Tóm tắt

Ngành nhôm Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới sau khi Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông tại tỉnh Lâm Đồng sản xuất thành công những thỏi nhôm đầu tiên được sản xuất trong nước^[1]. Mặc dù Việt Nam từ lâu đã có lợi thế về tài nguyên bauxite và sản xuất alumina, việc thiếu năng lực sản xuất nhôm nguyên sinh trong nước đã hạn chế sự tham gia của Việt Nam vào các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị nhôm. Cột mốc này đánh dấu một bước tiến hướng tới hội nhập sâu rộng hơn, giúp Việt Nam vượt ra khỏi hoạt động chế biến nguyên liệu thô và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng sản xuất khu vực. Bài viết này phân tích tình hình phát triển hiện nay của ngành nhôm Việt Nam, ý nghĩa của việc sản xuất thỏi nhôm trong nước, những tác động tiềm năng đối với các ngành công nghiệp hạ nguồn và những thách thức cần được giải quyết để tăng trưởng bền vững.

General Phan Van Giang, Politburo Member, Deputy Prime Minister and Minister of National Defense, visits the aluminum ingot production plant

Nguồn: Laodongvn

Ngành nhôm Việt Nam hướng tới sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn

Ngày 26 tháng 7 năm 2026, Việt Nam đã đạt được một cột mốc sau 11 năm xây dựng. Tại Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông thuộc Khu công nghiệp Nhân Cơ, Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức lễ công bố lô thỏi nhôm đầu tiên được sản xuất tại Việt Nam, với sự tham dự và phát biểu của Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng[2]. Sau hơn 11 năm đầu tư và xây dựng, nhà máy đã chính thức sản xuất những thỏi nhôm đầu tiên được sản xuất trong nước của Việt Nam[3].

Nhan Co Alumina Plant

Nguồn: Baochinhphuvn

Final stage of aluminum ingot production at Tran Hong Quan Metallurgy Co., Ltd.

Nguồn: Laodongvn

Theo Tran Hong Quan Metallurgy Co., Ltd., lô sản phẩm đầu tiên được sản xuất bằng công nghệ điện phân nhôm với cường độ dòng điện 500 kA, đạt độ tinh khiết 99.71%.[2] Đây là lần đầu tiên Việt Nam luyện nhôm kim loại trên lãnh thổ trong nước. Sản lượng của nhà máy đi kèm với lộ trình nâng công suất cụ thể, thay vì chỉ dừng ở một lô sản phẩm đơn lẻ. Sau khi hoàn tất giai đoạn đầu tiên sau 11 năm xây dựng, nhà máy luyện nhôm có công suất sản xuất 150.000 tấn mỗi năm. Công suất dự kiến sẽ tăng gấp đôi lên 300.000 tấn vào cuối năm 2026, trước khi tiếp tục tăng lên 450.000 tấn vào đầu năm 2027[4].

Dak Nong Aluminum Plant: Planned Capacity Ramp-up

Đơn vị: Tấn mỗi năm

Nguồn: Al Circle

Dự án đại diện cho khoản đầu tư gần 28 nghìn tỷ đồng (1,07 tỷ USD) trên diện tích 128 ha và dự kiến sẽ giúp giảm khoảng 1,5 tỷ USD giá trị nhôm nhập khẩu mỗi năm khi đạt công suất tối đa. Khi vận hành hết công suất, nhà máy sẽ sản xuất thỏi nhôm, phôi nhôm dạng tấm và billet, là những dạng bán thành phẩm được đưa trực tiếp vào các hoạt động sản xuất hạ nguồn có giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời dự kiến đóng góp khoảng 700 triệu USD mỗi năm cho nền kinh tế địa phương[5].

Phát triển ngành nhôm Việt Nam: Từ lợi thế tài nguyên đến sản xuất nhôm trong nước

Việc Việt Nam chuyển sang sản xuất nhôm trong nước là kết quả của một kế hoạch được Chính phủ xây dựng trong nhiều năm, chứ không diễn ra một cách tự phát. Vào tháng 7 năm 2023, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 866/QĐ-TTg, quy hoạch quốc gia về thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản giai đoạn 2021-2030[6], với tầm nhìn đến năm 2050. Quy hoạch xác định bauxite là một trong số ít các khoáng sản, cùng với titan, đất hiếm và niken, được Chính phủ xem là có tầm quan trọng chiến lược. Đối với các khoáng sản này, các doanh nghiệp được cấp giấy phép khai thác cũng phải đầu tư chế biến trong nước, thay vì xuất khẩu quặng thô.

Kế hoạch đặt ra các mục tiêu cụ thể cho bauxite, alumin và nhôm trong một chuỗi thống nhất. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu khai thác 68 đến 112 triệu tấn quặng bauxite nguyên khai mỗi năm, chế biến 11,6 đến 18,6 triệu tấn alumin mỗi năm và sản xuất 1,2 đến 1,5 triệu tấn nhôm nguyên sinh mỗi năm. Kế hoạch nêu đích danh nhà máy luyện nhôm Đắk Nông là dự án thí điểm cho giai đoạn cuối này, với công suất mục tiêu 300.000 tấn mỗi năm, mở rộng lên 450.000 tấn, phù hợp với lộ trình mà nhà máy đã theo đuổi sau đó. Đây là bước phát triển dựa trên một chỉ thị định hướng cấp cao hơn của Bộ Chính trị vào tháng 3 năm 2022, trong đó xác lập định hướng chiến lược rộng hơn cho việc phát triển ngành bauxite, alumin và nhôm của Việt Nam theo chuỗi tích hợp đến năm 2030.

Theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, Việt Nam có trữ lượng bauxite ước tính 3,1 tỷ tấn, là loại quặng nguyên liệu được sử dụng để sản xuất nhôm. Đây là trữ lượng lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Guinea với 7,4 tỷ tấn và Australia với 3,7 tỷ tấn. Phần lớn các mỏ bauxite của Việt Nam nằm ở khu vực Tây Nguyên, trong đó có tỉnh Lâm Đồng[7].

Vietnam Ranks Third Globally in Bauxite Reserves, 2025

Đơn vị: tỷ tấn

Nguồn: Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS)

Tuy nhiên, sở hữu trữ lượng lớn không đồng nghĩa với việc một quốc gia có thể tự xây dựng ngành công nghiệp nhôm. Guinea là một ví dụ rõ ràng. Nước này sở hữu trữ lượng lớn hơn gấp đôi Việt Nam và đã khai thác khoảng 142 triệu tấn bauxite vào năm 2024, nhưng chỉ sản xuất 351.000 tấn alumin trong năm đó. Nói cách khác, phần lớn quặng bauxite của Guinea được xuất khẩu ở dạng thô và chế biến ở nơi khác. Việt Nam đã lựa chọn một hướng đi khác và từng bước xây dựng năng lực chế biến trong nước.

Việt Nam đã tận dụng nguồn tài nguyên bauxite để phát triển ngành alumin, công đoạn ngay trước khi luyện nhôm. Hai nhà máy tinh luyện lớn là Tân Rai tại Lâm Đồng và Nhân Cơ tại Đắk Nông, đều do Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) vận hành, chế biến bauxite thành alumin. Trong những năm gần đây, cả hai nhà máy đều duy trì sản lượng hằng năm ở mức khoảng 0,7 – 0,75 triệu tấn, trong đó Tân Rai sản xuất 735.200 tấn và Nhân Cơ 740.000 tấn vào năm 2022[8] [9]. .[10] [11], lần lượt, trước khi giảm vừa phải vào năm 2024 xuống còn 710.000 tấn và 692.500 tấn[12] [13].

Alumina Production at Vietnam’s Two Major Plants, 2022–2024  

Đơn vị: nghìn tấn mỗi năm

Nguồn: Công đoàn Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), 2022–2024.

Việt Nam có thể khai thác bauxite và tinh luyện thành alumin, nhưng chưa thể chuyển alumin thành nhôm kim loại. Do đó, gần như toàn bộ alumin do Việt Nam sản xuất được xuất khẩu, trong khi các nhà sản xuất nhôm trong nước phải nhập khẩu nhôm thỏi và phôi nhôm để sản xuất sản phẩm. Đây chính là khoảng trống mà nhà máy luyện nhôm mới tại Đắk Nông sẽ lấp đầy. Lần đầu tiên, Việt Nam có thể hoàn tất toàn bộ quy trình, từ khai thác bauxite, tinh luyện alumin đến sản xuất nhôm nguyên sinh, mà không cần xuất nguyên liệu ra nước ngoài trước.

Cơ hội và hàm ý đối với phát triển công nghiệp Việt Nam

Ý nghĩa của nhà máy luyện nhôm Đắk Nông vượt ra ngoài phạm vi của một nhà máy đơn lẻ. Tác động thực sự của dự án sẽ đến từ cách dự án này thay đổi các điều kiện đối với những ngành công nghiệp xung quanh.

– Thay đổi đầu tiên nằm ở nguồn cung. Các nhà sản xuất nhôm Việt Nam phụ thuộc vào nhôm nguyên sinh nhập khẩu, với giá trị nhập khẩu rất lớn. Năm 2022, Việt Nam nhập khẩu khoảng 1,58 tỷ USD nhôm chưa gia công, đây là nhóm hàng đơn lẻ lớn nhất trong các mặt hàng nhôm nhập khẩu của Việt Nam[14]. .

– Thay đổi thứ hai là mức độ phù hợp của nguồn cung này với nhu cầu trong nước. Ngành sản xuất đang tăng trưởng nhanh của Việt Nam, đặc biệt là điện tử, linh kiện ô tô và máy móc, là động lực chính thúc đẩy tiêu thụ nhôm trong nước[15]. .[16], và giai đoạn đầu của nhà máy, với công suất 150.000 tấn, đã đạt mức cao nhất trong khoảng này.

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, những hàm ý này tập trung vào hai lĩnh vực.

– Thứ nhất là đa dạng hóa nguồn cung. Năm 2024, Trung Quốc sản xuất khoảng 43 triệu trong tổng số 72 triệu tấn nhôm của thế giới, tương đương gần 60% sản lượng toàn cầu[17]. Những khách hàng muốn giảm phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất có rất ít lựa chọn thay thế, và Việt Nam hiện đang bổ sung thêm một lựa chọn. Sản lượng của Việt Nam vẫn còn nhỏ trên quy mô toàn cầu, vì vậy tác động trong ngắn hạn sẽ chủ yếu được cảm nhận ở thị trường khu vực thay vì trên toàn thế giới.

– Thứ hai là các cơ hội xung quanh chính nhà máy luyện nhôm. Khi sản lượng tăng, nhu cầu có thể sẽ gia tăng đối với các hoạt động chế biến hạ nguồn như cán và đùn nhôm, thiết bị và tự động hóa, cũng như điện, logistics và các dịch vụ khác tại khu vực Tây Nguyên. Các doanh nghiệp có kinh nghiệm trong những lĩnh vực này có thể nhận thấy Việt Nam là một cơ sở hấp dẫn hơn trước.

Kết luận

Những thỏi nhôm đầu tiên được sản xuất tại nhà máy Đắk Nông vào ngày 26 tháng 7 năm 2026 đánh dấu bước ngoặt đối với ngành nhôm Việt Nam. Sở hữu trữ lượng bauxite lớn thứ ba thế giới và một ngành alumina đã được hình thành vững chắc, Việt Nam từ lâu vẫn thiếu công đoạn cuối cùng là chuyển alumina thành nhôm kim loại. Công đoạn này nay đã được triển khai trong nước, lần đầu tiên hoàn tất chuỗi từ bauxite đến alumina và nhôm.

Các nhà sản xuất trong nước có thể tiếp cận nguồn nhôm sơ cấp gần hơn và ổn định hơn, trong khi việc giảm nhập khẩu theo kế hoạch có thể giúp giảm áp lực lên cán cân thương mại của đất nước. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam đang nổi lên như một cơ sở cung ứng nhôm bổ sung, cùng với những cơ hội mới trong lĩnh vực chế biến hạ nguồn, thiết bị và dịch vụ tại khu vực Tây Nguyên.

Đọc thêm

Thị trường nhôm Việt Nam: Tăng trưởng giữa những thách thức của chuỗi cung ứng toàn cầu

 * Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

Ảnh bìa:  Baochinhphuvn

^[1] https://laodong.vn/kinh-doanh/lam-dong-cong-bo-san-pham-nhom-thoi-dau-tien-san-xuat-tai-viet-nam-1741134.ldo

[2] https://vov.vn/kinh-te/dai-tuong-phan-van-giang-du-le-cong-bo-san-pham-nhom-thoi-dau-tien-san-xuat-tai-vn-post1318638.vov

[3] https://nongnghiepmoitruong.vn/cong-bo-thoi-nhom-dau-tien-made-in-viet-nam-d823197.html

[4] https://www.alcircle.com/news/vietnam-completes-bauxite-to-aluminium-value-chain-targets-usd-1-5-billion-import-reduction-120523

[5] https://news.metal.com/newscontent/104046341-what-is-reshaping-vietnams-aluminium-industry-landscape-insights-from-smm%E2%80%90aices-visit-to-thq

[6] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Decision-866-QD-TTg-2023-planning-for-exploration-extraction-processing-and-use-of-minerals-574694.aspx

[7] https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-bauxite-alumina.pdf

[8] https://congdoantkv.vn/tin-tuc/chi-tiet/37697/%C4%90ai-hoi-Cong-%C4%91oan-Cong-ty-Nhom-%C4%90ak-Nong-lan-thu-II-nhiem-ky-2023-2028

[9] https://congdoantkv.vn/tin-tuc/chi-tiet/36804/Cong-ty-Nhom-Lam-%C4%90ong—TKV-but-pha-thanh-cong-hoan-thanh-xuat-sac-nhiem-vu-SXKD-nam-2022

[10] https://congdoantkv.vn/tin-tuc/chi-tiet/39737/Cong-ty-Nhom-%C4%90ak-Nong-%E2%80%93-TKV-to-chuc-thanh-cong-Hoi-nghi-Nguoi-lao-%C4%91ong-nam-2024

[11] https://congdoantkv.vn/tin-tuc/chi-tiet/39765/Cong-ty-Nhom-Lam-%C4%90ong—TKV-hoan-thanh-xuat-sac-ke-hoach-san-xuat-kinh-doanh-nam-2023

[12] https://congdoantkv.vn/tin-tuc/chi-tiet/42577/Cong-ty-Nhom-%C4%90ak-Nong-%E2%80%93-TKV-to-chuc-thanh-cong-Hoi-nghi-Tong-ket-hoat-%C4%91ong-SXKD-nam-2024-va-Hoi-nghi-nguoi-lao-%C4%91ong-nam-2025

[13] https://congdoantkv.vn/tin-tuc/chi-tiet/42485/Cong-ty-Nhom-Lam-%C4%90ong—TKV-hoan-thanh-xuat-sac-nhiem-vu-san-xuat-kinh-doanh-nam-2024

[14] https://trendeconomy.com/data/h2/Vietnam/76

[15] https://www.imarcgroup.com/report/vi/vietnam-aluminium-market

[16] https://vietnamnews.vn/economy/1726484/viet-nam-taps-into-aluminium-surge-amid-global-supply-race.html

[17] https://www.nasdaq.com/articles/top-10-aluminum-producing-countries