Việt Nam đang ở giai đoạn then chốt trong quá trình hiện đại hóa lĩnh vực y tế, đòi hỏi nguồn đầu tư đáng kể vào hạ tầng số cốt lõi. Việc phát triển mạnh mẽ hạ tầng dữ liệu y tế an toàn và được chuẩn hóa không chỉ là mục tiêu kỹ thuật mà còn là điều kiện tiên quyết mang tính chiến lược để thu hút và duy trì nguồn vốn dài hạn, đồng thời bảo đảm thực hiện các mục tiêu phát triển xã hội quốc gia.

Digital transformation in the healthcare sector

Nguồn: giasang.thainguyen.gov.vn

Bối cảnh kinh tế - xã hội

Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể, chuyển mình từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành một quốc gia có thu nhập trung bình thấp, với GDP bình quân đầu người năm 2024 đạt khoảng 4.717 USD, đứng thứ 120 trên thế giới, tăng 65 bậc so với năm 1991.[1] Sự phát triển kinh tế liên tục của Việt Nam cùng với tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng đã tạo ra nhu cầu ngày càng tăng đối với các dịch vụ y tế chất lượng cao và tiên tiến.[2] Nhu cầu này đang thúc đẩy các cơ sở y tế đầu tư nâng cấp hạ tầng, cải thiện hiệu quả vận hành và trang bị các thiết bị y tế hiện đại, trong đó chuyển đổi số cơ sở dữ liệu là mục tiêu trọng tâm, bảo đảm phát triển hạ tầng dữ liệu y tế an toàn và tinh gọn.

Vietnam GDP per capita during the period 1991-2024

(Đơn vị: USD/người)

Nguồn: B&Company tổng hợp từ dữ liệu của IMF

Mục tiêu tổng thể của chuyển đổi số (CĐS) trong lĩnh vực y tế là nâng cao năng lực quản lý, hiệu quả chuyên môn và tạo điều kiện để người dân cũng như doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe kịp thời, hiệu quả. Về mặt chiến lược, chuyển đổi số trong y tế là yếu tố thiết yếu để đạt được các mục tiêu về Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân (UHC) và các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) vào năm 2030. Bộ Y tế đã cụ thể hóa chủ trương này thông qua Nghị quyết số 157-NQ/BCSĐ và Quyết định số 5316/QĐ-BYT về chuyển đổi số y tế đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.[3]

Vai trò chiến lược của hạ tầng dữ liệu an toàn

Khi Chính phủ gắn chuyển đổi số y tế trực tiếp với việc đạt được các mục tiêu xã hội và chính trị cấp cao như Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân và các Mục tiêu Phát triển Bền vững đến năm 2030, mọi sự cố liên quan đến dữ liệu – chẳng hạn như dữ liệu không an toàn, bảo mật kém hoặc phân mảnh – đều đe dọa khả năng quản lý, đo lường và xác minh việc thực hiện các mục tiêu này. Do đó, việc triển khai các hệ thống dữ liệu có khả năng chống chịu và bảo mật cao được xem là một phương thức hỗ trợ Chính phủ thực hiện các cam kết quốc gia. Sự đồng bộ này mang lại sự ổn định dài hạn cho ngành y tế, qua đó giảm thiểu các rủi ro chính trị và pháp lý đối với các nhà đầu tư dài hạn.

Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu an toàn và có khả năng liên thông cũng giúp tối ưu hóa các quỹ bảo hiểm xã hội và bảo đảm quá trình chuyển đổi sang mô hình bảo hiểm y tế bền vững, khi dữ liệu chất lượng cao, được chuẩn hóa và đáng tin cậy được quản lý, phân tích hiệu quả.

Khung pháp lý và bảo mật: Bảo đảm an toàn dữ liệu và niềm tin

Một trong những nền tảng quan trọng nhất để thu hút đầu tư dài hạn vào lĩnh vực HealthTech tại Việt Nam là sự chắc chắn về pháp lý và khả năng bảo vệ dữ liệu y tế nhạy cảm. Đây là yếu tố quyết định tính hợp pháp và bền vững của mọi dự án khai thác dữ liệu.

Việc ban hành Nghị định 13/2023/NĐ-CP (Nghị định 13) về bảo vệ dữ liệu cá nhân vào tháng 4 năm 2023 đánh dấu một cột mốc pháp lý, tạo lập khung pháp lý toàn diện tác động đến tất cả doanh nghiệp thu thập và xử lý dữ liệu tại Việt Nam.

Nghị định 13 lần đầu tiên đưa ra và định nghĩa khái niệm dữ liệu cá nhân nhạy cảm (tình trạng sức khỏe và thông tin riêng tư như đặc điểm di truyền, đời sống tình dục, quan điểm chính trị, v.v. được ghi nhận trong hồ sơ bệnh án). Việc xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm phải tuân thủ các quy định bảo vệ nghiêm ngặt hơn so với dữ liệu cá nhân cơ bản. Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm việc thu thập, chuyển giao, mua và bán dữ liệu cá nhân dưới bất kỳ hình thức nào nếu không có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.[4]

Khung bảo vệ dữ liệu y tế tại Việt Nam: Các yêu cầu chính

Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân

Với việc ban hành Nghị định 13/2023/NĐ-CP, an toàn dữ liệu không còn chỉ là một hoạt động tối ưu hóa kỹ thuật mà đã trở thành rủi ro pháp lý đáng kể và rào cản tuyệt đối đối với nhà đầu tư. Điều này tạo ra nhu cầu bền vững đối với các giải pháp hạ tầng bảo mật được chứng nhận, như dịch vụ lưu trữ Secure Cloud, phòng chống rò rỉ dữ liệu (DLP) và dịch vụ đánh giá tuân thủ.

Các sáng kiến hạ tầng quốc gia (EHR và VNeID)

Việt Nam đang thúc đẩy phát triển Hồ sơ Sức khỏe Điện tử (EHR) nhằm quản lý thông tin sức khỏe suốt đời của người dân. EHR bao gồm các chức năng chính như lưu trữ dữ liệu, hỗ trợ chẩn đoán, quản lý đơn thuốc và chia sẻ thông tin cho mục đích nghiên cứu.[5]

Từ năm 2018, một số địa phương như Thừa Thiên Huế đã triển khai các chương trình thí điểm; hiện nay, các thành phố lớn như Hà Nội đang mở rộng việc áp dụng Hồ sơ Sức khỏe Điện tử, thay thế hồ sơ giấy và hỗ trợ khám, chữa bệnh từ xa.[6]

Trọng tâm hiện nay là tích hợp dữ liệu EHR với hệ thống định danh quốc gia VNeID – Định danh điện tử Việt Nam. Bộ Y tế đang kết nối dữ liệu y tế với cơ sở dữ liệu bảo hiểm và dân cư, cho phép người dân sử dụng VNeID hoặc thẻ căn cước công dân gắn chip để khám chữa bệnh và chuyển tuyến bảo hiểm y tế mà không cần giấy tờ (từ 7/2024).[7]

Việc chuẩn hóa dữ liệu theo Fast Healthcare Interoperability Resources (FHIR) là một cột mốc quan trọng, giúp dữ liệu y tế trở thành tài sản phục vụ Trí tuệ Nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn và nghiên cứu. Đầu tư vào hạ tầng FHIR (Giao diện Lập trình Ứng dụng – API, chuyển đổi dữ liệu, công cụ tuân thủ) sẽ mang lại giá trị dài hạn.

Cuối cùng, việc tích hợp EHR–VNeID cho thấy xu hướng tập trung hóa quyền truy cập vào dữ liệu y tế quốc gia. Các ứng dụng tư nhân muốn kết nối phải tuân thủ các tiêu chuẩn API của Bộ Y tế/VNeID như được nêu trong Nghị định số 69/2024/NĐ-CP về định danh và xác thực điện tử; đây là yếu tố thiết yếu để duy trì khả năng tham gia thị trường.

Cơ hội đầu tư vào hạ tầng an toàn

Thị trường HealthTech Việt Nam được xem là một “mỏ vàng”, với các động lực chính là nhu cầu hiện đại hóa hạ tầng và nâng cao hiệu quả vận hành. Đầu tư vào công nghệ tuân thủ tạo ra một rào cản chiến lược. Nghị định 13 biến an ninh mạng thành yêu cầu pháp lý không thể thiếu. Điều này có nghĩa là chỉ những nhà cung cấp có thể chứng minh năng lực tuân thủ vượt trội mới có khả năng hoạt động thành công trong thị trường dữ liệu y tế nhạy cảm. Nguồn vốn đầu tư vào việc phát triển các nền tảng lấy tuân thủ làm ưu tiên sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững, vì các đối thủ sử dụng phương thức lỗi thời hoặc kém an toàn hơn sẽ phải đối mặt với chi phí kiểm toán, tiền phạt cao hơn và nguy cơ bị loại khỏi thị trường. Điều này củng cố ROI dài hạn của các khoản đầu tư vào hạ tầng an toàn.

Bên cạnh đó, sự tập trung mạnh mẽ ở cấp quốc gia vào việc tích hợp EHR và VNeID tạo ra các chu kỳ mua sắm công quy mô lớn và có tính dự báo cao. Việc triển khai trên toàn quốc đòi hỏi các thành phần hạ tầng được chuẩn hóa và các dịch vụ tích hợp quy mô lớn. Đây không phải là hình thức mua sắm phân tán mà là hoạt động huy động vốn được điều phối tập trung. Do đó, nhà đầu tư nên tập trung vào các Quan hệ Đối tác Công – Tư (PPP) chiến lược hoặc các gói thầu trực tiếp của Chính phủ, cung cấp hạ tầng dữ liệu cốt lõi (tích hợp FHIR, các cấu phần bảo mật) mà Bộ Y tế và các cơ quan liên quan cần để đáp ứng các thời hạn bắt buộc. Tính dự báo này giúp giảm thiểu các rủi ro thị trường thường gắn với vốn đầu tư mạo hiểm.

Các cụm đầu tư ưu tiên trong hạ tầng dữ liệu y tế an toàn (2025-2030)

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Kết luận

Phát triển hạ tầng dữ liệu y tế an toàn là một khoản đầu tư chiến lược, không chỉ bảo đảm tuân thủ pháp luật mà còn thiết lập nền tảng kỹ thuật và tài chính bền vững cho hệ sinh thái y tế số. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp HealthTech cần ưu tiên tuân thủ Nghị định 13/2023/NĐ-CP, xem bảo mật và kiểm toán là những yếu tố tạo ra lợi nhuận; đầu tư vào đội ngũ am hiểu các tiêu chuẩn FHIR để tham gia hiệu quả vào hệ thống dữ liệu quốc gia (VNeID/EHR); hướng tới mô hình SaaS (Phần mềm dưới dạng dịch vụ) an toàn, linh hoạt nhằm giảm chi phí hạ tầng; đồng thời tập trung khai thác giá trị của dữ liệu thứ cấp phục vụ AI, nghiên cứu và hoạch định chính sách y tế. Ở cấp độ chính sách, cần bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn FHIR thống nhất, tăng cường phối hợp giữa Bộ Y tế – Bảo hiểm Xã hội – Bộ Công an, khuyến khích đầu tư vào hạ tầng đám mây được chứng nhận và thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật – lâm sàng để bảo đảm sự phát triển dài hạn của y tế số Việt Nam.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] Cafef.vn, GDP bình quân đầu người của Việt Nam từng xếp thứ 185/188 trên thế giới. Hiện nay đã tăng vọt như thế nào? (https://cafef.vn/gdp-binh-quan-viet-nam-tung-dung-thu-185-188-the-gioi-hien-nhay-vot-the-nao-188250419012519003.chn)

[2] Trade.gov, Ngành y tế Việt Nam (https://www.trade.gov/country-commercial-guides/vietnam-healthcare)

[3] Bộ Y tế, Cuộc họp Nhóm Đối tác Y tế: Chuyển đổi số trong y tế tại Việt Nam đến năm 2030 (https://moh.gov.vn/tin-noi-bat/-/asset_publisher/3Yst7YhbkA5j/content/cuoc-hop-nhom-oi-tac-y-te-chuyen-oi-so-trong-y-te-tai-viet-nam-en-nam-2030)

[4] Ybahcm.vn, Khung pháp lý mới nhất về bảo vệ dữ liệu cá nhân (https://ybahcm.vn/khung-phap-ly-moi-nhat-ve-bao-ve-du-lieu-ca-nhan/)

[5] Ocd.vn, Hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR) là gì? Tất cả về HER (https://ocd.vn/ho-so-suc-khoe-dien-tu-ehr/)

[6] Bộ Y tế, Hà Nội: Lợi ích khi mỗi người dân có một hồ sơ sức khỏe điện tử (https://moh.gov.vn/hoat-dong-cua-dia-phuong/-/asset_publisher/gHbla8vOQDuS/content/ha-noi-tien-ich-tu-viec-moi-nguoi-dan-co-mot-ho-so-suc-khoe-ien-tu)

[7] Bộ Y tế, Bộ Y tế nỗ lực triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử, bảo đảm tiến độ Đề án 06 (https://moh.gov.vn/tin-lien-quan/-/asset_publisher/vjYyM7O9aWnX/content/bo-y-te-no-luc-trien-khai-ho-so-suc-khoe-ien-tu-am-bao-tien-o-trien-khai-e-an-06?inheritRedirect=false)

[8] Bộ Y tế, Những thách thức trong chuyển đổi số ngành y tế (https://moh.gov.vn/tin-lien-quan/-/asset_publisher/vjYyM7O9aWnX/content/nhung-thach-thuc-trong-chuyen-oi-so-nganh-y-te)

[9] Ybahcm.vn, Khung pháp lý mới nhất về bảo vệ dữ liệu cá nhân (https://ybahcm.vn/khung-phap-ly-moi-nhat-ve-bao-ve-du-lieu-ca-nhan/)

[10] Vngcload.vn, 10 lợi ích chính của điện toán đám mây trong lĩnh vực y tế (https://vngcloud.vn/vi/blog/10-key-benefits-of-cloud-computing-in-healthcare)