Khoáng sản đất hiếm và khoáng sản quan trọng đang trở thành ưu tiên mới trong hợp tác kinh tế Nhật-Việt. Đối với Nhật Bản, chúng là nguyên liệu thiết yếu cho xe điện, động cơ, pin, linh kiện điện tử, hệ thống quốc phòng và sản xuất tiên tiến. Đối với Việt Nam, chúng đại diện cho một nguồn tài nguyên chiến lược có thể hỗ trợ phát triển công nghiệp có giá trị cao hơn. Các cuộc thảo luận gần đây giữa Nhật Bản và Việt Nam cho thấy rằng khoáng sản quan trọng không còn chỉ là vấn đề khai thác. Chúng đang trở thành một phần của an ninh kinh tế, chính sách công nghiệp và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Tại sao khoáng sản đất hiếm lại quan trọng

Các yếu tố đất hiếm là một nhóm 17 yếu tố được sử dụng trong nhiều công nghệ hiệu suất cao. Chúng đặc biệt quan trọng cho nam châm vĩnh cửu, được sử dụng trong động cơ xe điện, tuabin gió, robot, điện thoại thông minh, thiết bị công nghiệp và hệ thống quốc phòng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế lưu ý rằng nhu cầu về khoáng sản đất hiếm nam châm, đặc biệt là neodymium, praseodymium, dysprosium và terbium, đã gấp đôi kể từ năm 2015 và được dự báo sẽ tăng hơn 30% vào năm 2030.

Vấn đề không chỉ là sự sẵn có của tài nguyên. Khoáng sản đất hiếm rất khó tách biệt, tinh chế và chế biến với độ tinh khiết cao. Chuỗi giá trị bao gồm khai thác, tách biệt, sản xuất oxit, sản xuất kim loại, sản xuất hợp kim và sản xuất nam châm. Một quốc gia có thể có các mỏ khoáng sản đất hiếm, nhưng vẫn thiếu khả năng công nghiệp để biến chúng thành vật liệu mà các nhà sản xuất thực sự có thể sử dụng.

Đây là lý do tại sao khoáng sản đất hiếm đã trở thành vấn đề an ninh chuỗi cung ứng. IEA cho biết rằng Trung Quốc chiếm khoảng 60% sản lượng khai thác khoáng sản đất hiếm nam châm toàn cầu, trong khi tỷ lệ tinh chế vượt quá 90%. Nó cũng lưu ý rằng tỷ lệ sản xuất nam châm vĩnh cửu dạng nung của Trung Quốc đạt 94% vào năm 2024.

Estimated rare earth reserves by selected countries (million tonnes)

Nguồn: dữ liệu USGS

Tại sao Việt Nam quan trọng

Việt Nam đã trở nên quan trọng vì hai lý do: tiềm năng tài nguyên và vị trí địa chính trị.

Đầu tiên, Việt Nam có trữ lượng khoáng sản đất hiếm đáng kể. Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đã điều chỉnh ước tính trữ lượng khoáng sản đất hiếm của Việt Nam từ 22 triệu tấn, con số thường được trích dẫn, xuống còn khoảng 3.5 triệu tấn trong ước tính năm 2025, nhưng điều này vẫn đặt Việt Nam vào danh sách những nước có trữ lượng quan trọng trên thế giới. Dữ liệu của Dịch vụ Nghiên cứu Quốc hội dựa trên các số liệu của USGS liệt kê Việt Nam đứng sau Trung Quốc, Brazil, Australia và Nga, và đứng trước Hoa Kỳ trong ước tính trữ lượng khoáng sản đất hiếm.

Provinces with rare earth deposits

(Bản đồ trước khi sáp nhập hành chính)

Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ Quyết định số 866/QD-TTg

Thứ hai, Việt Nam hiện đang là một cơ sở sản xuất quan trọng cho điện tử, máy móc, thiết bị điện và các ngành công nghiệp xuất khẩu. Nếu Việt Nam có thể phát triển ngành chế biến khoáng sản đất hiếm và các ngành công nghiệp liên quan, nó có thể chuyển từ việc chủ yếu là một địa điểm lắp ráp và sản xuất sang một nút chiến lược hơn trong các chuỗi cung ứng tiên tiến.

Vị trí của Việt Nam cũng có ý nghĩa. Đối với Nhật Bản, Việt Nam là một đối tác lâu dài với mối liên hệ sản xuất mạnh mẽ, niềm tin chính trị và Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đã được nâng cấp. Điều này khiến Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn so với nhiều địa điểm tài nguyên thay thế nơi mà việc quản lý, logistics hoặc điều kiện ngoại giao có thể khó khăn hơn.

Hợp tác Nhật-Việt đang chuyển sang an ninh kinh tế

Vào ngày 2 tháng 5 năm 2026, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và các nhà lãnh đạo Việt Nam đã đồng ý thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực an ninh kinh tế như một lĩnh vực ưu tiên mới, bao gồm năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo, linh kiện điện tử và không gian. Về khoáng sản quan trọng, hai bên đã nhất trí về việc củng cố các chuỗi cung ứng, bao gồm cả khoáng sản đất hiếm ở Việt Nam.

Japan-Vietnam summit meeting

Nguồn: Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản

Điều này quan trọng vì nó định vị các nguyên tố đất hiếm không chỉ là một cơ hội khai thác thương mại, mà còn là một phần của chiến lược song phương rộng hơn. Nhật Bản đang tìm kiếm sự linh hoạt trong chuỗi cung ứng, trong khi Việt Nam đang nỗ lực phát triển các ngành công nghiệp giá trị gia tăng trong nước thay vì xuất khẩu tài nguyên thô.

Hướng đi này nhất quán với chính sách khoáng sản của Việt Nam. Kế hoạch khoáng sản của Việt Nam cho giai đoạn 2021–2030, với tầm nhìn đến năm 2050, ưu tiên các khoáng sản chiến lược như bauxite, titan, nguyên tố đất hiếm, cromit, niken và vàng. Nó cũng nhấn mạnh công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại và bảo vệ môi trường trong phát triển khoáng sản.

Việt Nam cũng đã thắt chặt cách tiếp cận pháp lý của mình. Reuters đã báo cáo rằng Việt Nam đã phê duyệt các thay đổi hạn chế xuất khẩu nguyên tố đất hiếm tinh chế và xác nhận lệnh cấm xuất khẩu quặng, đồng thời nhấn mạnh rằng chế biến sâu phải được liên kết với việc xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại và độc lập chuỗi giá trị trong nước.

Từ mỏ đến hệ sinh thái chế biến

Cơ hội của Việt Nam không chỉ đơn giản là khai thác nguyên tố đất hiếm. Cơ hội chiến lược hơn là xây dựng một hệ sinh thái chế biến và vật liệu.

Hoạt động gần đây của khu vực tư nhân hỗ trợ hướng đi này. Vào tháng 12 năm 2025, LS Eco Energy đã phê duyệt một khoản đầu tư khoảng 28,5 tỷ KRW, hoặc khoảng 21 triệu USD, để mở rộng kinh doanh kim loại đất hiếm của mình tại Việt Nam. Vào tháng 3 năm 2026, Lynas Rare Earths của Australia và LS Eco Energy của Hàn Quốc đã công bố kế hoạch hợp tác trong việc chế biến nguyên tố đất hiếm, với Lynas cung cấp các oxit đất hiếm cho một nhà máy chế biến mà LS Eco Energy dự định xây dựng tại Việt Nam. Reuters báo cáo rằng LS dự kiến sẽ bắt đầu hoạt động tại nhà máy Việt Nam trong quý 4 năm 2026.

LS Eco Energy’s permanent magnet value chain

Nguồn: Cáp & Hệ thống LS

Trường hợp này quan trọng đối với Nhật Bản ngay cả khi các công ty trực tiếp là của Australia và Hàn Quốc. Nó cho thấy cách mà Việt Nam có thể trở thành một phần của chuỗi giá trị nguyên tố đất hiếm không thuộc Trung Quốc. Nếu các oxit đất hiếm có thể được chuyển đổi thành kim loại hoặc vật liệu trung gian tại Việt Nam, đất nước này có thể trở nên có liên quan hơn đối với người sử dụng đầu cuối trong các lĩnh vực nam châm, động cơ và sản xuất tiên tiến.

Các lớp chuỗi cung ứng đã chọn

Tổng hợp của B&Company

Cơ hội cho các công ty Nhật Bản

Các công ty Nhật Bản có thể tìm thấy cơ hội trong nhiều lĩnh vực.

Thứ nhất là công nghệ chế biến. Việt Nam cần khả năng tách nước tiên tiến, tinh chế, xử lý chất thải và kiểm soát chất lượng. Các công ty Nhật Bản có công nghệ trong chế biến hóa học, kỹ thuật vật liệu, kiểm soát môi trường hoặc tự động hóa có thể có liên quan.

Thứ hai là thiết bị và dịch vụ. Chế biến nguyên tố đất hiếm cần hệ thống thử nghiệm, hệ thống điều khiển, xử lý nước, quản lý chất thải, thiết kế nhà máy, thiết bị an toàn và dịch vụ phòng thí nghiệm. Đây là những lĩnh vực mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Nhật Bản có thể có chuyên môn.

Thứ ba là tái chế. Bộ Môi trường Nhật Bản gần đây đã nhấn mạnh một sáng kiến về khoáng sản quan trọng và chất thải điện tử giữa Mỹ–Nhật liên quan đến hợp tác hoạt động tái chế điện tử tại Việt Nam. Điều này gợi ý rằng hợp tác khoáng sản quan trọng có thể không chỉ giới hạn trong các mỏ; nó cũng có thể bao gồm việc thu hồi từ thiết bị điện tử cũ và phế liệu công nghiệp.

Thứ tư là liên kết hạ nguồn. Các công ty Nhật Bản trong lĩnh vực phụ tùng ô tô, động cơ, điện tử, robot và máy móc công nghiệp có thể không đầu tư trực tiếp vào khai thác, nhưng họ vẫn có thể hưởng lợi từ một hệ sinh thái vật liệu khu vực đa dạng hơn. Việt Nam có thể hỗ trợ sự linh hoạt trong chuỗi cung ứng nếu có thể phát triển các tiêu chuẩn chế biến, truy xuất nguồn gốc và chất lượng đáng tin cậy.

Các thách thức còn lại

Thách thức đầu tiên là khoảng cách giữa trữ lượng và sản xuất. Việt Nam có tiềm năng về nguyên tố đất hiếm, nhưng sự phát triển thương mại diễn ra chậm. Giấy phép khai thác, phê duyệt môi trường, yêu cầu công nghệ và biến động thị trường có thể làm chậm tiến độ của các dự án.

Thách thức thứ hai là khả năng xử lý. An ninh chuỗi cung ứng kim loại hiếm không chỉ được giải quyết bằng các mỏ. Những nút thắt khó khăn nhất là tách biệt, tinh chế, kim loại, hợp kim và nam châm. Sự thống trị của Trung Quốc trong việc tinh chế và sản xuất nam châm cho thấy việc xây dựng hệ sinh thái này khó khăn như thế nào.

Thách thức thứ ba là quản lý môi trường. Khai thác và chế biến kim loại hiếm có thể tạo ra rác thải, khí thải hóa chất và các vấn đề về sử dụng đất. Chính sách của Việt Nam nhấn mạnh vào việc chế biến sâu và kiểm soát nghiêm ngặt phản ánh cả tham vọng công nghiệp và rủi ro môi trường.

Thách thức thứ tư là tính khả thi kinh tế. Các dự án không phải của Trung Quốc thường đối mặt với chi phí cao hơn, thời gian chờ lâu hơn và nhu cầu không chắc chắn. Các thỏa thuận tiêu thụ dài hạn, vốn kiên nhẫn và sự hỗ trợ của chính phủ có thể cần thiết để biến các dự án thành khả thi về tài chính.

Hỗ trợ từ B&Company

Kim loại hiếm và khoáng sản quan trọng đang trở thành một vấn đề chiến lược mới trong hợp tác Nhật Bản - Việt Nam. Đối với các công ty Nhật Bản, cơ hội không chỉ là đảm bảo nguyên liệu thô. Nó còn là hiểu được nơi nào Việt Nam có thể thực sự phù hợp trong chuỗi giá trị rộng lớn hơn: khai thác, chế biến, tái chế, dịch vụ môi trường, thiết bị nhà máy, thử nghiệm vật liệu hoặc sản xuất hạ nguồn.

B&Company hỗ trợ các công ty Nhật Bản thông qua nghiên cứu thị trường, giám sát chính sách, tìm kiếm đối tác, kiểm tra nhà cung cấp, phỏng vấn, lập bản đồ ngành và kết nối kinh doanh. Đối với các dự án khoáng sản quan trọng, B&Company có thể giúp đánh giá môi trường quy định, xác định các đối tác Việt Nam, lập bản đồ các khu công nghiệp và công ty liên quan, thu thập phản hồi từ chuyên gia và đánh giá nơi nào các công nghệ hoặc mô hình đầu tư của Nhật Bản có thể phù hợp với hệ sinh thái kim loại hiếm mới nổi của Việt Nam.

Đọc thêm

LS Eco Energy sẽ đầu tư vào lĩnh vực đất hiếm tại Việt Nam.

Phỏng vấn với B&Company về thị trường carbon đang phát triển của Việt Nam

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.