Khung Thuế Quan Mới của Hoa Kỳ: Đặt Bối Cảnh

Vào ngày 2 tháng 7 năm 2025, Hoa Kỳ và Việt Nam đã nhất trí về một khung thương mại mới, áp dụng mức thuế chung 20 phần trăm đối với hầu hết hàng hóa Việt Nam và mức “thuế chuyển tải” 40 phần trăm đối với các sản phẩm bị nghi ngờ được tái xuất sau khi chỉ qua xử lý tối thiểu tại Việt Nam. Các biện pháp này nhằm ngăn chặn gian lận xuất xứ và nâng cao tính minh bạch trong các dòng chảy thương mại khu vực.

Dựa trên mức độ hội nhập thương mại sâu rộng của Việt Nam, các ngành công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò then chốt trong việc liên kết đầu vào nhập khẩu với sản xuất trong nước, cung ứng các nguyên vật liệu chủ chốt cho các lĩnh vực như điện tử, ô tô, dệt may và hàng tiêu dùng. Khi thuế chuyển tải của Hoa Kỳ đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn về xác minh xuất xứ và kiểm toán chuỗi cung ứng, các ngành này đã trở thành tâm điểm của các vấn đề tuân thủ và năng lực cạnh tranh. Đối với Việt Nam, chế độ thuế mới vừa là rủi ro vừa là một sự tái thiết lập — nhấn mạnh nhu cầu tăng cường minh bạch chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn cung và mở rộng giá trị gia tăng trong nước.

Trong bối cảnh đó, bài viết tập trung vào ba phân khúc có ý nghĩa chiến lược của ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam: linh kiện điện tử và điện, cơ khí chế tạo, và vật liệu cho dệt may và giày dép.

Xuất khẩu ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam sang Hoa Kỳ.

Xuất khẩu điện tử, cơ khí chế tạo và dệt may-giày dép sang Hoa Kỳ cho thấy dấu hiệu thay đổi sau khi mức thuế của Hoa Kỳ có hiệu lực vào đầu tháng 8 năm 2025. Cả ba ngành đều ghi nhận tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm. Sau tháng 8, giá trị xuất khẩu đi ngang hoặc giảm, đặc biệt ở dệt may và điện tử. Diễn biến này cho thấy thuế quan không làm nhu cầu sụt giảm ngay lập tức, nhưng đã làm suy yếu đà xuất khẩu của các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ vốn phụ thuộc nhiều vào đầu vào nhập khẩu. Việc xem xét cấu trúc nhập khẩu của các ngành này giúp làm rõ mức độ Việt Nam dễ tổn thương trước rủi ro thuế quan cũng như các cơ hội nâng cấp công nghiệp.

Vietnam’s export value to the U.S. by outputs of Supporting Industries (Jan-Oct 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Nguồn cung đầu vào cho các ngành công nghiệp hỗ trợ chủ chốt tại Việt Nam

(i) Điện tử

Điện tử là trọng tâm của nền sản xuất Việt Nam, chiếm hơn một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu và đưa Việt Nam trở thành nước xuất khẩu điện tử, máy tính và linh kiện liên quan lớn thứ năm thế giới[1]. Tuy nhiên, trong mười tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 43 tỷ USD đầu vào liên quan đến điện tử từ Trung Quốc, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch nhập khẩu của ngành này. Mô hình này cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của Việt Nam vào đầu vào thượng nguồn từ Trung Quốc cho các công đoạn sản xuất then chốt.

Nhập khẩu điện tử theo các đối tác lớn (Tháng 1–Tháng 10 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Cơ cấu sản xuất này khiến ngành điện tử đối mặt với rủi ro cao hơn dưới chế độ thuế chuyển tải của Hoa Kỳ. Khi có tới 80 phần trăm linh kiện được nhập khẩu và hơn 90 phần trăm nhà cung cấp cấp 1 thuộc sở hữu nước ngoài[2], việc tạo giá trị gia tăng trong nước phần lớn vẫn tập trung ở khâu lắp ráp và các công đoạn có giá trị gia tăng thấp hơn. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam đặc biệt dễ bị tổn thương trước các thay đổi chính sách bên ngoài và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Ngày càng nhiều chuyên gia trong ngành nhìn nhận thuế quan của Hoa Kỳ không chỉ là một rào cản, mà còn là chất xúc tác cho quá trình chuyển đổi cơ cấu. Chi phí tuân thủ gia tăng và chuỗi cung ứng toàn cầu biến động đang thúc đẩy Việt Nam xem xét lại vai trò của mình như một trung tâm lắp ráp thuần túy. Để ứng phó, các sáng kiến chính sách gần đây đã tập trung vào việc tăng cường năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất trong nước, đồng thời thu hút đầu tư công nghệ cao vào điện tử tiên tiến, bán dẫn và các ứng dụng liên quan đến AI[3].

(ii) Cơ khí chế tạo

Các ngành cơ khí chế tạo là nền tảng của tiến trình công nghiệp hóa Việt Nam, cung cấp máy móc, linh kiện và thiết bị thiết yếu cho mở rộng sản xuất và phát triển hạ tầng. Trong mười tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu hơn 53 tỷ USD đầu vào liên quan đến cơ khí—bao gồm sắt thép, kim loại cơ bản, nhựa, cao su và máy móc công nghiệp—từ Trung Quốc, chiếm phần lớn giá trị nhập khẩu trong nhóm này. Mô hình này cho thấy Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào máy móc và vật liệu từ nước ngoài, đặc biệt là cho kỹ thuật chính xác và sản xuất công nghiệp nặng.

Nhập khẩu cơ khí chế tạo theo các đối tác lớn (Tháng 1–Tháng 10 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Tại diễn đàn M-TALKS 2025[4], các chuyên gia nhấn mạnh rằng ngành cơ khí đang đảm nhận vai trò ngày càng chiến lược trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Các dự án hạ tầng công cộng quy mô lớn, như đường cao tốc Bắc–Nam và Sân bay quốc tế Long Thành, đang thúc đẩy nhu cầu trong nước đối với thiết bị tiên tiến, giải pháp gia công cơ khí và hệ thống tự động hóa. Tuy nhiên, đồng thời, các mức thuế đối ứng và thuế trung chuyển của Hoa Kỳ đã làm tăng chi phí vận hành và siết chặt yêu cầu xác minh xuất xứ, làm dấy lên lo ngại về việc mất đơn hàng và suy giảm năng lực cạnh tranh.

(iii) Nguyên liệu dệt may và da giày

Ngành dệt may và da giày là một trong những trụ cột kinh tế của Việt Nam, tạo ra kim ngạch xuất khẩu hơn 71 tỷ USD trong năm 2024[5]. Hoa Kỳ chiếm hơn một phần ba giá trị này, khiến ngành đặc biệt dễ bị tác động bởi các điều chỉnh thuế quan và yêu cầu tuân thủ thương mại của Mỹ.

Về nguồn cung nguyên liệu, trong mười tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 13,7 tỷ USD xơ sợi, vải và nguyên phụ liệu từ Trung Quốc, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của ngành vào đầu vào từ bên ngoài.

Nhập khẩu nguyên liệu dệt may và da giày theo các đối tác chính (Jan–Tháng 10 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Ngoài ra, các nhà sản xuất dệt may và da giày phụ thuộc nhiều vào các nhà cung cấp nước ngoài (chủ yếu từ Trung Quốc và Hàn Quốc) đối với vải và phụ kiện[6]. Sự phụ thuộc mang tính cơ cấu này làm phức tạp việc xác minh xuất xứ, làm tăng chi phí tuân thủ và hạn chế khả năng linh hoạt của doanh nghiệp trong việc ứng phó với việc siết chặt thực thi thương mại.

Vai trò của Nhật Bản trong sự dịch chuyển chuỗi cung ứng của Việt Nam dưới khuôn khổ thuế quan của Hoa Kỳ

Trên các lĩnh vực điện tử, cơ khí và dệt may–da giày, thuế trung chuyển của Hoa Kỳ đã cho thấy một thách thức chung của ngành sản xuất Việt Nam: tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ vẫn phụ thuộc nhiều vào đầu vào nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc. Sự phụ thuộc này làm gia tăng rủi ro tuân thủ, đẩy chi phí lên cao và khiến doanh nghiệp dễ bị tác động bởi các thay đổi chính sách đột ngột.

Trong điện tử, giá trị gia tăng vẫn tập trung chủ yếu ở khâu lắp ráp. Trong cơ khí, sự phụ thuộc vào máy móc và vật liệu nhập khẩu hạn chế tính tự chủ về công nghệ. Trong dệt may và da giày, mức độ phụ thuộc cao vào vải nhập khẩu gây khó khăn cho việc xác minh xuất xứ. Mặc dù tác động khác nhau theo từng ngành, cả ba đều chịu áp lực tương tự trong việc cải thiện khả năng truy xuất, nâng cao hàm lượng nội địa và tiến lên các nấc cao hơn trong chuỗi giá trị.

Đồng thời, môi trường thuế quan mới đang thúc đẩy những thay đổi cần thiết, khuyến khích Việt Nam tăng cường các ngành công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và xây dựng các chuỗi cung ứng minh bạch hơn.

Trong quá trình chuyển đổi này, các doanh nghiệp Nhật Bản có vị thế đặc biệt thuận lợi để đóng góp vào—and hưởng lợi từ—nâng cấp chuỗi cung ứng của Việt Nam. Các công ty Nhật Bản đặt trọng tâm mạnh vào kiểm soát quy trình, tài liệu hóa rõ ràng và khả năng truy xuất chuỗi cung ứng. Những thế mạnh này phù hợp chặt chẽ với các yêu cầu nghiêm ngặt hơn về xuất xứ và tuân thủ theo khuôn khổ thuế quan của Hoa Kỳ. Khi các nhà sản xuất toàn cầu tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng, các doanh nghiệp Nhật Bản có thể giúp lấp đầy các khoảng trống hoặc phối hợp với các nhà cung cấp Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực như vật liệu chất lượng cao, dệt may kỹ thuật, linh kiện chính xác và máy móc công nghiệp.

Môi trường chính sách ngày càng cải thiện của Việt Nam cũng hỗ trợ thêm cho xu hướng này. Các ưu đãi công nghiệp, việc nâng cấp hạ tầng đang diễn ra và sự tham gia vào các hiệp định thương mại như CPTPP, RCEP khiến Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn cho sản xuất chất lượng cao. Các khảo sát của JETRO cũng cho thấy nhiều doanh nghiệp Nhật Bản dự định mở rộng hoạt động tại Việt Nam, với trọng tâm lớn hơn vào nguồn cung nội địa và phát triển nhà cung cấp.

Nhìn chung, những xu hướng này cho thấy Nhật Bản đang trở thành đối tác then chốt trong việc hỗ trợ Việt Nam xây dựng các chuỗi cung ứng đáng tin cậy hơn, minh bạch hơn và tuân thủ hơn, đồng thời hỗ trợ tạo ra giá trị dài hạn trong bối cảnh thuế quan Hoa Kỳ đang thay đổi.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

Đọc thêm

Thuế trung chuyển của Hoa Kỳ: Thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam và cơ hội cho doanh nghiệp FDI Nhật Bản tại Việt Nam

Bối cảnh thương mại đang phục hồi của Việt Nam dưới chương trình thuế quan của Hoa Kỳ

Thẩm quyền giải quyết:

[1] https://en.vneconomy.vn/electronics-sector-needs-to-be-in-transformation.htm

[2] https://en.vneconomy.vn/electronics-sector-needs-to-be-in-transformation.htm

[3] https://en.vietnamplus.vn/pm-chairs-national-committees-meeting-on-semiconductor-development-post323916.vnp

[4] https://vietnamnews.vn/economy/1722033/viet-nam-s-manufacturing-sector-pushes-for-strategic-breakthrough-amid-global-shifts.html

[5] https://vir.com.vn/textile-garment-and-footwear-see-export-turnover-of-71-billion-120729.html&link=autochanger

[6] https://www.rmit.edu.vn/news/all-news/2025/may/impact-of-us-tariffs-on-vietnams-textile-clothing-and-footwear-sector.