Tóm tắt

Bài viết này phân tích cách xung đột tại Trung Đông đang ảnh hưởng đến các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam thông qua chi phí logistics cao hơn, thời gian vận chuyển kéo dài và mức độ bất định ngày càng tăng trong chuỗi cung ứng. Hướng đến các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, nhà xuất khẩu và những người theo dõi thị trường, bài viết làm rõ tác động đối với ngành dệt may, điện tử và sản phẩm gỗ, đồng thời nêu bật những hàm ý rộng hơn đối với khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh thương mại.

Xung đột khu vực với những hệ quả đối với thương mại toàn cầu

Xung đột ở Trung Đông đã trở thành vấn đề vượt ra ngoài phạm vi an ninh khu vực. Với vận tải đường biển vận chuyển hơn 80% hàng hóa thương mại toàn cầu, sự gián đoạn trên các tuyến vận chuyển quan trọng có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, lịch trình giao hàng và dòng chảy thương mại trên toàn thế giới. Reuters đưa tin vào cuối tháng 3 năm 2026 rằng các hãng vận tải lớn vẫn đang phải vật lộn với rủi ro vận chuyển trong khu vực, trong khi Giám đốc điều hành IMF Kristalina Georgieva cảnh báo vào ngày 6 tháng 4 rằng xung đột có thể dẫn đến lạm phát cao hơn và tăng trưởng toàn cầu chậm lại.[1] [2] [3] [4]

Tác động của xung đột đã bắt đầu thể hiện rõ trong nền kinh tế Việt Nam. Hãng tin Reuters đưa tin rằng giá tiêu dùng tại Việt Nam đã tăng 4.65% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 3 năm 2026, trong đó chi phí vận tải tăng 10.81% do giá năng lượng toàn cầu tăng cao ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế. Bộ Công Thương Việt Nam cũng cảnh báo rằng xung đột có thể làm tăng chi phí nhiên liệu, vận chuyển và bảo hiểm cho các doanh nghiệp trong nước, đồng thời sự gián đoạn trên các tuyến vận tải biển và hàng không chính có thể ảnh hưởng đến cả vận tải đường biển và đường hàng không.[5] [6]

Đối với Việt Nam, vấn đề không chỉ nằm ở việc Trung Đông có phải là một thị trường xuất khẩu lớn hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu các ngành xuất khẩu của Việt Nam có thể duy trì năng lực cạnh tranh khi thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí đầu vào tăng và lịch giao hàng trở nên khó dự đoán hơn hay không. Điều này đặc biệt đáng lưu ý đối với dệt may, điện tử và sản phẩm gỗ, ba ngành xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may được ước tính đạt US$39,64 tỷ, xuất khẩu điện tử đạt khoảng US$107,75 tỷ, còn xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tăng lên US$17,2 tỷ.[7]

Export value of some Vietnamese sectors in 2025

Đơn vị: % ; 100% = $475,06 tỷ

Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ Cục Hải quan Việt Nam

Phân tích ngành: áp lực không đồng đều lên các trụ cột xuất khẩu của Việt Nam

Dệt may: áp lực thương mại rõ nét nhất trong ngắn hạn

Trong số các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, dệt may đang cho thấy tác động thương mại rõ nét nhất. Đây là ngành có biên lợi nhuận thấp và chịu sự chi phối của bên mua, trong đó thời điểm giao hàng thường quan trọng gần như không kém giá cả. Thời gian vận chuyển kéo dài có thể làm gián đoạn lịch bán hàng theo mùa, gia tăng áp lực vốn lưu động và làm suy giảm niềm tin của bên mua. Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cảnh báo rằng việc chuyển hướng tàu qua Mũi Hảo Vọng đang kéo dài thời gian giao hàng thêm khoảng 14 đến 20 ngày, trong khi cước vận chuyển đến Mỹ và EU đã tăng gấp hai đến ba lần. Các lô hàng đến Bờ Đông Hoa Kỳ cũng phải chịu thêm phụ phí rủi ro chiến tranh khoảng US$2.000 đến US$4.000 cho mỗi container.[8] [9]

Tác động đã bắt đầu thể hiện rõ ở cấp độ công ty. Dony Garment cho biết Jordan chiếm gần 20% doanh thu xuất khẩu của họ, với phần lớn các lô hàng được vận chuyển qua Biển Đỏ. Mặc dù công ty chưa phải đối mặt với việc hủy đơn hàng, nhưng họ đang chuẩn bị cho khả năng chậm trễ từ 15 đến 20 ngày, đủ để gây gián đoạn cho các nhà bán lẻ trong thời gian mua sắm cao điểm nếu tình hình tiếp diễn. Điều này cho thấy tại sao mối quan tâm chính của các nhà xuất khẩu hàng may mặc không chỉ là chi phí vận chuyển cao hơn, mà còn là nguy cơ bỏ lỡ các đợt bán hàng ngắn hạn tại thị trường nước ngoài.[10]

A garment factory in Vietnam

Nguồn: VnExpress

Tại một diễn đàn kinh doanh gần đây ở Thành phố Hồ Chí Minh, ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch Công ty Việt Thắng Jean, cho biết chi phí vận chuyển một container 40 feet dự kiến sẽ tăng lên khoảng 1.400 đến 1.400 đến 1.400 đến 5.500 USD sau khi cộng thêm nhiều phụ phí. Ông cũng lưu ý rằng giá hóa chất và nguyên vật liệu đã tăng khoảng 18%. Một số doanh nghiệp đang phản ứng bằng cách chia nhỏ đơn hàng thành nhiều lô nhỏ hơn để giảm thiểu rủi ro gián đoạn, nhưng giải pháp đó cũng làm tăng chi phí. Đối với các nhà xuất khẩu hàng may mặc, cuộc xung đột này đang tạo áp lực trên ba mặt trận cùng một lúc: chi phí vận chuyển, chi phí nguyên vật liệu và độ tin cậy giao hàng.[11]

Điện tử: rủi ro đồng bộ hóa chuỗi cung ứng

Ngành điện tử đối mặt với một dạng dễ tổn thương khác. Ngành này không chỉ chịu ảnh hưởng bởi chi phí vận chuyển mà còn dễ bị gián đoạn trong các chuỗi cung ứng được đồng bộ hóa chặt chẽ. Nhiều nhà sản xuất điện tử tại Việt Nam phụ thuộc vào linh kiện, bộ phận và nguyên vật liệu nhập khẩu được giao đúng hạn từ nhiều thị trường. Khi thời gian vận chuyển kéo dài hoặc độ tin cậy của tuyến đường suy giảm, tác động không chỉ thể hiện ở hoạt động xuất khẩu mà còn ảnh hưởng đến tính liên tục của sản xuất.

An electronics factory in Vietnam

Nguồn: MOIT

Theo HEPZA, một số doanh nghiệp tại các khu chế xuất và khu công nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh nhập khẩu nguyên vật liệu từ châu Âu đã bắt đầu đối mặt với tình trạng thiếu hụt do thời gian vận chuyển kéo dài. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp buộc phải chuyển sang vận chuyển bằng đường hàng không để duy trì tiến độ sản xuất, khiến chi phí logistics tăng mạnh. HEPZA cũng cảnh báo các nhà sản xuất điện tử và linh kiện đang đối mặt với nguy cơ thiếu chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ châu Âu, trong khi chi phí vận chuyển cao hơn đang đẩy giá sản phẩm tăng và thu hẹp biên lợi nhuận.

Điều này rất quan trọng vì điện tử hiện là nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Với kim ngạch xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 107,75 tỷ USD vào năm 2025, ngay cả những gián đoạn nhỏ cũng có thể gây ra những hậu quả kinh tế vĩ mô đáng kể. Tại diễn đàn doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, chính quyền địa phương cho biết dự báo tăng trưởng của ngành đã được điều chỉnh giảm từ 14% xuống còn khoảng 9%, mức giảm mạnh nhất trong số các ngành được thảo luận. Điều này cho thấy, đối với ngành điện tử, cuộc xung đột đang bộc lộ điểm yếu về cấu trúc: Việt Nam có tính cạnh tranh cao trong lắp ráp và xuất khẩu nhưng vẫn dễ bị tổn thương khi nguyên liệu nhập khẩu đến muộn hoặc không thể dự đoán được.[12]

Gỗ và nội thất: áp lực chi phí và bất định thị trường

Các sản phẩm gỗ đang chịu áp lực vì một lý do khác. Là một mặt hàng xuất khẩu cồng kềnh, ngành này rất nhạy cảm với những thay đổi về chi phí vận chuyển, đặc biệt khi người mua ở các thị trường trọng điểm đã trở nên thận trọng. Xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 18,5 tỷ USD vào năm 2025, riêng đồ nội thất bằng gỗ đã đạt 10,25 tỷ USD, chiếm gần 60% trong tổng giá trị xuất khẩu của ngành. Ở quy mô đó, ngay cả việc tăng cước phí vận chuyển ở mức vừa phải cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cạnh tranh.

Tại diễn đàn doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, các quan chức cho biết ngành gỗ đang chịu sức ép từ cả chi phí logistics tăng cao và nhu cầu toàn cầu suy yếu. Sự kết hợp này đặc biệt khó khăn đối với các nhà xuất khẩu hướng đến Mỹ và châu Âu, nơi người mua rất nhạy cảm với giá giao đến cuối cùng. Đối với các sản phẩm cồng kềnh và có biên lợi nhuận tương đối thấp, chi phí vận chuyển tăng cao rất khó được hấp thụ mà không làm ảnh hưởng đến biên lợi nhuận hoặc buộc phải đàm phán lại giá.

Các lãnh đạo ngành đang nhìn nhận thách thức này dưới góc độ chiến lược. Phát biểu tại HawaExpo 2026 (Hội chợ Đồ gỗ Xuất khẩu Thành phố Hồ Chí Minh tại Việt Nam), Cục Xúc tiến thương mại Việt Nam cho biết xung đột tại Trung Đông đang làm gia tăng sự bất ổn trong chuỗi cung ứng, chi phí sản xuất và logistics, buộc các doanh nghiệp gỗ phải đánh giá lại chiến lược thị trường. Ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch VIFOREST và Chủ tịch AA Architecture Construction JSC, cũng xác định sự bất ổn của thị trường là một trong ba thách thức chính của ngành, đồng thời lưu ý rằng các thị trường mới, bao gồm một số khu vực ở Trung Đông, có thể tiềm ẩn rủi ro cao hơn về thanh toán, logistics và thủ tục pháp lý. Đối với các nhà xuất khẩu gỗ, xung đột này không chỉ là vấn đề cước vận chuyển tạm thời; đây còn là lời nhắc nhở rằng đa dạng hóa thị trường phải đi kèm với năng lực kiểm soát tốt hơn các điều khoản vận chuyển, kỷ luật thanh toán và hoạch định tuyến đường.[13] [14] [15]

HawaExpo 2026 – Hội chợ Nội thất Xuất khẩu Thành phố Hồ Chí Minh tại Việt Nam

Nguồn: HawaExpo

Vì sao các rủi ro gián tiếp quan trọng hơn mức độ tiếp xúc trực tiếp với thị trường — và các nhà xuất khẩu nên làm gì tiếp theo

Đối với Việt Nam, xung đột Trung Đông ít quan trọng hơn do mức độ tiếp xúc thương mại trực tiếp với khu vực này, mà quan trọng hơn do những tác động gián tiếp đến toàn bộ hệ thống xuất khẩu. Các ngành công nghiệp chủ chốt của Việt Nam phụ thuộc lớn vào các tuyến vận tải biển toàn cầu, nguyên liệu đầu vào nhập khẩu, chi phí năng lượng và lịch giao hàng ổn định đến các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu. Vì vậy, những rủi ro chính không chỉ giới hạn ở việc mất đơn hàng từ Trung Đông mà còn mở rộng đến thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí logistics và bảo hiểm tăng cao, biến động giá nguyên liệu đầu vào và mức độ bất định lớn hơn trong việc thực hiện hợp đồng. Tóm lại, xung đột đang khiến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trở nên dễ tổn thương hơn trên diện rộng.

Đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam, ưu tiên hiện nay là tăng cường khả năng chống chịu thông qua các biện pháp chuyên biệt theo từng ngành. Các doanh nghiệp dệt may nên nâng cao tính kỷ luật trong công tác lập kế hoạch bằng cách đưa thời gian thực hiện thực tế hơn vào quản lý đơn hàng, đàm phán các điều khoản giao hàng linh hoạt hơn với bên mua và mở rộng mạng lưới nhà cung cấp nhằm giảm phụ thuộc vào bất kỳ nguồn cung đơn lẻ nào. Các nhà sản xuất điện tử nên tập trung vào khả năng quan sát và tính liên tục của chuỗi cung ứng bằng cách xác định các linh kiện quan trọng, sớm thẩm định các nhà cung cấp dự phòng và chuẩn bị kế hoạch dự phòng cho những nguyên liệu đầu vào nhạy cảm về thời gian. Trong khi đó, các nhà xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ nên bảo vệ sự ổn định thương mại bằng cách siết chặt công tác lập kế hoạch giao hàng, rà soát kỹ hơn các điều khoản thanh toán và hợp đồng, đồng thời phối hợp chặt chẽ hơn với bên mua để điều chỉnh lịch giao hàng phù hợp với nhu cầu thị trường. Trên cả ba lĩnh vực, ưu tiên chiến lược rộng hơn là như nhau: vượt ra ngoài cạnh tranh đơn thuần về chi phí và tăng cường năng lực về tính linh hoạt trong logistics, đa dạng hóa nhà cung cấp, quản trị hợp đồng và giao tiếp với khách hàng.

Những diễn biến gần đây kể từ đầu tháng 4 đã mở ra một số dư địa cho việc giảm leo thang căng thẳng, bao gồm thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran ngày 8 tháng 4 và các cuộc đàm phán tiếp theo, nhưng điều kiện hoạt động vẫn còn mong manh. Hãng Reuters đưa tin ngày 9 tháng 4 rằng vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz vẫn thấp hơn mức bình thường 10%, trong khi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út cũng làm gián đoạn dòng chảy dầu. Đối với các nhà sản xuất và xuất khẩu Việt Nam, điều này có nghĩa là tình hình chưa thể được coi là đã trở lại bình thường. Các doanh nghiệp nên tiếp tục theo dõi chặt chẽ giá dầu, giá cước vận chuyển, phí bảo hiểm và điều kiện tuyến đường, đồng thời duy trì các giả định về thời gian giao hàng thận trọng và thường xuyên xem xét các điều khoản về giao hàng, phụ phí, bảo hiểm và bất khả kháng.[16] [17]

Kết luận

Xung đột Trung Đông không chỉ là một gián đoạn ngắn hạn đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam. Đây là lời nhắc nhở rằng trong môi trường thương mại biến động hơn, khả năng chống chịu đang trở nên quan trọng không kém năng lực cạnh tranh về chi phí. Đối với các ngành dệt may, điện tử và sản phẩm gỗ, hiệu quả hoạt động trong tương lai sẽ không chỉ phụ thuộc vào năng lực sản xuất mà còn vào mức độ hiệu quả của doanh nghiệp trong việc quản lý sự bất định trên các phương diện logistics, tìm nguồn cung, hợp đồng và quan hệ khách hàng.

Đọc thêm

Xung đột Trung Đông: Cú sốc logistics toàn cầu và những tác động đến quản lý rủi ro đối với các doanh nghiệp vận tải và logistics của Việt Nam.

Xung đột Trung Đông: Góc nhìn về chính trị và năng lượng sạch – Thời điểm vàng cho năng lượng sinh học tại Việt Nam

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] UNCTAD: Rà soát vận tải biển <Truy cập>

[2] UNCTAD (2025): Rà soát vận tải biển năm 2025 <Truy cập>

[3] Reuters (2026): Các cường quốc phương Tây đã không thể bảo đảm an ninh hàng hải tại Biển Đỏ. Eo biển Hormuz sẽ khó khăn hơn <Truy cập>

[4] Reuters (2026): Chiến tranh Trung Đông đồng nghĩa với việc 'mọi con đường' đều dẫn đến giá cả tăng cao và tăng trưởng chậm hơn, theo lời người đứng đầu IMF.Truy cập>

[5] Reuters (2026): Tăng trưởng quý I của Việt Nam chậm lại khi chi phí năng lượng Trung Đông cao hơn thử thách mục tiêu năm 2026 <Truy cập>

[6] Vietnam.vn (2026): Doanh nghiệp tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột Trung Đông <Truy cập>

[7] Cục Hải quan Việt Nam (2026): Tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tháng 12 và năm 2025Truy cập>

[8] Vietnam.vn (2026): Doanh nghiệp tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột Trung Đông <Truy cập>

[9] VnEconomy (2026): Ngành dệt may được kỳ vọng hoàn thành mục tiêu xuất khẩu bất chấp những thách thức ngày càng gia tăng từ các gián đoạn toàn cầu <Truy cập>

[10] Vietnamnet (2026): Các nhà xuất khẩu Việt Nam đối mặt với chi phí gia tăng và chậm trễ khi căng thẳng Trung Đông làm gián đoạn Biển Đỏ <Truy cập>

[11] Vietnam.vn (2026): Doanh nghiệp tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột Trung Đông <Truy cập>

[12] The Investor (2026): Doanh nghiệp tại TP.HCM gánh chịu chi phí logistics gia tăng giữa xung đột Trung Đông <Truy cập>

[13] VnEconomy (2026): Cột mốc trong xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ, nhưng thách thức vẫn còn <Truy cập>

[14] Vietnam.vn (2026): Doanh nghiệp tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột Trung Đông <Truy cập>

[15] Vietnamnet (2026): Doanh nghiệp tìm kiếm “động lực sinh tồn” giữa biến động địa chính trị toàn cầu <Truy cập>

[16] Reuters (2026): Eo biển Hormuz gần như đình trệ khi Iran cảnh báo tàu thuyền đi trong vùng biển của mình <Truy cập>

[17] Reuters (2026): Saudi Arabia cho biết các cuộc tấn công đã cắt giảm sản lượng dầu và dòng chảy qua Đường ống Đông–Tây <Truy cập>