Chất lượng và tiêu chuẩn hóa nội dung số là một vấn đề cấp bách khác

“Hộp công cụ” số trong ngành giáo dục Việt Nam đang ngày càng đa dạng, bao gồm các hệ thống quản lý học tập (LMS), phần mềm hỗ trợ giảng dạy và tài nguyên học tập số. Tuy nhiên, hệ sinh thái này vẫn còn phân mảnh và phát triển tự phát. Các giải pháp cục bộ (ví dụ: VNPT E-Learning, Hocmai.vn, Moon.vn) đang được sử dụng, nhưng chưa có chuẩn thống nhất giữa các cơ sở giáo dục. Mỗi trường, hoặc thậm chí mỗi khoa trong trường, có thể áp dụng các công cụ khác nhau, tạo ra những thách thức lớn trong việc tích hợp, chia sẻ dữ liệu và quản lý quy mô lớn. Việc thiếu một chuẩn kỹ thuật chung tiếp tục hạn chế khả năng tương tác của hệ thống và gây lãng phí tài nguyên.

Phần mềm hỗ trợ giảng dạy cũng rất đa dạng, từ các công cụ cơ bản như PowerPoint đến các ứng dụng tương tác như Kahoot!, Quizizz và Mentimeter. Những phát triển gần đây về AI đã mang đến các công cụ mạnh mẽ như ChatGPT, Canva AI và Gamma, giúp cải thiện thiết kế bài học và chấm điểm. Tuy nhiên, mặc dù được chính sách hỗ trợ, kho học tập số quốc gia (iGiaoDuc.vn) vẫn thiếu nội dung chất lượng cao và sự đóng góp của giáo viên, chưa đủ để tạo điều kiện cho học sinh tự học thực sự [6].

Yếu tố con người: Cốt lõi của thách thức

Năng lực số, tư duy số và khả năng thích ứng của giáo viên là những yếu tố then chốt quyết định sự thành công của chuyển đổi số trong giáo dục. Khảo sát cho thấy, mặc dù hầu hết giáo viên có thể sử dụng phần mềm văn phòng cơ bản, nhưng chỉ có 10,4% cảm thấy tự tin khi áp dụng công nghệ vào giảng dạy. Theo khảo sát toàn quốc năm 2023 của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, khoảng 20% giáo viên thường xuyên sử dụng các công cụ số trong lớp học, trong khi gần 15% chưa bao giờ hoặc hiếm khi sử dụng chúng. Hơn nữa, gần một nửa số giáo viên ở các vùng khó khăn cho biết họ không thể tiếp cận tài liệu giảng dạy số và 39% trường trung học phổ thông chưa phát triển nội dung số [7].

Ngoài khoảng cách về kỹ năng, các rào cản tâm lý - đặc biệt là đối với những giáo viên lớn tuổi hoặc không quen thuộc với công nghệ - đặt ra thêm những thách thức cho việc triển khai. Nhận thức được điều này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa việc cải thiện năng lực số của giáo viên trở thành ưu tiên hàng đầu [8]. Các chương trình đào tạo hiện tại tập trung vào các kỹ năng thực tế như tạo tài liệu học tập kỹ thuật số, tổ chức các lớp học trực tuyến và sử dụng AI trong giáo dục. Tuy nhiên, khoảng cách giữa "kỹ năng số kỹ thuật" và "năng lực sư phạm số" vẫn chưa được thu hẹp hiệu quả. Nhiều giáo viên biết cách sử dụng các công cụ số nhưng lại gặp khó khăn trong việc tích hợp chúng vào phương pháp giảng dạy của mình. Do đó, chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ đòi hỏi trang bị công nghệ cho trường học mà còn đòi hỏi một sự thay đổi cơ bản trong đào tạo giáo viên, từ việc chỉ đơn giản là "cách sử dụng công cụ" sang phát triển tư duy để thiết kế các bài học số hiệu quả.

Học sinh: Những cá nhân năng động cần được hướng dẫn

Học sinh ngày nay không chỉ là người thụ hưởng mà còn là người tham gia tích cực vào quá trình chuyển đổi số của giáo dục. Thói quen học tập và khả năng tiếp cận thông tin của các em đang thay đổi nhanh chóng. Theo một cuộc khảo sát của UNICEF năm 2022, 82% trẻ em Việt Nam từ 12 đến 13 tuổi sử dụng Internet hàng ngày và con số này tăng lên 93% ở trẻ em từ 14 đến 15 tuổi—mang đến cả cơ hội để phát triển các mô hình học tập linh hoạt và một thách thức lớn trong việc hướng dẫn học sinh sử dụng Internet một cách có trách nhiệm và hiệu quả [9]. Về mặt thiết bị, một cuộc khảo sát năm 2022 cho thấy điện thoại thông minh là công cụ chính để học trực tuyến, bên cạnh máy tính xách tay và máy tính để bàn—nêu bật nhu cầu về nội dung phải tương thích trên nhiều nền tảng [10].

Rate of students using online learning devices (2022)

Đơn vị: %, 100% = 341.830 sinh viên

Nguồn: Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

Tuy nhiên, thời gian dành cho việc trực tuyến không đồng nghĩa với năng lực kỹ thuật số. Việc thuộc thế hệ “sinh ra trong thời đại kỹ thuật số” không tự động có nghĩa là học sinh sở hữu các kỹ năng kỹ thuật số thiết yếu cần thiết cho việc học tập và làm việc—như tư duy phản biện, hợp tác trực tuyến hoặc tự học có kỷ luật. Do đó, vai trò của nhà trường phải vượt ra ngoài việc truyền đạt kiến thức để bồi dưỡng ý thức công dân kỹ thuật số cho học sinh—bao gồm khả năng đánh giá thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tương tác một cách có đạo đức trong môi trường kỹ thuật số. Nền tảng này rất cần thiết để xây dựng một hệ sinh thái học tập kỹ thuật số an toàn và hiệu quả.

Phần kết luận

Ngành giáo dục Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong chuyển đổi số, đặc biệt là trong việc xây dựng chính sách và nâng cao nhận thức ở mọi cấp học. Nhiều trường học đã bắt đầu áp dụng công nghệ, và các chương trình thí điểm như hồ sơ học sinh kỹ thuật số cho thấy nhiều triển vọng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thiếu sót lớn, đặc biệt là về cơ sở hạ tầng, nội dung số và phương pháp sư phạm số của giáo viên. Các công ty EdTech đóng vai trò chủ chốt trong việc thúc đẩy tiến trình này. Các giải pháp của họ nên bao gồm:

– Giá cả phải chăng và dễ tiếp cận, đặc biệt là đối với các trường công lập có ngân sách hạn hẹp và cơ sở hạ tầng yếu kém;

– Dựa trên các mô hình kinh doanh linh hoạt như freemium để tối đa hóa phạm vi tiếp cận;

– Được thiết kế vì sự công bằng, đảm bảo khả năng sử dụng ở cả khu vực thành thị và vùng sâu vùng xa.

Chuyển đổi số không chỉ là số hóa bài học mà còn là tạo ra một hệ thống giáo dục thông minh, toàn diện và lấy người học làm trung tâm, nơi mọi học sinh đều có cơ hội bình đẳng.

[1] Quyết định số 749/QD-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt “Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030”Truy cập>

[2] Cổng thông tin dữ liệu, Kỹ thuật số 2025: Việt NamTruy cập>

[3] Cổng thông tin điện tử Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, TP.HCM: Hơn 95% học sinh tham gia học trực tuyếnTruy cập>

[4] UNESCO, Công nghệ trong giáo dục: Nghiên cứu điển hình về Việt NamTruy cập>

[5] VnExpress, 77.000 học sinh TP.HCM gặp khó khăn khi học trực tuyếnTruy cập>

[6] Tạp chí Giáo dục Việt Nam, Kho học liệu số của Bộ, Ban, Ngành, Trường chưa phát triểnTruy cập>

[7] VnExpress, Nhiều giáo viên chưa từng sử dụng công nghệ hỗ trợ giảng dạyTruy cập>

[8] Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hướng dẫn chuyển đổi số trong giảng dạy và đánh giá năm học 2024-2025Truy cập>

[9] Dân Trí, trẻ em Việt Nam sử dụng mạng xã hội từ 5 đến 7 giờ mỗi ngàyTruy cập>

[10] Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Thực trạng học tập trực tuyến của học sinh phổ thông Việt Nam trong đại dịch COVID-19Truy cập>

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.