Những thành tựu nổi bật của ngành công nghiệp sữa Việt Nam

Ngành công nghiệp sữa Việt Nam đã phát triển một cơ cấu cạnh tranh tương đối rõ ràng, dẫn đầu bởi các doanh nghiệp nội địa lớn như Vinamilk, TH True Milk, Nutifood, IDP và Moc Chau Milk, cùng với sự hiện diện mạnh mẽ của các tập đoàn đa quốc gia như FrieslandCampina, Nestlé, Abbott, Mead Johnson và Fonterra. Xuất khẩu cũng nổi lên như một điểm sáng rõ rệt. Năm 2025, xuất khẩu sữa của Việt Nam đạt 390,86 triệu USD, tăng 20,6% so với năm 2024. Iraq vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm 42% tổng giá trị xuất khẩu, tiếp theo là Campuchia, Singapore và Thổ Nhĩ Kỳ.[2]Điều này cho thấy các công ty sữa Việt Nam không còn chỉ tập trung vào thị trường nội địa mà còn đang xây dựng năng lực để mở rộng ra thị trường nước ngoài.

Đồng thời, cơ cấu tiêu dùng của ngành đang chuyển dịch sang các phân khúc giá trị cao hơn. Theo Hiệp hội Sữa Việt Nam (VDA), tiêu dùng trong nước vẫn đang tăng trưởng, nhưng một xu hướng đáng chú ý là sự chuyển dịch sang các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt dành cho người cao tuổi, trẻ em, bệnh nhân, người mắc bệnh tiểu đường và các nhóm người tiêu dùng khác có nhu cầu đặc biệt. Đây là một dấu hiệu đáng khích lệ, cho thấy thị trường không chỉ mở rộng về khối lượng mà còn nâng cao chất lượng và giá trị.[3].

Một thành tựu quan trọng khác là sự cải thiện rõ rệt về năng lực chế biến và quản lý chất lượng của các công ty sữa lớn, thể hiện qua việc đồng thời chuẩn hóa các trang trại, nhà máy và khâu thu mua sữa nguyên liệu. Vinamilk là một ví dụ điển hình: hiện công ty có 13 trang trại đạt chứng nhận Global GAP và ISO 9001:2015, 2 trang trại đạt chứng nhận Organic EU và Organic China, và 15 nhà máy đạt chứng nhận theo các hệ thống như FSSC 22000, Halal và/hoặc ISO 9000. Điều này cho thấy, ít nhất trong số các công ty dẫn đầu ngành, chuỗi giá trị sữa của Việt Nam đã hiện đại hóa đáng kể về công nghệ, tiêu chuẩn vận hành và kiểm soát chất lượng.[4].

Những thách thức về cấu trúc mà ngành công nghiệp đang phải đối mặt

Thách thức lớn nhất mà ngành công nghiệp sữa Việt Nam đang phải đối mặt hiện nay vẫn là nguồn cung nguyên liệu. Mặc dù năng lực chế biến đã được cải thiện đáng kể, sản lượng sữa tươi trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của ngành. Theo Bộ Công Thương, năm 2023, Việt Nam sản xuất khoảng 1,86 tỷ lít sữa tươi, nhưng chỉ đáp ứng được khoảng 38% nhu cầu chế biến.[5]Sự mất cân bằng này vẫn thể hiện rõ vào năm 2025, khi sản lượng sữa tươi chỉ tăng khoảng 1,9%, trong khi nhập khẩu sữa và các sản phẩm từ sữa tăng mạnh lên khoảng 1,26 tỷ USD, tăng 23,3% so với năm trước. Nói cách khác, điểm yếu chính của ngành không còn nằm ở khâu tiêu thụ hay chế biến hạ nguồn, mà nằm ở nguồn nguyên liệu trong nước vẫn còn hạn chế, khiến chuỗi cung ứng phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu để duy trì sản xuất và ổn định thị trường.

Ở cấp độ sâu hơn, những khó khăn của ngành cũng bắt nguồn từ cơ cấu chăn nuôi bò sữa và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt. Theo các cuộc thảo luận tại hội thảo ngành năm 2025, người chăn nuôi bò sữa đang chịu áp lực từ chi phí sản xuất cao, giá sữa nguyên liệu biến động, tiếp cận thị trường không ổn định và diện tích đất nông nghiệp, đồng cỏ bị thu hẹp do đô thị hóa, trong khi nhiều hộ nông dân nhỏ vẫn hoạt động ở quy mô hạn chế và gặp khó khăn trong việc đầu tư công nghệ. Đồng thời, thị trường đang nhanh chóng chuyển dịch sang các sản phẩm dinh dưỡng sạch hơn, hữu cơ hơn và chuyên biệt hơn, buộc các công ty phải nâng cao tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và hiệu quả hoạt động. Điều này cho thấy thách thức đối với ngành sữa Việt Nam không chỉ đơn giản là tăng sản lượng, mà còn là tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu và hộ nông dân đến hệ thống thu mua, áp dụng công nghệ và tiêu chuẩn thị trường.[6].

Chiến lược giai đoạn 2030–2045: chuyển đổi hướng tới chuỗi giá trị sữa hoàn chỉnh.

Trước những khó khăn hiện tại mà ngành công nghiệp sữa đang phải đối mặt, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 309/QD-TTg ngày 23 tháng 2 năm 2026, phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp sữa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, với mục tiêu xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ phát triển đàn bò sữa và tăng nguồn cung sữa tươi trong nước đến chế biến các sản phẩm sữa có giá trị gia tăng cao hơn.

Bảng: Những thay đổi chính giữa chiến lược và mục tiêu phát triển ngành sữa cũ và mới của Việt Nam

Sự tổng hợp của B&Company từ Quyết định số 3399/QD-BCT Và Quyết định số 309/QD-TTg

Về mặt chính sách, chiến lược mới đánh dấu một sự chuyển biến rõ rệt cả về phạm vi và tham vọng. Trong khi Quyết định số 3399/QD-BCT ban hành năm 2010 chủ yếu tập trung vào phát triển ngành chế biến sữa của Việt Nam đến năm 2025, với trọng tâm là mở rộng sản lượng, tăng cường thay thế nhập khẩu, đa dạng hóa sản phẩm và liên kết năng lực sản xuất với các vùng chăn nuôi bò sữa, thì Quyết định số 309/QD-TTg mở rộng định hướng chính sách để bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị ngành sữa.

Cụ thể hơn, chiến lược mới không chỉ mở rộng tầm nhìn đến năm 2045 mà còn đưa ra một số ưu tiên mới, bao gồm phát triển đàn bò sữa, tăng cường tự túc nguồn cung sữa tươi trong nước, tăng cường liên kết giữa nông dân và nhà chế biến, ứng dụng công nghệ rộng rãi hơn, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, đa dạng hóa xuất khẩu và sản xuất xanh. So với cách tiếp cận trước đây chủ yếu tập trung vào năng lực chế biến và một số loại sản phẩm nhất định, chiến lược mới đề ra lộ trình dài hạn hơn nhằm tăng cường tự túc nguyên liệu trong nước, hiện đại hóa chuỗi giá trị và làm sâu sắc thêm sự tham gia của ngành sữa Việt Nam vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Ý nghĩa chiến lược đối với các nhà đầu tư nước ngoài

Thị trường sữa Việt Nam vẫn hấp dẫn, nhưng cơ hội triển vọng nhất không còn chỉ nằm ở sự tăng trưởng sản lượng trên diện rộng. Khi xu hướng tiêu dùng chuyển dịch sang các sản phẩm dinh dưỡng cao cấp, chuyên biệt và có giá trị cao hơn, và khi chiến lược mới giai đoạn 2030-2045 hướng tới một chuỗi giá trị sữa hoàn chỉnh hơn, các nhà đầu tư nước ngoài có thể tìm thấy tiềm năng lớn hơn ở các nguyên liệu đầu vào, công nghệ chế biến sữa, giải pháp truy xuất nguồn gốc và các phân khúc dinh dưỡng chuyên biệt.

Đồng thời, việc gia nhập lĩnh vực này ngày càng khó khăn. Cạnh tranh đã rất gay gắt, dẫn đầu bởi các doanh nghiệp nội địa mạnh và các thương hiệu quốc tế lớn, trong khi ngành công nghiệp này vẫn phải đối mặt với những điểm yếu về cấu trúc trong nguồn cung sữa tươi, sự phân tán trong chăn nuôi và các yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và tính bền vững. Điều này có nghĩa là các nhà đầu tư nước ngoài sẽ cần một phương pháp thâm nhập thị trường chọn lọc hơn thay vì mô hình mở rộng thị trường đại chúng thông thường.

Các nhà đầu tư nước ngoài muốn thâm nhập thị trường sữa Việt Nam nên...

– Tập trung vào các năng lực thượng nguồn và hỗ trợ, những lĩnh vực mà Việt Nam vẫn còn những thiếu sót về cơ cấu, đặc biệt là trong nguồn cung sữa tươi, năng suất nông trại, chuỗi cung ứng lạnh và công nghệ chế biến.

– Tập trung vào các phân khúc dinh dưỡng cao cấp và chuyên biệt, nơi công thức sản phẩm, đảm bảo chất lượng và uy tín thương hiệu quan trọng hơn quy mô đơn thuần.

– Sử dụng các mô hình thâm nhập thị trường dựa trên hợp tác, chẳng hạn như liên doanh, liên minh chiến lược hoặc hợp tác công nghệ với các đối tác địa phương, để tiếp cận mạng lưới cung ứng và phân phối nhanh hơn.

– Cần sớm tuân thủ các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc và môi trường, vì chiến lược mới này báo hiệu sự gia tăng kỳ vọng của chính sách và thị trường về kiểm soát kỹ thuật số, an toàn thực phẩm và sản xuất bền vững.

Đọc thêm

Nhập khẩu và tiêu thụ thực phẩm chế biến của Nhật Bản – Tiềm năng và cơ hội cho các công ty Nhật Bản

Thị trường đồ uống tốt cho sức khỏe tại Việt Nam: Một số cập nhật quan trọng trong năm 2025

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] https://vda.org.vn/hiep-hoi-sua-viet-nam-to-chuc-hoi-nghi-tong-ket-cong-tac-nam-2025-va-trien-khai-nhiem-vu-nam-2026/

[2] https://vda.org.vn/ban-tin-dien-bien-thi-truong-sua-thang-1-nam-2026/

[3] https://vda.org.vn/ban-tin-dien-bien-thi-truong-sua-thang-1-nam-2026/

[4] https://static2.vietstock.vn/vietstock/2025/3/21/20250321_vnm_250321_annual_report_2024.pdf

[5] https://moit.gov.vn/tin-tuc/phat-trien-cong-nghiep/hoi-thao-khoa-hoc-phat-trien-nganh-sua-viet-nam-den-nam-2030-tam-nhin-den-nam-2045-.html

[6] https://baochinhphu.vn/nganh-chan-nuoi-bo-sua-huong-toi-chuoi-lien-ket-khep-kin-de-hop-tac-phat-trien-102250923143440705.htm