Sự phát triển nhanh chóng của thị trường thực phẩm chức năng Việt Nam

15/04/2020

B&Company

Tổng quan thị trường

Thị trường thực phẩm chức năng là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất. Theo báo cáo do Grand View Research công bố năm 2019, quy mô thị trường toàn cầu đạt 161,49 tỷ USD vào năm 2018. Quy mô thị trường toàn cầu được dự báo sẽ đạt 275,77 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến tăng trưởng với tốc độ CAGR 7.9% trong giai đoạn dự báo. Tại Đông Nam Á, kể từ năm 2011, thị trường thực phẩm chức năng đã tăng trưởng nhanh chóng, đạt giá trị 17,4 tỷ USD vào năm 2016 và được dự báo đạt CAGR 9% trong giai đoạn 2015–2020 (L.E.K. Research & Analysis, 2018). Quy mô thị trường thực phẩm chức năng tại Việt Nam đạt 1.792 triệu USD vào năm 2015, đứng thứ 3 trong số các quốc gia ASEAN. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng trong giai đoạn 2015–2020 của Việt Nam cao nhất trong toàn khu vực.

Kể từ năm 1999, các sản phẩm thực phẩm chức năng từ các quốc gia khác bắt đầu được chính thức nhập khẩu vào Việt Nam. Đồng thời, nhờ nguồn nguyên liệu dồi dào, nền y học cổ truyền lâu đời và sự sẵn có của các dây chuyền sản xuất, các nhà sản xuất trong nước bắt đầu tham gia thị trường thực phẩm chức năng.

Năm 2000, thị trường chỉ có 13 doanh nghiệp và 63 sản phẩm bổ sung thực phẩm chức năng, tất cả đều là hàng nhập khẩu. Số lượng doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm chức năng tăng đáng kể lên hơn 4.000 vào năm 2017, trong đó có 836 nhà sản xuất trong nước, sản xuất khoảng 60% số sản phẩm được bán trên thị trường. Các sản phẩm nhập khẩu không còn giữ vị trí chi phối nhưng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong quy mô thị trường (khoảng 40%).

Giá thực phẩm chức năng tại Việt Nam biến động rất lớn và được xem là cao so với các quốc gia khác trong khu vực. Một yếu tố quan trọng dẫn đến mức giá cao này là thuế suất áp dụng đối với nguyên liệu và sản phẩm thực phẩm chức năng nhập khẩu, ở mức 30% (Thông tư 1140/TCHQ-TXNK).

Hành vi người tiêu dùng

Cùng với sự gia tăng về số lượng nhà cung cấp, cộng đồng người tiêu dùng Việt Nam sử dụng các sản phẩm thực phẩm chức năng cũng mở rộng. Theo báo cáo do The Conference Board Global Consumer Confidence và Nielsen công bố năm 2019, mối quan tâm hàng đầu của người tiêu dùng Việt Nam là chăm sóc sức khỏe. Năm 1995, chi tiêu y tế bình quân đầu người tại Việt Nam chỉ đạt 20 USD, thuộc nhóm thấp nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, con số này đã đạt 168,99 USD vào năm 2016, vượt qua Indonesia, Philippines và Myanmar (World Bank). Không chỉ người Việt Nam mà người tiêu dùng trên toàn thế giới cũng coi việc ăn uống lành mạnh là một cách hiệu quả để cải thiện thể trạng. Mọi người có xu hướng sử dụng nhiều loại thực phẩm trong các bữa ăn hằng ngày để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Những người có nhận thức cao về chăm sóc sức khỏe có xu hướng sử dụng thực phẩm chức năng nhiều hơn. Theo Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam, năm 2005, khoảng 1 triệu người Việt Nam tại 23 tỉnh (chiếm 1.1% dân số) sử dụng thực phẩm chức năng, trong khi năm 2010, có 5,7 triệu người Việt Nam tại 63 tỉnh, thành phố (chiếm 6.6% dân số) sử dụng thực phẩm chức năng. Theo Cục An toàn thực phẩm, năm 2011, 43% người trưởng thành tại Thành phố Hồ Chí Minh và 63% người trưởng thành tại Hà Nội sử dụng thực phẩm chức năng.

Vào tháng 2 năm 2019, B&Company đã thực hiện một khảo sát trực tuyến về việc tiêu dùng thực phẩm chức năng tại Việt Nam. Trong số 364 người trả lời từ 18–39 tuổi trên toàn quốc, 67% đã từng mua các sản phẩm thực phẩm chức năng trong 12 tháng qua (93% mua cho bản thân, trong khi 76% mua cho người cao tuổi trong gia đình). Trong số 243 người trả lời đã mua thực phẩm chức năng trong 12 tháng qua, 50% mua các sản phẩm này ít nhất một lần mỗi tháng. 45% số người có thu nhập 15 triệu đồng mỗi tháng chi hơn 5 triệu đồng cho thực phẩm chức năng. Ba yếu tố quan trọng nhất mà người mua cân nhắc khi mua sản phẩm thực phẩm chức năng gồm: (1) Nguồn gốc xuất xứ, (2) Chất lượng tốt và đã được kiểm chứng, (3) An toàn khi sử dụng.

*Các sản phẩm thực phẩm chức năng có công dụng cải thiện thể chất là phổ biến nhất.*

– Khi tuổi càng cao, mọi người có xu hướng mua nhiều loại sản phẩm bổ sung chức năng hơn, đặc biệt để hỗ trợ điều trị bệnh.
– Người trẻ mua ít loại sản phẩm bổ sung hơn
– Nam giới mua nhiều loại sản phẩm bổ sung để giúp giảm căng thẳng, hạ cholesterol và kiểm soát huyết áp, trong khi phụ nữ mua nhiều sản phẩm chống lão hóa và làm đẹp hơn.
– Người có thu nhập cao mua nhiều thực phẩm chức năng hơn người có thu nhập thấp.

Kênh phân phối

Các kênh phân phối thực phẩm chức năng tại Việt Nam bao gồm:

Nhà thuốc (bao gồm các cửa hàng hộ gia đình và chuỗi như Long Chau, VinFa, Pharmacity, v.v.)
Cửa hàng bán lẻ dược phẩm và sản phẩm chăm sóc sức khỏe, sắc đẹp (Ví dụ: Medicare, Watson, Guardian, v.v.)
Siêu thị
Cửa hàng chuyên doanh
Cửa hàng trực tuyến
Bán hàng đa cấp (MLM): Herbal Life, Unicity, v.v.
Hàng xách tay (hàng nhập khẩu được mang theo trong hành lý xách tay)
Các kênh khác (bao gồm thông qua khuyến nghị của bác sĩ, phòng khám, bệnh viện; HOẶC các trung tâm thể hình – đối với sản phẩm ăn kiêng, v.v.)

Khảo sát của B&Company cho thấy hầu hết mọi người đến các nhà thuốc khi muốn mua thực phẩm chức năng (67%). Các kênh khác như hàng xách tay và cửa hàng chuyên doanh được giới trẻ ưa chuộng.

Khảo sát của chúng tôi cũng cho thấy các sản phẩm thực phẩm chức năng từ Nhật Bản, Mỹ và Hàn Quốc được người tiêu dùng Việt Nam ưa chuộng nhất. Các sản phẩm trong nước cũng rất phổ biến.

Các quy định của Chính phủ

Quản lý nhà nước: Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế Việt Nam là cơ quan có thẩm quyền đối với các sản phẩm thực phẩm chức năng.

Định nghĩa: Bộ Y tế Việt Nam định nghĩa thực phẩm chức năng là một loại thực phẩm được sử dụng để hỗ trợ chức năng của các bộ phận trong cơ thể người, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể trạng thái thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm nguy cơ mắc bệnh. Tùy thuộc vào công thức, hàm lượng chất dinh dưỡng và hướng dẫn sử dụng, thực phẩm chức năng còn có các tên gọi khác như: thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng, thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và sản phẩm dinh dưỡng y học.

Phân loại: Theo Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam, có một số cách phân loại sản phẩm thực phẩm chức năng như sau:

Phân loại theo phương pháp chế biến: gồm 4 nhóm phụ:
- Thực phẩm bổ sung vitamin (vitamin C, E, …)
- Thực phẩm bổ sung khoáng chất (canxi, magiê, kẽm, sắt)
- Thực phẩm bổ sung hoạt chất sinh học (DHA, EPA)
- Có nguồn gốc từ thảo dược (nấm linh chi, nhân sâm, …)
Phân loại theo dạng sản phẩm
- Dạng thuốc (viên nén, dạng lỏng, bột, trà, rượu, thực phẩm dùng cho mục đích đặc biệt, v.v. )
- Dạng thực phẩm (cháo, thực phẩm dinh dưỡng, súp, v.v.)
Phân loại theo chức năng: gồm 26 nhóm phụ. Ví dụ bao gồm:
- Chống lão hóa
- Hỗ trợ tiêu hóa
- Giảm huyết áp
- Tăng cường miễn dịch
- Hỗ trợ điều trị bệnh (ung thư, bệnh gút, v.v.)
- V.v.

Khung pháp lý liên quan đến thực phẩm chức năng:

KHÔNG	Quy định	Điểm nổi bật chính
1	Thông tư 08/2004/TT-BYT	Công cụ quản lý đầu tiên được áp dụng cho ngành thực phẩm chức năng tại Việt Nam. Thông tư này quy định: – Điều kiện xác định một sản phẩm là thực phẩm chức năng và các yêu cầu về công bố an toàn vệ sinh thực phẩm trước khi đưa ra bán. – Quản lý thực phẩm chức năng và tổ chức thực hiện.
2	Luật An toàn thực phẩm 2010	– Định nghĩa chính thức về thực phẩm chức năng – Các điều kiện bảo đảm an toàn và yêu cầu ghi nhãn đối với thực phẩm chức năng
3	Nghị định 38/2012/NĐ-CP	Quy định chi tiết việc thi hành các điều khoản liên quan đến thực phẩm chức năng trong Luật An toàn thực phẩm 2010.
4	Thông tư 15/2012/TT-BYT	Quy định điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm (bao gồm thực phẩm chức năng) đối với các cơ sở sản xuất và kinh doanh thực phẩm.
5	Luật Quảng cáo 16/2012/QH13	Siết chặt các quy định về quảng cáo thực phẩm chức năng
6	Nghị định 178/2013/NĐ-CP	Quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm (bao gồm thực phẩm chức năng)
7	Nghị định 181/2013/NĐ-CP	Quy định chi tiết việc thi hành các điều khoản liên quan đến thực phẩm chức năng trong Luật Quảng cáo
8	Nghị định 158/2013/NĐ-CP	Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong quảng cáo thực phẩm chức năng
9	Thông tư 43/2014/TT-BYT	Công cụ mới nhất và mạnh mẽ nhất để quản lý thực phẩm chức năng. Công cụ này quy định: – Các yêu cầu về an toàn thực phẩm – Kiểm nghiệm – Ghi nhãn – Quảng cáo – Điều kiện sản xuất, kinh doanh, bảo quản – V.v.

Cơ hội và thách thức

Chăm sóc sức khỏe là một thị trường lớn tại Việt Nam, và thực phẩm chức năng đang trở thành xu hướng mới khi người tiêu dùng Việt Nam ngày càng quan tâm đến sức khỏe hơn bao giờ hết và sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn cho việc chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại những thách thức. Mặc dù thị trường thực phẩm chức năng đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, việc kiểm soát thị trường cũng ngày càng trở nên khó khăn hơn. Một trong những vấn đề cấp thiết nhất là sản phẩm giả, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người tiêu dùng và lợi ích của các nhà sản xuất chính hãng. Các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều biện pháp để ngăn chặn hành vi gian lận thương mại và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhưng tình hình vẫn còn phức tạp.