Nhu cầu về các giải pháp chẩn đoán nhanh chóng, linh hoạt và dễ tiếp cận tại Việt Nam đã tăng tốc kể từ đại dịch COVID-19, cho thấy cả những thách thức và cơ hội trong hệ thống y tế của đất nước. Phòng xét nghiệm di động — các cơ sở chẩn đoán nhỏ gọn, có thể vận chuyển — đã chứng minh hiệu quả trong ứng phó khẩn cấp và hiện đang thu hút sự quan tâm như một dạng cơ sở hạ tầng y tế có khả năng mở rộng trong dài hạn. Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, vốn sở hữu công nghệ y tế tiên tiến và bề dày kinh nghiệm trong quản lý y tế, lĩnh vực mới nổi này mang lại một cơ hội đầu tư mới đầy hứa hẹn. Bài viết này phân tích nhu cầu ngày càng tăng của Việt Nam đối với phòng xét nghiệm di động, lý giải vì sao lĩnh vực này phù hợp với thế mạnh của Nhật Bản, đồng thời thảo luận các chiến lược tiềm năng để thâm nhập thị trường thành công, nhấn mạnh hợp tác bền vững, nội địa hóa công nghệ và mở rộng trong khu vực Đông Nam Á.

Quy mô thị trường hiện tại tại Việt Nam

Phòng xét nghiệm di động là một hệ thống phòng xét nghiệm được trang bị toàn bộ hoặc một phần, lắp đặt trên xe, rơ-moóc hoặc nền tảng container, được thiết kế để di chuyển đến các địa điểm thực địa và thực hiện lấy mẫu, xét nghiệm, phân tích tại chỗ, đôi khi cung cấp cả báo cáo sơ bộ. Tùy thuộc vào mục đích sử dụng, hệ thống này có thể bao gồm khu vực chuẩn bị mẫu, máy phân tích PCR và sinh hóa, thiết bị giám sát môi trường, tủ an toàn sinh học, hệ thống áp suất âm và các công cụ quản lý dữ liệu tích hợp[1]. Giá trị cốt lõi của hệ thống nằm ở khả năng cung cấp trực tiếp các dịch vụ đạt tiêu chuẩn phòng xét nghiệm tại nơi có nhu cầu, rút ngắn thời gian trả kết quả, nâng cao năng lực ứng phó khẩn cấp và cho phép thực hiện xét nghiệm đáng tin cậy tại những khu vực hạn chế hoặc không có cơ sở hạ tầng phòng xét nghiệm cố định, chẳng hạn trong các đợt bùng phát dịch bệnh, sự cố môi trường, hoạt động chăm sóc y tế từ xa hoặc vận hành công nghiệp tại hiện trường.

The mobile testing vehicle at the Southern branch of the Vietnam – Russia Tropical Centre

Nguồn: Việt Nam Plus

Tuy nhiên, tại Việt Nam, phòng xét nghiệm di động vẫn là một phân khúc thị trường tương đối nhỏ và chuyên biệt. Hiện chưa có dữ liệu thị trường độc lập được công bố rộng rãi, phân loại cụ thể “phòng xét nghiệm di động” như một ngành độc lập. Thay vào đó, lĩnh vực này thường được xếp vào các ngành rộng hơn như thiết bị y tế[2], dịch vụ xét nghiệm[3], hệ thống giám sát môi trường[4], tự động hóa phòng xét nghiệm[5], hoặc thiết bị kiểm định[6]. Do đó, thị trường này phù hợp nhất khi được mô tả là một thị trường ngách, định hướng theo dự án, thay vì một thị trường lớn và trưởng thành.

Phần lớn các hoạt động triển khai tại Việt Nam bắt nguồn từ các chương trình của chính phủ, tình huống khẩn cấp về y tế công cộng, sáng kiến do các nhà tài trợ hỗ trợ hoặc các dự án công nghiệp cụ thể. Trong đại dịch COVID-19, các phòng xét nghiệm PCR di động được triển khai nhiều hơn nhằm mở rộng năng lực xét nghiệm phân tán. Sau đại dịch, nhu cầu đã trở về mức bình thường và chuyển từ ứng phó khẩn cấp quy mô lớn sang các ứng dụng mục tiêu, đặc thù hơn[7].

Một số yếu tố mang tính cơ cấu góp phần làm hạn chế quy mô thị trường:

Thứ nhất, chi phí đầu tư vốn tương đối cao. Một phòng xét nghiệm di động được trang bị đầy đủ không chỉ đòi hỏi các thiết bị xét nghiệm tiên tiến mà còn cần tùy chỉnh phương tiện, hệ thống kiểm soát khí hậu, cơ sở hạ tầng an toàn sinh học và các giải pháp cung cấp điện độc lập. Chi phí bảo trì cũng có thể tăng cao do hao mòn liên quan đến vận chuyển và tác động của điều kiện môi trường.

Thứ hai, các yêu cầu về tuân thủ quy định và chất lượng rất phức tạp. Trong các ứng dụng y tế, phòng xét nghiệm di động phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn sinh học, yêu cầu về hệ thống quản lý chất lượng và tiêu chí công nhận. Trong các lĩnh vực công nghiệp và môi trường, thường cần tuân thủ các tiêu chuẩn ISO/IEC và quy trình truy xuất nguồn gốc. Việc duy trì tuân thủ nhất quán trong môi trường di động làm gia tăng độ phức tạp về vận hành và hành chính.

Thứ ba, việc tối ưu hóa tỷ lệ sử dụng có thể gặp nhiều thách thức. Mặc dù phòng xét nghiệm di động đạt hiệu quả cao trong các đợt bùng phát dịch bệnh, chiến dịch kiểm định hoặc nhiệm vụ thực địa, việc triển khai không thường xuyên có thể làm giảm tỷ suất hoàn vốn. Do đó, các tổ chức cần đánh giá liệu việc sở hữu có mang lại hiệu quả kinh tế hay mô hình dựa trên dịch vụ hoặc mô hình dùng chung sẽ phù hợp hơn. Cuối cùng, hoạt động vận hành thành công phụ thuộc vào đội ngũ nhân sự được đào tạo, không chỉ có chuyên môn về xét nghiệm mà còn có kinh nghiệm điều phối logistics và vận hành tại hiện trường.

Nhìn chung, mặc dù thị trường phòng xét nghiệm di động tại Việt Nam vẫn nhỏ hơn lĩnh vực cơ sở hạ tầng phòng xét nghiệm cố định, thị trường này có tầm quan trọng chiến lược trong một số ứng dụng được lựa chọn và có tiềm năng tăng trưởng dần theo hướng chuyên biệt.

Tình hình đầu tư của Nhật Bản tại Việt Nam

Nhật Bản tiếp tục là một trong những nhà đầu tư nước ngoài quan trọng và lâu năm nhất tại Việt Nam. Trong hai thập kỷ qua, các doanh nghiệp Nhật Bản đã xây dựng sự hiện diện vững chắc trong các lĩnh vực sản xuất, cơ sở hạ tầng, bất động sản, năng lượng và công nghiệp hỗ trợ[8]. Tính đến ngày 31 tháng 1 năm 2026, Nhật Bản có 5,722 dự án đầu tư đang hoạt động tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký US$78.9 tỷ, đứng thứ ba trong số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ. Riêng trong năm 2025, Nhật Bản đăng ký US$3.7 tỷ vốn đầu tư cho 296 dự án mới (tăng 6.6% so với cùng kỳ năm trước), đứng thứ tư trong số 113 nhà đầu tư; lĩnh vực sản xuất tiếp tục chiếm ưu thế với 61.6% tổng vốn, tiếp theo là năng lượng và bất động sản. Thương mại song phương cũng đạt mức cao kỷ lục hơn US$51.43 tỷ vào năm 2025 (tăng 11.28%), trong đó Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại gần US$2.1 tỷ, củng cố vai trò của Nhật Bản với tư cách là đối tác quan trọng, ổn định và bổ trợ lẫn nhau[9]. Điều này phản ánh sức hấp dẫn liên tục của Việt Nam về ổn định chính trị, chi phí lao động cạnh tranh, cơ sở hạ tầng ngày càng được cải thiện và vị thế chiến lược trong các chuỗi cung ứng khu vực.

Thủ tướng chụp ảnh lưu niệm cùng đoàn đại biểu Nhật Bản (tháng 12 năm 2025)

Nguồn: Vietnam.vn

Xu hướng đầu tư từ các quốc gia khác và những doanh nghiệp chủ chốt

Bên cạnh Nhật Bản, Việt Nam tiếp tục thu hút dòng vốn FDI mạnh mẽ từ nhiều nền kinh tế. Singapore dẫn đầu với US$10.21 tỷ, chiếm 26.7% tổng vốn đăng ký và tăng 31.4% so với cùng kỳ năm trước, tiếp theo là Hàn Quốc với gần US$7.06 tỷ, tương đương 18.5% tổng vốn đầu tư và tăng 37.5% so với cùng kỳ năm trước; Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) cũng nằm trong nhóm các quốc gia đóng góp hàng đầu. Xét về hoạt động dự án, Trung Quốc đứng đầu về số dự án đăng ký mới (28.3%), trong khi Hàn Quốc dẫn đầu về điều chỉnh vốn (22.8%) và góp vốn, mua cổ phần (25.2%), phản ánh xu hướng mở rộng và tái đầu tư mạnh mẽ từ các nền kinh tế này[10].

Những diễn biến gần đây cho thấy các dự án khu công nghiệp tiếp tục được mở rộng[11], hệ sinh thái bán dẫn tăng trưởng[12], và cơ sở hạ tầng được nâng cấp. Việt Nam đang đầu tư mạnh vào kết nối logistics[13], năng lực năng lượng[14], và năng lực cạnh tranh xuất khẩu[15]. Những động lực này củng cố vai trò của Việt Nam như một trung tâm sản xuất khu vực và làm gia tăng nhu cầu đối với các hệ thống đảm bảo chất lượng, giám sát môi trường và tuân thủ quy định.

Để minh họa rõ hơn bức tranh cạnh tranh, bảng dưới đây tóm tắt những doanh nghiệp chủ chốt trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và vai trò chiến lược của họ:

Tổng hợp của B&Company

Hàm ý đối với thị trường phòng thí nghiệm di động và tiềm năng dành cho các doanh nghiệp Nhật Bản

Khi kết hợp với đánh giá trước đó rằng thị trường phòng thí nghiệm di động của Việt Nam vẫn còn ở quy mô ngách và phụ thuộc vào từng dự án, bức tranh đầu tư rộng hơn cho thấy một cơ hội có trọng tâm nhưng đáng kể. Mặc dù phòng thí nghiệm di động chưa phải là một phân khúc thương mại quy mô lớn, các động lực thúc đẩy nhu cầu đang từng bước được củng cố.

Các ngành định hướng xuất khẩu—như điện tử, ô tô, chế biến thực phẩm và chất bán dẫn—đang phải đáp ứng những yêu cầu chất lượng nghiêm ngặt hơn từ các thị trường toàn cầu. Các quy định về môi trường ngày càng chặt chẽ. Công tác chuẩn bị ứng phó với các vấn đề y tế công cộng và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại khu vực nông thôn vẫn là những ưu tiên quốc gia. Tất cả các lĩnh vực này đều có thể hưởng lợi từ các giải pháp kiểm thử và kiểm tra nhanh tại chỗ.

Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, cơ hội chủ yếu nằm ở các ứng dụng giữa doanh nghiệp và chính phủ (B2G) và giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B), thay vì triển khai trên thị trường đại chúng. Các doanh nghiệp Nhật Bản có vị thế thuận lợi để phát huy thế mạnh về công nghệ chính xác, độ tin cậy và quản lý tuân thủ. Các giải pháp phòng thí nghiệm lưu động có thể hỗ trợ hệ sinh thái khu công nghiệp, các chương trình kiểm soát chất lượng hàng xuất khẩu, hoạt động thanh tra môi trường và các sáng kiến y tế công cộng có trọng điểm.

Mô hình dựa trên dịch vụ hoặc vận hành và bảo trì có thể phù hợp hơn so với việc chỉ bán thiết bị, đặc biệt trong một thị trường mà tỷ lệ sử dụng cần được quản lý chặt chẽ. Bằng cách gắn kết các giải pháp phòng thí nghiệm lưu động với nền tảng công nghiệp đang mở rộng và khung pháp lý của Việt Nam, các doanh nghiệp Nhật Bản có thể khai thác một phân khúc chuyên biệt nhưng có triển vọng chiến lược.

Kết luận

Việt Nam tiếp tục là điểm đến đầu tư hấp dẫn đối với Nhật Bản và các nền kinh tế lớn khác. Mặc dù thị trường phòng thí nghiệm lưu động còn tương đối nhỏ xét về quy mô tuyệt đối, thị trường này phù hợp với cơ cấu công nghiệp đang phát triển và các yêu cầu pháp lý ngày càng cao của đất nước. Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản có cam kết chiến lược dài hạn và năng lực công nghệ tiên tiến, lĩnh vực này mang đến một cơ hội tăng trưởng tập trung nhưng đầy triển vọng trong bức tranh đầu tư nước ngoài rộng lớn hơn của Việt Nam.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

Đọc thêm

Khai thác nhu cầu vắc-xin của Việt Nam

Thị trường dược phẩm tại Việt Nam: Tổng quan, các nhà sản xuất chính và quy định pháp lý.

[1] Tổ chức Y tế Thế giới <Truy cập>

[2] Thông tin tóm tắt về Việt NamTruy cập>

[3] Thông tin tóm tắt về Việt NamTruy cập>

[4] Vietnamnet <Truy cập>

[5] Imarc <Truy cập>

[6] Transparency Market Research <Truy cập>

[7] Việt Nam PlusTruy cập>

[8] Bộ Ngoại giao Nhật Bản <Truy cập>

[9] Vietnam.vnTruy cập>

[10] Bộ Kế hoạch và Đầu tư <Truy cập>

[11] NamDinhVu Industrial Park <Truy cập>

[12] Hanoi Times <Truy cập>

[13] Thông tin tóm tắt về Việt NamTruy cập>

[14] Tin tức Chính phủTruy cập>

[15] Thông tin tóm tắt về Việt NamTruy cập>