I. Tóm tắt điều hành: Tính cấp thiết của đầu tư vào lĩnh vực công nghệ nông nghiệp tại Việt Nam

Lĩnh vực Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản của Việt Nam vẫn là trụ cột của nền kinh tế quốc dân, đóng góp khoảng 11.86% vào GDP năm 2024[1], duy trì tỷ trọng ổn định so với các năm trước. Trong giai đoạn 2018–2023, giá trị gia tăng của lĩnh vực này tăng từ 0,86 nghìn tỷ đồng lên 1,22 nghìn tỷ đồng, phản ánh mức tăng trưởng ổn định về giá trị tuyệt đối. Tuy nhiên, tỷ trọng tương đối trong GDP vẫn ổn định, dao động trong khoảng từ 11,8% đến 12,7%[2], cho thấy mặc dù lĩnh vực này mở rộng về giá trị, các khu vực khác của nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn, qua đó duy trì tỷ trọng của lĩnh vực trong tổng thể nền kinh tế.

GDP share of Agriculture, Forestry, and Fishing from 2018 to 2023

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Lĩnh vực này cũng đang phải đối mặt với những thách thức đáng kể, bao gồm biến đổi khí hậu[3], tình trạng thu hẹp đất đai do đô thị hóa[4], và yêu cầu đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt về chất lượng và tính bền vững[5] .Những áp lực này đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu theo hướng áp dụng các phương thức có giá trị cao, bền vững và dựa trên công nghệ. Việc ứng dụng AI, máy bay không người lái và cảm biến đang góp phần ổn định năng suất, giảm biến động về chi phí đầu vào và lao động, đồng thời nâng cao hiệu quả tổng thể[6]. Do đó, thị trường AI trong nông nghiệp tại Việt Nam được dự báo sẽ tăng từ 8,72 triệu USD năm 2024 lên khoảng 43 triệu USD vào năm 2033, tương ứng với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) là 19%[7].

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, thị trường này mang lại ba cơ hội trước mắt với tỷ suất hoàn vốn cao: Quản lý đầu vào chính xác (giảm lãng phí phân bón và thức ăn chăn nuôi tốn kém), Tiếp cận thị trường cao cấp (tận dụng khả năng truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu) và Kiếm tiền từ dịch vụ (áp dụng mô hình Agri-tech-as-a-Service nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động và phân mảnh đất đai).

II. Giới thiệu: Thúc đẩy quá trình chuyển đổi nông nghiệp bền vững của Việt Nam

Tốc độ ứng dụng công nghệ nông nghiệp tại Việt Nam đang được thúc đẩy bởi các khung chính sách toàn diện, đặc biệt là Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025[8], cùng các mục tiêu quốc gia về tái cơ cấu lĩnh vực nông nghiệp theo hướng tăng khả năng chống chịu với khí hậu và phát triển bền vững. Trọng tâm của quá trình chuyển đổi này là người nông dân, đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất từ những đổi mới này. Trong bối cảnh các rủi ro khí hậu, như kiểu thời tiết thất thường và nhiệt độ gia tăng, đe dọa toàn bộ chuỗi thực phẩm, công nghệ đã trở thành một công cụ bảo vệ kinh tế thiết yếu trước tình trạng bất ổn trong hoạt động nông nghiệp³.

Thành công liên tục của Việt Nam với tư cách là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về xuất khẩu nông sản, với kim ngạch dự kiến đạt $62,4 tỷ USD vào năm 2024[9], phụ thuộc vào các nỗ lực hiện đại hóa liên tục. Tiến bộ này được hỗ trợ bởi làn sóng đầu tư vốn nước ngoài, trong đó nguồn vốn đầu tư mạo hiểm dành cho các doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp tăng gấp chín lần, cho thấy tiềm năng tạo doanh thu mạnh mẽ của lĩnh vực này[10]. Các dự án ở giai đoạn đầu, đặc biệt là những dự án tập trung vào tối ưu hóa đầu vào, đã cho thấy đầu tư vào công nghệ có thể tạo ra dòng tiền dương nhanh chóng và tỷ suất sinh lời cao.

Các nghiên cứu điển hình dưới đây, tập trung vào nuôi trồng thủy sản có giá trị cao và sản xuất lúa gạo thiết yếu, cung cấp những ví dụ rõ ràng, dựa trên dữ liệu về tỷ suất hoàn vốn (ROI) trong các lĩnh vực nông nghiệp quan trọng này.

a. Nghiên cứu điển hình I: Nuôi trồng thủy sản thông minh – Nuôi tôm chính xác

Lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm, mang lại một trong những hướng đi rõ ràng và nhanh chóng nhất để đạt ROI thông qua công nghệ chính xác. Nuôi tôm truyền thống có đặc trưng là rủi ro vận hành và chi phí vận hành cao, trong đó thức ăn và lao động thường chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí[11]. Các quy trình thủ công để giám sát chất lượng nước và kiểm soát dịch bệnh càng làm gia tăng tình trạng kém hiệu quả và mức độ dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường[12]. Bằng cách tích hợp các công nghệ như cảm biến IoT, giám sát dựa trên AI và tự động hóa, các trang trại nuôi tôm có thể tối ưu hóa chất lượng nước, giảm lãng phí và nâng cao năng suất. Những tiến bộ này giúp giảm chi phí, cải thiện sức khỏe của trang trại và mang lại phương thức nuôi tôm bền vững, có lợi nhuận cao hơn[13].

Dưới đây là bảng tóm tắt các nghiên cứu điển hình chính về nuôi tôm chính xác tại Việt Nam, nêu bật các công nghệ được sử dụng và những công ty tham gia vào các dự án chuyển đổi này.

Bảng 1. Các minh chứng về ROI trong các dự án nuôi tôm

Nguồn: Tổng hợp của B&Company 

Các nghiên cứu điển hình này cho thấy tác động đáng kể của công nghệ chính xác đối với hoạt động nuôi tôm tại Việt Nam. Từ tự động hóa dựa trên AI trong quan hệ hợp tác Viet-Uc & Bosch AquaEasy đến Mô hình lúa – tôm Minh Phu tập trung vào tính bền vững, các dự án này cho thấy việc tích hợp công nghệ tiên tiến có thể cải thiện năng suất, giảm chi phí và nâng cao sức khỏe của trang trại. Việc áp dụng những đổi mới này không chỉ giúp ngành nâng cao khả năng sinh lời mà còn thúc đẩy các phương thức canh tác bền vững và hiệu quả hơn, tạo nền tảng vững chắc cho tương lai của ngành nuôi tôm.

b. Nghiên cứu điển hình II: Canh tác lúa phát thải thấp – Mở rộng quy mô tại Đồng bằng sông Cửu Long

Ngành lúa gạo Việt Nam, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, đang chuyển đổi với sáng kiến “Một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp”[22]. Chương trình này tích hợp các công nghệ như tưới khô – ngập xen kẽ (AWD), bón phân sâu, gieo sạ trực tiếp bằng máy và quản lý rơm rạ nhằm giảm phát thải và nâng cao năng suất. Chương trình hướng đến cải thiện năng suất, giảm chi phí đầu vào và cắt giảm phát thải khí nhà kính, qua đó đóng góp vào tính bền vững môi trường và gia tăng lợi nhuận cho nông dân.

Bảng 2. Các chỉ dấu chứng minh ROI trong canh tác lúa phát thải thấp

Nguồn: Tổng hợp của B&Company 

Các dự án này cho thấy những công nghệ như AWD, sử dụng phân bón tối ưu và cơ giới hóa có thể giảm phát thải, cải thiện năng suất và tăng khả năng sinh lời. Những công nghệ này giúp giảm lượng nước sử dụng, cắt giảm chi phí và tạo ra mức giảm phát thải đáng kể, mang lại lợi ích cho cả môi trường và tài chính của nông hộ. Các sáng kiến này phù hợp với các cam kết về khí hậu của Việt Nam và đưa ra một mô hình có khả năng nhân rộng cho canh tác lúa bền vững, góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu đồng thời bảo đảm năng suất nông nghiệp và khả năng chống chịu kinh tế trong dài hạn.

III.    Diễn giải ROI: Những bài học kinh doanh có thể áp dụng cho nhà đầu tư

Bài học 1: Yêu cầu cấp thiết về giảm TCO

Con đường nhanh nhất để đạt ROI là tối ưu hóa các khoản chi phí vận hành lớn nhất. Trong cả nuôi tôm và sản xuất lúa, các chi phí chủ yếu đến từ những đầu vào như thức ăn, lao động và hóa chất nông nghiệp. Bằng cách đưa công nghệ vào để cắt giảm các chi phí này, dù thông qua quản lý thức ăn hiệu quả hơn, tự động hóa giúp tiết kiệm lao động hay sử dụng phân bón tối ưu, khoản chi đầu tư ban đầu sẽ nhanh chóng được bù đắp. Điều này tạo ra một mô hình tự tài trợ, trong đó việc cắt giảm chi phí trực tiếp đóng góp vào khả năng sinh lời, chứng minh rằng giảm Tổng chi phí sở hữu (TCO) mang lại lợi nhuận tức thời và bền vững.

Bài học 2: Tính bền vững như một công cụ giảm rủi ro tài chính

Tính bền vững ngày càng trở thành một yêu cầu cấp thiết về tài chính, chứ không chỉ là vấn đề môi trường. Khi các quy định toàn cầu về tác động môi trường ngày càng nghiêm ngặt, những công nghệ chứng minh được các lợi ích môi trường có thể đo lường, chẳng hạn như giảm phát thải, giảm sử dụng nước hoặc giảm chất thải, sẽ trở nên thiết yếu để duy trì khả năng tiếp cận các thị trường cao cấp và tránh các khoản phạt tiềm ẩn. Bằng cách áp dụng các phương thức bền vững, nhà sản xuất có thể bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn toàn cầu đang không ngừng thay đổi, giảm rủi ro pháp lý trong dài hạn và bảo vệ khả năng duy trì hiệu quả tài chính của hoạt động kinh doanh. Tính bền vững không chỉ tạo ra giá trị môi trường mà còn giảm thiểu các rủi ro tài chính liên quan đến việc không tuân thủ.

Bài học 3: Tận dụng các chuẩn đối sánh ROI số hóa giữa các ngành

Thành công của chuyển đổi số trong các lĩnh vực như logistics, sản xuất và các ứng dụng công nghiệp khác cung cấp những chuẩn đối sánh có giá trị cho các khoản đầu tư vào công nghệ nông nghiệp. Như đã thấy trong các ngành này, số hóa thông qua các công cụ như phân tích dữ liệu theo thời gian thực, tự động hóa và mô hình hóa dự báo mang lại những cải thiện có thể đo lường về hiệu quả, quản lý nguồn lực và cắt giảm chi phí. Việc áp dụng các giải pháp số này vào nông nghiệp có thể tạo ra những mức sinh lợi tài chính tương tự bằng cách nâng cao năng suất, giảm lãng phí và tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Các công cụ số là yếu tố then chốt để khai mở giá trị có khả năng nhân rộng trong lĩnh vực công nghệ nông nghiệp, và nhà đầu tư nên xem những thành công giữa các ngành là bằng chứng cho tính khả thi của mô hình.

IV. Các cơ hội chiến lược và thách thức đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam

Thâm nhập thị trường thành công đòi hỏi các mô hình kinh doanh được thiết kế phù hợp với những đặc điểm cấu trúc riêng của Việt Nam. Mô hình truyền thống, trong đó nông dân mua máy móc có chi phí cao, thường không khả thi do tình trạng đất đai manh mún và khả năng tiếp cận vốn hạn chế[28]. Điều này đòi hỏi phải tập trung chiến lược vào các mô hình dịch vụ có khả năng mở rộng và các công nghệ thúc đẩy tuân thủ.

a. Cơ hội:

Công nghệ nông nghiệp dưới dạng dịch vụ (AaaS): Chi phí thiết bị cao và tình trạng đất đai manh mún khiến việc nông dân trực tiếp sở hữu các công nghệ như máy bay không người lái trở nên không thực tế. Mô hình Công nghệ nông nghiệp dưới dạng dịch vụ (AaaS) khắc phục vấn đề này bằng cách cho phép các nhà cung cấp dịch vụ tiếp nhận chi phí đầu tư và cung cấp hiệu quả vận hành trên nhiều thửa ruộng nhỏ. Mô hình này, thể hiện qua các dịch vụ như cho thuê máy bay không người lái của XAG, góp phần giải quyết tình trạng thiếu lao động và nâng cao hiệu quả. Nhà đầu tư nên ưu tiên các nền tảng AaaS có khả năng mở rộng, có thể tổng hợp nhu cầu từ các nông hộ manh mún.

Minh bạch chuỗi cung ứng để đạt mức giá cao cấp: Khi người mua trên toàn cầu yêu cầu khả năng truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số, đầu tư vào các hệ thống mạnh mẽ sẽ giúp mở khóa mức giá cao hơn và đảm bảo khả năng tiếp cận thị trường. Ví dụ, các hợp tác xã xoài tại Bến Tre sử dụng công nghệ blockchain tuân thủ GS1 để theo dõi nông sản, qua đó tiếp cận các thị trường giá trị cao như Hoa Kỳ. Các nhà đầu tư nên tập trung vào những nền tảng truy xuất nguồn gốc có khả năng tương tác, ứng dụng RFID, IoT, NFC và Blockchain, đồng thời tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia như TCVN/GS1[29].

Các giải pháp chẩn đoán và dự báo chuyên biệt: Khả năng tiếp cận hạn chế với các kỹ thuật viên chuyên môn dẫn đến việc chẩn đoán sai bệnh cây trồng và suy giảm năng suất. Các công cụ AI trên thiết bị di động, chẳng hạn như “AI Plant Doctor” của CABI dành cho thanh long Việt Nam, cung cấp giải pháp chi phí thấp để chẩn đoán sớm và chính xác[30]. Điều này giúp giảm tổn thất mùa vụ và việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Hoạt động đầu tư nên tập trung vào phát triển các mô hình AI được bản địa hóa và bộ dữ liệu thị giác máy tính dành cho nông hộ nhỏ, nhằm cải thiện khả năng tiếp cận và mức độ dễ sử dụng.

b. Thách thức đầu tư và khoảng trống thị trường:

Phân mảnh đất đai: Tình trạng phân mảnh đất đai tạo ra nhu cầu về các mô hình dịch vụ dùng chung nhằm tổng hợp nhu cầu trên nhiều thửa đất nhỏ. Mô hình AaaS giải quyết vấn đề này bằng cách cho phép các nhà cung cấp dịch vụ quản lý CAPEX và cung cấp các giải pháp có khả năng mở rộng, chẳng hạn như máy bay không người lái và cảm biến. Các nhà đầu tư nên tập trung vào những công ty có khả năng quản lý các chi phí này và hợp tác với các hợp tác xã để mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ trên các khu đất bị phân mảnh.

Khoảng trống về kỹ năng kỹ thuật: Sự thiếu hụt kỹ năng chuyên môn trong nông nghiệp tạo ra nhu cầu đối với các giải pháp đơn giản, ưu tiên thiết bị di động và tích hợp đào tạo. Các công cụ ứng dụng AI như AI Plant Doctor cung cấp chẩn đoán tức thời, giúp nông dân dễ dàng đưa ra quyết định mà không cần đến chuyên môn bên ngoài. Các nhà đầu tư nên hỗ trợ những công nghệ kết hợp đào tạo với các chức năng cốt lõi, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận cho các nông hộ nhỏ.

Thiếu hụt cơ sở hạ tầng chuỗi lạnh: Thị trường chuỗi lạnh của Việt Nam còn nhỏ nhưng đang tăng trưởng 13.6% mỗi năm[31], cho thấy nhu cầu chưa được khai thác đáng kể. Đầu tư vào kho lạnh thông minh và logistics IoT có thể giảm hư hỏng và nâng cao hiệu quả. Số hóa logistics cũng có thể cắt giảm chi phí, tạo ra cơ hội tăng trưởng hấp dẫn trong lĩnh vực này.

Khung pháp lý: Khi các quy định ngày càng được siết chặt, các doanh nghiệp cung cấp giải pháp tuân thủ, chẳng hạn như blockchain cho truy xuất nguồn gốc, sẽ có cơ hội phát triển. Các nền tảng này đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và đảm bảo khả năng tiếp cận thị trường. Các nhà đầu tư nên hợp tác với các công ty tư vấn để điều hướng các yêu cầu pháp lý và tận dụng cơ hội gia nhập thị trường sớm.

Tóm lại, mặc dù chi phí đầu tư ban đầu cao vẫn là một thách thức, các cơ hội thị trường trong AaaS, truy xuất nguồn gốc và các công cụ AI trên thiết bị di động mang lại tiềm năng tăng trưởng đáng kể. Các nhà đầu tư nên tập trung vào mô hình cung cấp dịch vụ, đổi mới tài chính và chuyên môn pháp lý để khai thác giá trị trong lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam.

V. Kết luận và Định hướng chiến lược

Sự hội tụ của các thách thức khí hậu, chi phí lao động gia tăng và các tiêu chuẩn xuất khẩu nghiêm ngặt hơn đang thúc đẩy nhu cầu ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam. Đầu tư vào AI, máy bay không người lái và cảm biến đã mang lại lợi nhuận cao, giúp giảm chi phí vận hành và đảm bảo tuân thủ để tiếp cận các thị trường cao cấp. Các sáng kiến chính sách, chẳng hạn như chương trình Một triệu héc-ta lúa, đang góp phần giảm rủi ro cho các dự án thí điểm và đẩy nhanh khả năng mở rộng. Môi trường này tạo thuận lợi cho các công ty có năng lực vốn mạnh cung cấp mô hình Agri-Technology-as-a-Service (AaaS). Gia nhập thị trường thành công đòi hỏi chiến lược được bản địa hóa, quan hệ đối tác vững mạnh và chuyên môn về khung pháp lý. Với các cơ hội thị trường đáng kể và lợi nhuận có thể đo lường, lĩnh vực Agri-tech của Việt Nam là một cơ hội đầu tư hấp dẫn tại ASEAN.

[1] https://www.nso.gov.vn/

[2] https://www.nso.gov.vn/

[3] https://www.undp.org/vietnam/stories/transforming-viet-nams-agriculture-climate-resilience

[4] https://tdmujournal.vn/

[5] https://en.mae.gov.vn/vietnams-agriculture-shifts-from-quantity-to-quality-to-win-new-markets-9039.htm

[6] https://ctuav.vn/how-the-drone-revolution-is-transforming-agriculture-in-vietnam/

[7] https://www.imarcgroup.com/vietnam-ai-in-agriculture-market

[8] https://www.aseanbriefing.com/news/investing-in-vietnams-climate-smart-agriculture-transformation/

[9] https://www.agroberichtenbuitenland.nl/actueel/nieuws/2025/04/24/as14-vietnam

[10] https://vietnamnews.vn/economy/1716319/viet-nam-emerges-as-a-hotspot-for-next-generation-tech-investment.html

[11] https://vietfishmagazine.com/aquaculture/shrimp/the-cost-of-feed-accounts-for-up-to-60-of-shrimp-production-costs.html

[12] https://worldwideaquaculture.com/the-future-of-shrimp-farming-ai-and-machine-learning-in-aquaculture/

[13] https://vietfishmagazine.com/aquaculture/ai-revolutionizes-shrimp-farming-in-vietnam.html

[14] https://www.larive.com/shrimptechvietnam-2024-2026/

[15] https://agfundernews.com/tepbac-deploys-software-iot-to-boost-vietnams-shrimp-farming-sector

[16] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28980188/

[17] https://aquaasiapac.com/2023/08/24/3-stage-shrimp-farming-with-the-application-of-ras-technology-in-vietnam/

[18] https://seabinagroup.com/en/press-release-when-ai-meets-aquaculture-viet-uc-partners-bosch-aquaeasy-transforming-the-shrimp-industry-in-vietnam.html

[19] https://wwfint.awsassets.panda.org/

[20] https://fisheries.groupcls.com/nagis-project-in-vietnam/

[21] https://vietfishmagazine.com/aquaculture/ca-mau-advances-circular-ras-imta-shrimp-farming-for-sustainable-aquaculture.html

[22] https://www.irri.org/news-and-events/news/vietnam%E2%80%99s-1-million-hectare-rice-program-shows-promising-results

[23] https://www.agtechnavigator.com/Article/2025/07/23/vietnams-low-emission-rice-project-cuts-costs-and-carbon-lifts-yields-and-profits/

[24] https://www.rikolto.org/projects/expanding-sustainable-rice-production-through-fair-value-chains

[25] https://www.frontiersin.org/journals/sustainable-food-systems/articles/10.3389/fsufs.2025.1617417/full

[26] https://agresults.org/projects/vietnam/

[27] https://green-carbon.co.jp/en/enawdprojectreport/

[28] https://ap.fftc.org.tw/

[29] https://www.eladpartners.com/case-studies/leveraging-ai-for-early-crop-disease-detection

[30] https://blog.plantwise.org/2021/02/18/ai-plant-doctor-app-launched-to-help-diagnose-pests-and-diseases-on-dragon-fruit-crops-in-vietnam/

[31] https://www.fedex.com/en-vn/business-insights/sme/cold-chain-logistics-boost-vietnamese-fruit-exports.html

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.