tiếp tục mua hàng tạp hóa trực tuyến trong tương lai và hơn 40% thích mua hàng tạp hóa trực tuyến hơn là ngoại tuyến. Đối với điều này, có thể dự đoán rằng thị phần mua sắm tạp hóa trực tuyến sẽ tăng đều đặn, trong khi các chợ ngoại tuyến truyền thống và các điểm mua sắm khác vẫn sẽ ổn định.

Dương Nguyên

Tài liệu tham khảo: