Giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp tại Việt Nam: Công nghệ mới nổi

Giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp ở Việt Nam: Công nghệ mới nổi

06/02/2025

B&Company

B&Company là công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường và tư vấn đầu tư tại Việt Nam từ năm 2008.

Trong chuyên mục “Thông tin Việt Nam”, các nhà nghiên cứu trẻ của B&Company sẽ cung cấp những thông tin cập nhật về xu hướng công nghiệp, xu hướng tiêu dùng và các phong trào xã hội tại Việt Nam.

Bài viết này được viết bằng tiếng Anh và việc dịch tự động được sử dụng cho các phiên bản ngôn ngữ khác. Vui lòng tham khảo phiên bản tiếng Anh để có nội dung chính xác. Mặc dù chúng tôi cố gắng đảm bảo tính chính xác của thông tin gốc, vui lòng kiểm tra riêng cho từng thông tin. Các giải thích và triển vọng tương lai là ý kiến cá nhân của từng nhà nghiên cứu.

Ngành nông nghiệp Việt Nam có tiềm năng đáng kể để giúp quốc gia đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, hiện đây vẫn là một trong những nguồn đóng góp lớn vào lượng phát thải khí nhà kính (GHG) hằng năm, cho thấy nhu cầu về các công nghệ mới nổi và các quan hệ đối tác quốc tế nhằm hỗ trợ các cam kết môi trường của quốc gia.

Tổng quan về phát thải GHG trong nông nghiệp của Việt Nam

Mặc dù đã có những nỗ lực, Việt Nam vẫn ghi nhận lượng phát thải GHG hằng năm gia tăng. Theo Cơ sở dữ liệu Phát thải vì Nghiên cứu Khí quyển Toàn cầu (EDGAR), năm 2023, quốc gia này thải ra 524 triệu tấn CO₂ tương đương (Mt CO_2eq), an increase of 11% from the previous year and 5% from the 2020 base level[1]. Mức phát thải này khiến Việt Nam trở thành nước phát thải GHG lớn thứ hai trong ASEAN và đứng thứ 17 toàn cầu. Phần lớn phát thải GHG đến từ CO₂ making up over 71% of total emissions, followed by CH₄ (22%), N₂0 (5%), and other F-gasses (2%). The increasing volume of annual GHG emissions poses significant threats to the nation’s development as Vietnam is among one of the most detrimentally impacted countries by climate change, especially for the Mekong River Delta[2].

Phát thải GHG hằng năm của Việt Nam, giai đoạn 2015 đến 2023 (Đơn vị: Mt CO_2eq)

Nguồn: EDGAR, Tổng hợp B&Company

Ngành nông nghiệp là một trong những nguồn phát thải GHG hàng đầu tại Việt Nam. Ngành này đã phát thải 92,5 Mt CO_2eq in 2023, accounting for 17.6% of the country’s total emissions[3]. While agriculture contributed less than 1% of the amount of released CO₂, được phát thải, nhưng lại chiếm gần hai phần ba tổng lượng CH₄ và N₂O phát thải, là những khí có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao hơn đáng kể[4]. Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh rằng mức phát thải CH₄ và N₂O can be attributed to three main sub-sectors, which are rice cultivation (48%), livestock (15%), and usage of fertilizers (13%)[5].

– Canh tác lúa: Ruộng lúa ngập nước là nguồn phát sinh khí mê-tan (CH₄), được tạo ra trong quá trình phân hủy yếm khí của chất hữu cơ trong các ruộng ngập nước.

– Chăn nuôi:Quá trình lên men đường ruột ở động vật nhai lại tạo ra khí mê-tan, trong khi quản lý chất thải chăn nuôi góp phần phát thải cả CH₄ và N₂O.

– Sử dụng phân bón: Việc sử dụng quá mức phân bón nitơ tổng hợp dẫn đến phát thải N₂O.

Cơ cấu phát thải GHG theo nhóm và theo khu vực kinh tế của Việt Nam năm 2023 (Đơn vị: %)

Nguồn: EDGAR, Tổng hợp B&Company

Các công nghệ mới nổi nhằm giảm GHG trong nông nghiệp

Trước nhu cầu cắt giảm phát thải GHG, ngành đã xuất hiện các công nghệ trồng trọt và chăn nuôi thân thiện với môi trường mới.

– Trong canh tác lúa, các kỹ thuật quản lý nước như tưới xen kẽ khô - ngập (AWD), “1 phải 5 giảm” (1P5G), “3 giảm 3 tăng” (3G3T) và hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) đã được áp dụng trong canh tác lúa, giúp giảm phát thải CH₄ đồng thời tối ưu hóa chi phí canh tác[6]. Bộ NN&PTNT, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và chính quyền địa phương TP. Cần Thơ cũng đã khởi động dự án “1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp”[7] vào tháng 4 năm 2024, nhằm phổ biến mô hình canh tác lúa hiện đại tại Đồng bằng sông Mekong để giảm phát thải GHG.

– Trong quản lý chăn nuôi, các công nghệ thức ăn mới như khối đa dinh dưỡng (MUBs) và thức ăn chăn nuôi có hàm lượng protein thô thấp đã được phát triển để giảm phát thải GHG từ gia súc[8]. Ngoài ra, các mô hình đệm lót sinh học, trong đó gia súc và gia cầm được nuôi trên lớp đệm làm từ các vật liệu trơ cao (như trấu, mùn cưa, rơm rạ, v.v.) trộn với chế phẩm sinh học để phân hủy chất thải và giảm ô nhiễm môi trường[9]. Giai đoạn 2003 đến 2020, Bộ NN&PTNT đã phối hợp với Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV xây dựng hơn 173.000 công trình khí sinh học, đồng thời cung cấp đào tạo đầy đủ cho khoảng 800 kỹ thuật viên cấp tỉnh và cấp huyện, hơn 1.800 thợ xây và thợ lắp đặt, cùng 173.000 hộ gia đình tại 55 thành phố và tỉnh[10].

– Ngành nông nghiệp đang chuyển dịch theo mô hình tuần hoàn nhằm sử dụng hiệu quả hơn phụ phẩm và phế phẩm nông nghiệp. Gần đây, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn đã phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) thí điểm bộ công cụ CE-NDC nhằm thúc đẩy các can thiệp tuần hoàn trong nông nghiệp[11].

Trial operation of the “1 million hectares of high-quality, low-emission rice” project

Nguồn: The SaigonTimes

Cần lưu ý rằng nhiều đột phá trong canh tác và nông nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu triển khai, và cần thêm đầu tư từ Chính phủ cũng như viện trợ quốc tế. Dự án “1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp” hiện đang trong giai đoạn thí điểm ban đầu của Giai đoạn 1 tại 5 tỉnh. Ước tính dự án cần hơn 430 triệu USD để nâng cấp hạ tầng thủy lợi phục vụ tưới tiêu, thoát nước và điều tiết[12]. Việc triển khai các công nghệ giảm phát thải khí nhà kính (GHG) cũng gặp trở ngại do mô hình canh tác manh mún của Việt Nam, tư duy sản xuất truyền thống của nông dân, và thiếu nhận thức về lợi ích kinh tế và môi trường của các công nghệ canh tác, nông nghiệp mới[13].

Chính sách của Chính phủ về phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp

Chính phủ đã thể hiện lập trường kiên định trong việc giảm phát thải khí nhà kính của quốc gia nhằm cam kết với các mục tiêu môi trường. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (MARD) đã ký Quyết định số 1693/QD-BNN-KHCN năm 2023 phê duyệt giảm phát thải khí nhà kính cho ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn đến năm 2030, với định hướng đến năm 2050[14]. Quyết định này đặt mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của ngành xuống còn 121,9 Mt CO_2eq so với năm 2020, và tổng phát thải CH4 xuống dưới 45,9 Mt CO_2eq. Hơn nữa, Chính phủ cũng tăng cường nỗ lực giám sát phát thải khí nhà kính, khi Quyết định số 01/2022/QD-TTg yêu cầu các doanh nghiệp trong ngành nông nghiệp xây dựng kiểm kê khí nhà kính[15].

Bảng 1: Các giải pháp chiến lược theo Quyết định số 1693/QD-BNN-KHCN và tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính

Không.	Các giải pháp chiến lược	Tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính (nghìn tấn CO_2eq)
Không.	Các giải pháp chiến lược	Đến năm 2025	Đến năm 2030
A	Canh tác	45,325	147,744
1	Triển khai tưới ngập khô xen kẽ (AWD), hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI), “1 phải 5 giảm” (1P5G) và “3 giảm 3 tăng” (3G3T)	8,559	25,767
2	Chuyển đổi đất trồng lúa hiệu quả thấp sang hệ thống lúa - thủy sản và cây trồng cạn	5,705	17,087
3	Nâng cấp hạ tầng thủy lợi quy mô nhỏ và hệ thống tưới trên đồng ruộng	15,334	52,981
4	Mở rộng áp dụng quản lý cây trồng tổng hợp và các kỹ thuật canh tác	5,489	16,457
5	Thay thế phân urê bằng phân tan chậm, phân giải phóng có kiểm soát và phân hỗn hợp chất lượng cao	5,138	15,392
6	Thu gom, quản lý và tái sử dụng phụ phẩm cây trồng	5,100	20,060
B	Chăn nuôi	7,281	46,952
1	Nâng cao chất lượng khẩu phần ăn cho bò sữa – Sử dụng thức ăn thô xanh ủ men trong khẩu phần; – Áp dụng phần mềm phân tích công thức thức ăn (PC Dairy); – Sử dụng phụ gia ức chế hoặc hấp thụ methane.	112	606
2	Nâng cao chất lượng khẩu phần ăn cho bò thịt – Sử dụng thức ăn thô xanh ủ men trong khẩu phần; – Áp dụng phần mềm phân tích công thức thức ăn (PC Dairy); – Sử dụng phụ gia ức chế hoặc hấp thụ methane.	424	1.974
3	Nâng cao chất lượng khẩu phần ăn cho các loại gia súc khác (ví dụ như phụ gia Zeolite)	210	930
4	Cải tiến công nghệ tái chế chất thải chăn nuôi thành phân hữu cơ Công nghệ vi sinh để ủ phân, v.v.)	6.536	43.442
C	Lâm nghiệp và sử dụng đất	73,903	245,859

Nguồn: TVPL, Tổng hợp B&Company

Hợp tác quốc tế nhằm giảm phát thải khí nhà kính: Nghiên cứu điển hình về Lasuco Group

Các quan hệ đối tác quốc tế đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ các cam kết môi trường của Việt Nam. Một hợp tác gần đây giữa Lasuco Group và các doanh nghiệp Nhật Bản Idemitsu Kosan và Sagri cho thấy rõ nỗ lực này.

Dự án dự kiến bắt đầu vận hành thử vào đầu năm 2025 với quy mô triển khai 500 ha đất trồng mía[16]. Sagri sẽ sử dụng công nghệ vệ tinh và AI để quản lý dữ liệu cây trồng và giám sát sức khỏe đất, nhằm giảm phát thải N2O và tăng lưu trữ carbon bằng cách giảm thiểu phân bón hóa học và thúc đẩy sử dụng phù hợp các loại thay thế hữu cơ. Ngoài ra, Sagri sẽ đăng ký dự án để nhận tín chỉ carbon theo hạng mục quản lý đất nông nghiệp cải tiến của Verra (VM0042), đánh dấu đây là dự án đầu tiên của Việt Nam trong hạng mục này[17]. Sau giai đoạn thử nghiệm, hoạt động thương mại dự kiến sẽ bắt đầu vào năm 2026, mở rộng lên 8.000 ha đất nông nghiệp do Lasuco và các bên tham gia khác cung cấp. Idemitsu Kosan sẽ đóng vai trò là nhà đầu tư chính và bên mua tín chỉ carbon thông qua thỏa thuận giao dịch tín chỉ carbon kéo dài 15 năm với Lasuco.

Dự án này không chỉ thúc đẩy mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam mà còn mang lại lợi ích cho nông dân địa phương thông qua giao dịch tín chỉ carbon. Dự án tạo dựng một khuôn khổ và nền tảng hạ tầng ban đầu cho các chương trình tín chỉ carbon trong tương lai trong ngành nông nghiệp Việt Nam.

Sugarcane farming in Vietnam

Nguồn: Tin tức đầu tư

Phần kết luận

Giảm phát thải khí nhà kính (GHG) trong nông nghiệp Việt Nam vừa là một yêu cầu cấp thiết, vừa là một cơ hội. Các công nghệ mới nổi trong ngành, kết hợp với các chính sách hỗ trợ của Chính phủ, có tiềm năng chuyển đổi ngành này thành một mô hình phát thải thấp, bền vững. Quan hệ đối tác quốc tế giữa Idemitsu, Sagri và Lasuco làm nổi bật tiềm năng của hợp tác quốc tế và mối liên hệ giữa các mục tiêu khí hậu toàn cầu với các động lực kinh tế dành cho nông dân.

[1] EDGAR. Báo cáo phát thải GHG của tất cả các quốc gia trên thế giới-2024 <Đánh giá>

[2] Tạp chí Thông tin & Truyền thông. Chủ động giảm phát thải GHG, Việt Nam đang xây dựng một ngành nông nghiệp xanh <Đánh giá>

[3] EDGAR. Báo cáo phát thải GHG của tất cả các quốc gia trên thế giới-2024 <Đánh giá>

[4] GHG Protocol. Giá trị tiềm năng làm nóng toàn cầu <Đánh giá>

[5] World Bank. Báo cáo Khí hậu và Phát triển của Việt Nam <Đánh giá>

[6] Vietnam Agriculture. Tiết kiệm hàng chục tỷ VND nhờ kỹ thuật AWD <Đánh giá>

[7] MARD. Triển khai dự án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp <Đánh giá>

[8] VnEconomy. Chuyển đổi cơ cấu thức ăn chăn nuôi nhằm giảm phát thải khí nhà kính <Đánh giá>

[9] Tạp chí Điện tử Thiên nhiên và Môi trường: Các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất nông nghiệp <Đánh giá>

[10] Vietnam Agriculture. Chương trình Biogas thành công <Đánh giá>

[11] UNDP. Cơ hội thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực nông nghiệp của Việt Nam <Đánh giá>

[12] The Saigon Times. Dự án lúa phát thải thấp 1 triệu ha đang thúc đẩy đầu tư cơ sở hạ tầng <Đánh giá>

[13] Investment News. Giảm phát thải trong nông nghiệp hướng tới chăn nuôi bền vững <Đánh giá>

[14] TVPL. Quyết định số 1693/QD-BNN-KHCN phê duyệt Kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính (bao gồm Kế hoạch giảm phát thải khí mê-tan) cho ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 <Đánh giá>

[15] TVPL. Quyết định số 01/2022/QD-TTg về việc ban hành danh mục lĩnh vực và cơ sở phát thải GHG phải thực hiện kiểm kê GHG <Đánh giá>

[16] VnExpress. Tập đoàn Lasuco hợp tác giảm phát thải carbon tại vùng nguyên liệu mía <Đánh giá>

[17] MoRNE. Giảm phát thải carbon tại vùng trồng mía 8.000ha ở Thanh Hóa <Đánh giá>

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

B&Company

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi gần đây đã phát triển một cơ sở dữ liệu gồm hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913

Đăng nhập hoặc đăng ký miễn phí để tiếp tục đọc.