Năng lượng sinh khối đang ngày càng thu hút sự quan tâm tại Việt Nam như một phần trong chương trình nghị sự rộng hơn về năng lượng tái tạo và chuyển đổi xanh của کشور. Được hỗ trợ bởi nguồn tài nguyên nông nghiệp và lâm nghiệp dồi dào, sinh khối mang lại cơ hội cho phát điện bền vững, giảm chất thải và phát triển kinh tế nông thôn. Hợp tác quốc tế ngày càng tăng và chuyển giao công nghệ đang định hình các hướng đầu tư mới, đồng thời đưa sinh khối trở thành một giải pháp có thể điều độ trong hệ thống điện carbon thấp dài hạn của Việt Nam.

Tổng quan về năng lượng sinh khối

Năng lượng sinh khối là năng lượng được tạo ra từ các vật liệu hữu cơ như phụ phẩm nông nghiệp (trấu, rơm rạ, bã mía), phụ phẩm lâm nghiệp, chất thải chăn nuôi và rác thải hữu cơ đô thị. Các vật liệu này có thể được chuyển đổi thành nhiệt, điện, khí sinh học hoặc nhiên liệu sinh học thông qua các quá trình như đốt, phân hủy kỵ khí và khí hóa. Sinh khối được xem là một nguồn năng lượng tái tạo và ít carbon, góp phần đồng thời vào quản lý chất thải và các mục tiêu khí hậu[1].

Vietnam’s total installed electricity generation capacity reached 91,206 MW as of January 2026. At this scale, biomass energy currently makes up only about 0.3% of the national power generation mix, making it one of the smallest contributors among primary power sources.

Total installed capacity of Vietnam’s national power system (Jan/2026)

100% = 91,206 MW

Nguồn: Hệ thống điện quốc gia và vận hành thị trường (NSMO) – Ngày 19/01/2026

Under national planning and updated energy strategies, biomass generation capacity is projected to grow significantly. By 2030, biomass capacity is expected to increase 5–8 times its current level by 2030, potentially accounting for around 0.8% – 1.1% of total installed capacity in the national power system by that time (Decision No. 768/QD-TTg)[2].

Các động lực thúc đẩy năng lượng sinh khối tại Việt Nam

Nguồn tài nguyên sinh khối dồi dào

Việt Nam sở hữu một trong những cơ sở tài nguyên sinh khối dồi dào nhất Đông Nam Á, nhờ các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và chế biến thực phẩm phát triển mạnh. Theo các đánh giá của cơ quan năng lượng và các viện nghiên cứu Việt Nam, quốc gia này có tiềm năng khai thác khoảng 150 triệu tấn nguyên liệu sinh khối mỗi năm[3]. Các nguồn sinh khối chính bao gồm phụ phẩm nông nghiệp như trấu, rơm rạ, bã mía, lõi ngô và phụ phẩm sắn; phụ phẩm lâm nghiệp gồm dăm gỗ, mùn cưa và gỗ tận thu; cùng với chất thải chăn nuôi và phụ phẩm hữu cơ từ công nghiệp[4].

Mặc dù dồi dào, hiện nay chỉ một tỷ lệ nhỏ phụ phẩm sinh khối được sử dụng cho sản xuất năng lượng hiện đại, cho thấy tiềm năng phát điện còn rất lớn chưa được khai thác. Năng lượng sinh khối có lợi thế rõ rệt ở khu vực nông thôn và nông nghiệp, nơi nguồn nguyên liệu sẵn có dồi dào và các nhà máy sinh khối nối lưới hoặc phân tán có thể vừa giảm chất thải vừa đáp ứng nhu cầu điện và nhiệt tại chỗ.

Sáng kiến của Chính phủ và hỗ trợ chính sách

Cam kết chuyển đổi xanh và hành động khí hậu của Việt Nam là động lực lớn thúc đẩy phát triển năng lượng sinh khối. Tại COP26, Chính phủ Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển dịch từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn năng lượng tái tạo và ít carbon. Năng lượng sinh khối được công nhận là một cấu phần quan trọng của quá trình chuyển đổi này, đặc biệt nhờ khả năng cung cấp nguồn điện ổn định, có thể điều độ, khác với các nguồn không liên tục như điện mặt trời và điện gió.

Chính phủ Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh việc hỗ trợ phát triển điện sinh khối. Một số chính sách hỗ trợ bao gồm:

– Cơ chế giá điện hỗ trợ (FiT) đối với năng lượng tái tạo, theo đó bảo đảm mức giá mua điện cho các dự án điện sinh khối, giúp cải thiện khả năng tài trợ và thu hút đầu tư tư nhân

– Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang được xây dựng nhằm cho phép các khách hàng sử dụng điện lớn mua điện tái tạo trực tiếp từ bên phát điện, tạo ra các cơ hội thương mại mới cho các dự án sinh khối

– Các chiến lược phát triển điện quốc gia ưu tiên mở rộng năng lượng tái tạo, bảo đảm an ninh năng lượng và đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện

Biomass planning capacity (2030 and 2050)

Đơn vị: MW

Nguồn: NSMO, Quyết định số 768/QĐ-TTg

Các dự án sinh khối và định hướng phát triển tại Việt Nam

Năng lượng sinh khối đã tồn tại lâu đời tại Việt Nam, đặc biệt trong ngành đường, nơi các nhà máy đường đã sử dụng bã mía để phát điện phục vụ nội bộ và, trong nhiều trường hợp, bán phần điện dư lên lưới điện quốc gia. Các doanh nghiệp như Lam Son Sugar Cane JSC và Ninh Hoa Sugar JSC đã xây dựng các nhà máy điện sinh khối tích hợp cùng nhà máy sản xuất đường với quy mô nhỏ nhằm tận dụng lượng lớn phụ phẩm mía đường[5].

Cùng với sự phát triển của cơ cấu điện lực quốc gia, các nhà máy này đang được mở rộng. Ví dụ, Nhà máy điện sinh khối An Khe của Quang Ngai Sugar JSC đã được nâng cấp từ 29MW lên 95MW vào năm 2018[6]. Dự kiến sẽ mở rộng tổng công suất lên 135MW[7]. Nhà máy điện sinh khối KCP Phu Yen cũng dự kiến nâng công suất lên 45MW[8].

Gần đây, lĩnh vực sinh khối tại Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển sôi động nhờ sự tham gia tích cực của doanh nghiệp năng lượng tái tạo Nhật Bản Erex, đặc biệt thông qua Cơ chế Tín chỉ chung (JCM) của Nhật Bản. Erex dự kiến thành lập tới 19 nhà máy điện sinh khối và các nhà máy sản xuất viên nén gỗ liên quan trên khắp Việt Nam vào giữa những năm 2030, qua đó nâng đáng kể công suất phát điện sinh khối của cả nước[9]. Cơ sở đầu tiên của họ là Nhà máy điện sinh khối Hau Giang, hợp tác với Hau Giang Bioenergy JSC. Họ đã được chấp thuận xây dựng các nhà máy điện sinh khối tại Lao Cai và Tuyen Quang, dự kiến đi vào vận hành trong năm 2027[10].

Một số dự án năng lượng sinh khối tại Việt Nam (cập nhật tháng 1/2026)

*Địa điểm được cập nhật theo sáp nhập đơn vị hành chính toàn quốc vào tháng 7/2025

Tổng hợp của B&Company

Bên cạnh phát triển dự án mới, định hướng năng lượng sinh khối của Việt Nam ngày càng nhấn mạnh việc chuyển đổi và tái sử dụng các nhà máy nhiệt điện hiện hữu, đặc biệt là các cơ sở đốt than, sang sử dụng nhiên liệu sinh khối hoặc nhiên liệu sinh khối-amoniac. Đến năm 2030, các nhà máy than đã vận hành 20 năm sẽ được định hướng chuyển đổi nhiên liệu sang sinh khối hoặc amoniac khi xét thấy khả thi về kinh tế, và các nhà máy trên 40 năm tuổi sẽ được đưa vào diện dừng hoạt động nếu không thể chuyển đổi. Đến năm 2050, Việt Nam sẽ hoàn toàn loại bỏ phát điện từ than[11].

Một ví dụ đáng chú ý là chương trình chuyển dịch năng lượng tại Vinacomin-Power Holding Corporation (TKV Power), nơi các nhà máy nhiệt điện than Na Duong và Cao Ngan đang được đánh giá các phương án chuyển đổi nhiên liệu. Những nỗ lực này được Erex (Nhật Bản) hỗ trợ, phản ánh sự hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ và giảm phát thải, đồng thời đánh dấu sự dịch chuyển từ phụ thuộc than truyền thống sang phát điện sạch hơn dựa trên sinh khối[12].

Thách thức và hàm ý

Mặc dù có tiềm năng tài nguyên lớn và các tín hiệu chính sách dài hạn rõ ràng, phát triển năng lượng sinh khối tại Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức mang tính cấu trúc. Các dự án sinh khối hiện vẫn có cường độ vốn cao so với quy mô hiện tại, trong khi chuỗi cung ứng nguyên liệu (thu gom, tập kết, vận chuyển và ổn định giá của phụ phẩm nông nghiệp và lâm nghiệp) còn phân mảnh và mang tính vùng miền, làm gia tăng rủi ro vận hành. Ngoài ra, thủ tục cấp phép, tiếp cận đất đai và đấu nối lưới điện cho các dự án sinh khối (đặc biệt là các nhà máy xây mới) có thể phức tạp và tốn thời gian, đòi hỏi sự phối hợp địa phương chặt chẽ và am hiểu quy định.

Trước những thách thức này, nhà đầu tư nước ngoài nên áp dụng các cách tiếp cận mang tính chiến lược và dựa trên quan hệ đối tác khi tham gia vào lĩnh vực sinh khối của Việt Nam:

Ưu tiên hợp tác với các doanh nghiệp công nghiệp địa phương và các đơn vị có liên kết với nhà nước

Hợp tác với các nhà sản xuất đường, công ty lâm nghiệp hoặc các tập đoàn nhà nước (ví dụ: các đơn vị liên kết của EVN hoặc Vinacomin Power) có thể giảm thiểu rủi ro nguồn cung nhiên liệu, tạo thuận lợi cho quá trình cấp phép và giúp tiếp cận cơ sở hạ tầng hiện có, đặc biệt đối với các dự án nâng cấp nhà máy hoặc chuyển đổi nhiên liệu. Việc hợp tác với các doanh nghiệp địa phương cũng hữu ích cho việc đầu tư mới xây dựng các dự án điện sinh khối.

Tập trung vào các cơ hội chuyển đổi nhiên liệu và dự án brownfield

Định hướng chính sách của Việt Nam về việc chuyển đổi các nhà máy điện than đã cũ sang sinh khối hoặc amoniac vào năm 2050 tạo ra những cơ hội hấp dẫn cho nhà đầu tư nước ngoài có công nghệ chuyển đổi, giải pháp đồng đốt và năng lực vận hành, trong đó rủi ro dự án thường thấp hơn so với các dự án đầu tư mới xây dựng.

Tận dụng các cơ chế quốc tế và khuôn khổ tài chính xanh

Các cơ chế như Cơ chế Tín chỉ Chung (JCM) của Nhật Bản, tài chính khí hậu và các chương trình tín chỉ carbon có thể cải thiện đáng kể khả năng tài trợ của dự án. Nhà đầu tư nên cấu trúc dự án phù hợp với chương trình mục tiêu phát thải ròng bằng 0 và chuyển đổi xanh của Việt Nam để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và hỗ trợ chính sách.

Phát triển chuỗi giá trị sinh khối tích hợp thay vì các nhà máy điện đơn lẻ

Đầu tư dài hạn thành công nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào việc tích hợp khâu cung ứng nhiên liệu, sản xuất viên nén, phát điện và cung cấp nhiệt công nghiệp, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm mức độ phơi nhiễm trước biến động giá nguyên liệu đầu vào.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] Vietnam Energy, Sinh khối công nghiệp – Nguồn năng lượng mới giúp trung hòa carbon (https://nangluongvietnam.vn/sinh-khoi-cong-nghiep-nguon-nang-luong-moi-giup-trung-hoa-carbon-28479.html)

[2] Quyết định số 768/QD-TTg, Phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 – 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 (https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-768-QD-TTg-2025-Dieu-chinh-Quy-hoach-phat-trien-dien-luc-quoc-gia-thoi-ky-2021-2030-651977.aspx)

[3] Vietnam.net, Năng lượng sinh khối và tiềm năng tại Việt Nam (https://vietnamnet.vn/nang-luong-sinh-khoi-va-tiem-nang-tai-viet-nam-i264624.html)

[4] Vietnam Electricity, Tiềm năng điện sinh khối tại Việt Nam (https://www.evn.com.vn/d/vi-VN/news/Tiem-nang-dien-sinh-khoi-tai-Viet-Nam-60-17-501116)

[5] GIZ ESP, Phát triển điện sinh khối trong ngành mía đường (https://www.esp.org.vn/vi/news/phat-trien-dien-sinh-khoi-trong-nganh-mia-duong/)

[6] Vietnam Energy, Bổ sung dự án điện sinh khối An Khê vào Quy hoạch điện VII (https://nangluongvietnam.vn/bo-sung-du-an-dien-sinh-khoi-an-khe-vao-qhd-vii-13884.html)

[7] Tạp chí Công thương, Gia Lai: Nhà máy điện sinh khối An Khê sẽ được mở rộng, nâng tổng vốn đầu tư lên hơn 2.753 tỷ đồng (https://tapchicongthuong.vn/gia-lai–mo-rong-nha-may-dien-sinh-khoi-an-khe–nang-tong-von-len-hon-2-753-ty-dong-233063.htm)

[8] Nhà đầu tư, KCP sẽ đầu tư thêm $60 triệu đồng vào nhà máy điện sinh khối và nhà máy đường tại Phú Yên. (https://nhadautu.vn/kcp-se-rot-them-60-trieu-usd-cho-dien-sinh-khoi-nha-may-duong-o-phu-yen-d95762.html)

[9] EREX, Solutions (https://www.erex.vn/solutions)

[10] EREX, Lễ khởi công Nhà máy điện sinh khối Yên Bái và Nhà máy điện sinh khối Tuyên Quang (https://www.erex.vn/news/191/)

[11] Quyết định số 768/QD-TTg, Phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 – 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 (https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-768-QD-TTg-2025-Dieu-chinh-Quy-hoach-phat-trien-dien-luc-quoc-gia-thoi-ky-2021-2030-651977.aspx)

[12] Báo Công thương, Chuyển đổi năng lượng tại Tổng công ty Điện lực TKV (https://congthuong.vn/chuyen-doi-nang-luong-o-tong-cong-ty-dien-luc-tkv-381246.html)