Xung đột Trung Đông: Góc nhìn về chính trị và năng lượng sạch - Thời điểm vàng cho năng lượng sinh học tại Việt Nam

Xung đột Trung Đông: Góc nhìn về chính trị và năng lượng sạch – Thời điểm vàng cho năng lượng sinh học tại Việt Nam

02/04/2026

B&Company

B&Company là công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường và tư vấn đầu tư tại Việt Nam từ năm 2008.

Trong phần này “Vietnam Briefing”, các nhà nghiên cứu trẻ của B&Company sẽ cung cấp thông tin kịp thời về xu hướng công nghiệp, xu hướng tiêu dùng và các phong trào xã hội của Việt Nam.

Bài viết này được viết bằng tiếng Anh và việc dịch tự động được sử dụng cho các phiên bản ngôn ngữ khác. Vui lòng tham khảo phiên bản tiếng Anh để có nội dung chính xác. Mặc dù chúng tôi cố gắng đảm bảo tính chính xác của thông tin gốc, vui lòng kiểm tra riêng cho từng thông tin. Các giải thích và triển vọng tương lai là ý kiến cá nhân của từng nhà nghiên cứu.

Tóm tắt

Việc leo thang xung đột ở Trung Đông giữa Mỹ và Iran, dẫn đến việc đóng cửa eo biển Hormuz vào đầu năm 2026, đã đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt lên mức cao nhất trong nhiều năm, làm lộ rõ điểm yếu về năng lượng của Việt Nam. Là một nền kinh tế nhập khẩu hơn 30% sản phẩm dầu mỏ tinh chế, Việt Nam đang phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng tăng trong các lĩnh vực sản xuất, vận tải và nông nghiệp. Để vượt qua thách thức này, chính phủ đang chuyển hướng sang chuyển đổi sang năng lượng sạch, đặc biệt là nhiên liệu sinh học, với hy vọng ổn định kinh tế và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Đối với các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), ngành nhiên liệu sinh học của Việt Nam, hiện chỉ sản xuất 40% ethanol đáp ứng nhu cầu trong nước, cho thấy một trong những cơ hội đầu tư năng lượng sạch hấp dẫn nhất Đông Nam Á.

Xung đột Trung Đông và tác động đến ngành năng lượng Việt Nam

Đầu tháng 3 năm 2026, Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz - một tuyến đường vận chuyển hẹp, nơi vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày, chiếm khoảng 20% khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. [1]Bất kỳ sự gián đoạn nào trên tuyến đường này, chẳng hạn như các cuộc xung đột quân sự gần đây, đều có thể dẫn đến cú sốc đáng kể đối với giá dầu toàn cầu, như đã thấy trong sự gián đoạn nguồn cung vào tháng 3 năm 2026. Ví dụ, giá dầu thô Brent đã tăng khoảng 15% trong những ngày đầu của cuộc xung đột, sau đó tăng vọt lên $120 một thùng khi thị trường bắt đầu tính đến rủi ro gián đoạn kéo dài. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cảnh báo rằng thế giới có thể phải đối mặt với sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất từ trước đến nay do cuộc xung đột này, có khả năng làm thay đổi động lực giá cả trên toàn cầu. [2]

Xung đột đã gây thiệt hại lớn cho các quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ nhập khẩu, trong đó có Việt Nam. Việt Nam được cho là đặc biệt nhạy cảm với những biến động của giá năng lượng toàn cầu do phụ thuộc đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, khiến giá dầu tăng vọt, các tác động có thể lan rộng và làm gia tăng chi phí sản xuất, chi phí logistics hoặc chi phí cung ứng của doanh nghiệp. Tác động tức thời lên thị trường bán lẻ là rõ rệt: giá xăng RON 95 biến động mạnh nhưng theo xu hướng tăng, đạt đỉnh 33,8 nghìn đồng/lít, trong khi giá dầu diesel tăng vọt lên 39,9 nghìn đồng/lít. Trong khi đó, các chuyên gia năng lượng quốc tế cảnh báo rằng xung đột quân sự kéo dài tại Trung Đông có thể đẩy giá dầu thế giới lên mức $110–164/thùng[3].

Gasoline Price in Vietnam (Jan-Mar 2026)

Petrol Price in Vietnam (Jan-Mar 2026)

Nguồn: baochinhphu.vn, PVOil

Các biện pháp của Chính phủ nhằm ổn định ngành năng lượng Việt Nam

Để giảm thiểu khủng hoảng năng lượng trước mắt, Chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng hành động trên nhiều mặt trận. Về mặt quản lý, Nghị quyết số 36/NQ-CP (ngày 6 tháng 3 năm 2026) đã đưa ra cơ chế điều chỉnh giá nhiên liệu linh hoạt hơn — cho phép xem xét trước chu kỳ hàng tuần thông thường nếu giá cơ sở tăng từ 7% trở lên, và kích hoạt các biện pháp ổn định bổ sung nếu giá tăng hơn 20% trong một tháng. Về mặt tài chính, Nghị định số 72/2026/ND-CP (ngày 9 tháng 3 năm 2026) đã giảm thuế nhập khẩu đối với một số loại nhiên liệu xuống 0% từ ngày 9 tháng 3 đến ngày 30 tháng 4 năm 2026, trực tiếp hỗ trợ nguồn cung trong nước và kiềm chế sự tăng giá. Chính phủ cũng đã sử dụng đến nguồn dự trữ tài chính: Quỹ Bình ổn Giá Dầu mỏ tính đến quý 3 năm 2025 nắm giữ hơn 5.617 tỷ đồng (hơn 1.400.220 triệu đồng) — riêng Petrolimex chiếm 3.085 tỷ đồng — và chính quyền đã sử dụng các quỹ này để giảm thiểu tác động của thị trường toàn cầu và cân bằng lợi ích của cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.[4]

Bên cạnh việc ổn định trong ngắn hạn, cuộc khủng hoảng đã thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển dịch chiến lược dài hạn, đặc biệt là quá trình chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch. Năng lượng sạch, bao gồm nhiên liệu sinh học, đã trở thành một phần trong cam kết của Việt Nam về phát triển bền vững môi trường và an ninh năng lượng, với các chương trình phối trộn nhiên liệu E5 và E10 nhằm từng bước thay thế xăng truyền thống, giảm tác động đến môi trường và sự phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu.

Nhiên liệu E10 hiện đang được bán thử nghiệm tại Thành phố Hồ Chí Minh

Nguồn: VietnamNet

Thị trường nhiên liệu sinh học tại Việt Nam

Mặc dù chương trình nhiên liệu sinh học của Việt Nam đã âm thầm được xây dựng trong gần một thập kỷ kể từ khi xăng sinh học E5 chính thức được giới thiệu vào năm 2018 [5], bản thân chương trình đã được đẩy nhanh với việc triển khai nhiên liệu sinh học E10 trên toàn quốc từ ngày 1 tháng 6 năm 2026, sớm hơn một tháng so với lịch trình trước đó, do giá dầu toàn cầu tăng mạnh đáng kể בעקבות căng thẳng tại Trung Đông [6]

Nhiên liệu sinh học E10 dự kiến được triển khai từ ngày 1 tháng 6 năm 2026

Nguồn: Kinh tế VN

Từ năm 2014 đến năm 2020, xăng pha ethanol E5 biến động, tăng nhanh và đạt đỉnh vào năm 2018, sau đó xu hướng giảm dần thị phần trong tổng lượng tiêu thụ xăng từ 50% xuống chỉ còn khoảng 40% vào năm 2020. Theo các chuyên gia, khi tỷ lệ nhiên liệu sinh học trong xăng tăng lên, mức độ phụ thuộc vào xăng truyền thống, đặc biệt là nhiên liệu hóa thạch, sẽ giảm tương ứng trong kỷ nguyên mới.

Việt Nam có khoảng 6 nhà máy sản xuất ethanol nhiên liệu; tuy nhiên, chỉ khoảng một nửa trong số đó đang hoạt động, và phần lớn chưa vận hành hết công suất do nhu cầu thị trường trước đây còn hạn chế. Nếu tất cả các nhà máy vận hành ở công suất thiết kế tối đa, tổng sản lượng ethanol trong nước có thể đạt khoảng 400.000–500.000 m³ mỗi năm, tương đương khoảng 40% nhu cầu. Do đó, trong giai đoạn đầu triển khai E10, vấn đề lớn nhất mà Việt Nam vẫn phải đối mặt là việc nhập khẩu nhiên liệu vẫn là bắt buộc, với tỷ lệ ethanol phục vụ phối trộn nhiên liệu lên tới 60% [10]. Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam nhận định rằng “nếu Việt Nam có thể chủ động bảo đảm nguồn cung ethanol, điều này sẽ rõ ràng giúp giảm áp lực lên hoạt động nhập khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế, vốn hiện đang chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ tình trạng bất ổn và xung đột tại Trung Đông.” [7]

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phát triển nhiên liệu sinh học thay thế hoàn toàn xăng khoáng, Việt Nam cần vượt qua những thách thức lớn về công nghệ, chính sách và thị trường. Trong đó, trở ngại này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao công suất sản xuất ethanol, đồng thời xây dựng một cơ chế chính sách mạnh mẽ và khả thi nhằm khuyến khích sản xuất, nhập khẩu và dự trữ chiến lược các nguồn nhiên liệu sinh học [8]

Ethanol plants’ capacity for E10 biofuel production in Vietnam (thousand cubic metres)

Nguồn: VietnamNews

Nhận thức của người tiêu dùng cũng chưa theo kịp. Về phía người tiêu dùng, vẫn tồn tại tâm lý lo ngại về chất lượng nhiên liệu sinh học, trong khi về phía doanh nghiệp, chênh lệch giá giữa xăng E5 RON92 và RON95 khá thấp, chưa đủ tạo động lực mạnh mẽ để người dân chuyển đổi. Cơ sở hạ tầng phục vụ phối trộn và phân phối đòi hỏi nguồn vốn đáng kể, còn chuỗi cung ứng nguyên liệu từ nông trại đến nhà máy ethanol vẫn phân mảnh.

Cơ hội cho các doanh nghiệp FDI trong ngành nhiên liệu sinh học Việt Nam

Sự hội tụ của áp lực địa chính trị, chính sách của Chính phủ và khoảng thiếu hụt mang tính cơ cấu trong nguồn cung khiến ngành nhiên liệu sinh học Việt Nam trở thành một trong những lĩnh vực gia nhập hấp dẫn nhất đối với các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng sạch tại Đông Nam Á. Một số nguyên tắc chiến lược sau đây nên định hướng cho hoạt động gia nhập thị trường hiệu quả.

Hợp tác với các chuỗi nông nghiệp trong nước: Nút thắt về nguyên liệu ethanol vừa là vấn đề chuỗi cung ứng, vừa là vấn đề vốn. Các doanh nghiệp FDI thiết lập thỏa thuận thu mua dài hạn với các hợp tác xã sắn và ngô — đặc biệt tại các tỉnh như Tây Ninh, Gia Lai và Kon Tum — có thể bảo đảm cả nguồn cung đầu vào lẫn sự đồng thuận của cộng đồng, qua đó giảm đáng kể các trở ngại về thủ tục và quy định.

Chủ động làm việc sớm với MOIT và MAE: Bộ Công Thương (MOIT) và Bộ Nông nghiệp và Môi trường (MAE) là các cơ quan hoạch định chính sách trung ương định hình các quy định về nhiên liệu sinh học, quy định bắt buộc pha trộn và ưu đãi thuế. Việc sớm phối hợp với các cơ quan này để thống nhất chính sách có thể mở ra cơ hội tiếp cận các ưu đãi xúc tiến đầu tư, các điều khoản sử dụng đất ưu đãi và cơ chế cấp phép ưu tiên.

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng pha trộn và lưu trữ: Việc bảo đảm cơ sở hạ tầng pha trộn và phân phối trên quy mô lớn là yếu tố then chốt để thành công. Quá trình chuyển đổi đòi hỏi phải tiếp cận và nâng cấp các cảng, kho hàng và cơ sở lưu trữ trên toàn quốc [13]. Các nhà đầu tư nước ngoài có chuyên môn về logistics — đặc biệt trong lĩnh vực lưu trữ bồn chứa, khai thác cảng và quản lý chuỗi lạnh — có thể đóng vai trò ngay lập tức, bổ trợ cho hoạt động đầu tư sản xuất ethanol.

Đọc thêm

Xung đột Trung Đông: Cú sốc logistics toàn cầu và những tác động đến quản lý rủi ro đối với các doanh nghiệp vận tải và logistics của Việt Nam.

Nghiên cứu tác động của quan hệ Mỹ-Iran đối với thị trường Việt Nam.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

B&Company

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi gần đây đã phát triển một cơ sở dữ liệu gồm hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913

[1] https://www.weforum.org/stories/2026/03/the-global-price-tag-of-war-in-the-middle-east/

[2] https://www.reuters.com/business/energy/world-faces-largest-ever-oil-supply-disruption-middle-east-war-iea-says-2026-03-12/

[3] https://www.vietnam.vn/en/gia-dau-the-gioi-vuot-110-usd-thung-do-xung-dot-tai-eo-bien-hormuz

[4] https://en.vneconomy.vn/vietnam-may-activate-petroleum-price-stabilization-measures-amid-middle-east-tensions.htm

[5] https://essentica.eu/news/about-the-industry/vxetnam-ustanavlivaet-normu-v-5-Zhtanol

[6] https://en.vneconomy.vn/e10-biofuel-may-be-rolled-out-from-june-2026.htm

[7] https://english.vov.vn/en/economy/vietnam-needs-to-accelerate-adoption-of-biofuel-amid-global-energy-supply-uncertainty-post1274404.vov

[8] https://www.vietnam.vn/en/vuot-thach-thuc-de-hien-thuc-hoa-lo-trinh-xang-sinh-hoc-e10

Các tài liệu tham khảo khác: