Đơn vị: %, 100% = 1,7 tỷ JPY

Nguồn: Tổng hợp của B&Company (Hải quan Nhật Bản)

Vấn đề này ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), có hiệu lực đối với Nhật Bản từ năm 2022. Trong quá khứ, các nhà xuất khẩu ASEAN như Việt Nam được hưởng lợi từ ưu thế thuế quan đối với các sản phẩm dệt may và giày dép của Trung Quốc trên thị trường Nhật Bản. Tuy nhiên, RCEP cũng dần dần giảm thuế quan đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc, thu hẹp khoảng cách ưu đãi mà các nhà cung cấp ASEAN từng được hưởng. Ví dụ, trong lĩnh vực dệt may và giày dép, mức thuế quan trung bình áp dụng cho các sản phẩm của Trung Quốc theo RCEP vẫn ở mức khoảng 4,3% vào năm 2022.[1], So với mức khoảng 0,7% theo các ưu đãi của AJCEP áp dụng cho các nhà xuất khẩu ASEAN. Tuy nhiên, khoảng cách thuế quan này dự kiến sẽ thu hẹp dần theo thời gian và ước tính sẽ hội tụ về mức của AJCEP vào năm 2041. Do đó, một phần lợi thế lịch sử của Việt Nam trong xuất khẩu các mặt hàng thâm dụng lao động có thể dần suy yếu khi các sản phẩm của Trung Quốc được tiếp cận thị trường Nhật Bản với nhiều ưu đãi hơn theo RCEP.

Điều quan trọng cần lưu ý là điều này không nhất thiết có nghĩa là Việt Nam sẽ mất đi tầm quan trọng chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực. Thay vào đó, chính nền tảng cạnh tranh có thể đang thay đổi. Trong quá khứ, lợi thế về thuế quan và chi phí lao động là những động lực chính hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, trong tương lai, khả năng cạnh tranh của Việt Nam trong chuỗi cung ứng của Nhật Bản có thể sẽ ngày càng phụ thuộc vào các yếu tố như tích hợp chuỗi cung ứng, hiệu quả logistics, thời gian giao hàng, chất lượng sản phẩm, tuân thủ ESG, khả năng tự động hóa và sự phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ. Quá trình chuyển đổi này sẽ đặc biệt quan trọng khi Việt Nam hướng tới việc mở rộng việc sử dụng EPA ra ngoài các ngành truyền thống thâm dụng lao động sang các ngành công nghiệp có giá trị cao hơn như điện tử, máy móc, thực phẩm chế biến và hóa chất. Riêng trong lĩnh vực dệt may, Việt Nam có thể cần đẩy nhanh đầu tư vào sản xuất vải, nhuộm và năng lực sản xuất có giá trị cao hơn thay vì chỉ tập trung vào sản xuất cắt-may-hoàn thiện.

Đối với các công ty Nhật Bản, những diễn biến này cho thấy chiến lược tìm nguồn cung ứng khu vực có thể dần dần chuyển từ việc tối ưu hóa chi phí thấp đơn thuần sang khả năng phục hồi chuỗi cung ứng rộng hơn và đa dạng hóa năng lực. Mặc dù Việt Nam có khả năng vẫn là một trong những điểm đến sản xuất và tìm nguồn cung ứng chính của Nhật Bản tại ASEAN, nhưng cạnh tranh trong khu vực có thể gia tăng khi lợi thế về thuế quan tiếp tục hội tụ theo các Hiệp định Đối tác Kinh tế (EPA) hiện hành. Đồng thời, việc thu hẹp khoảng cách thuế quan giữa ASEAN và Trung Quốc có thể khuyến khích các công ty Nhật Bản đánh giá lại vai trò chiến lược của các cơ sở sản xuất khác nhau trên khắp châu Á thay vì chỉ dựa chủ yếu vào chênh lệch thuế quan. Do đó, đối với các nhà sản xuất và nhà hoạch định chính sách Việt Nam, thách thức không chỉ là duy trì tăng trưởng xuất khẩu mà còn là nâng cấp năng lực công nghiệp trong các lĩnh vực mà việc tận dụng EPA vẫn còn hạn chế mặc dù xuất khẩu đạt hiệu quả tốt.

Nhìn chung, sự tăng trưởng mạnh mẽ của Việt Nam trong thương mại Nhật Bản - ASEAN trong thập kỷ qua là rất đáng chú ý. Tuy nhiên, môi trường cạnh tranh hỗ trợ cho sự tăng trưởng này đang dần thay đổi. Khi các thỏa thuận thương mại khu vực tiếp tục phát triển và chồng chéo, lợi thế về thuế quan giữa các quốc gia châu Á có thể dần trở nên ít khác biệt hơn so với trước đây. Trong bối cảnh này, việc duy trì khả năng cạnh tranh lâu dài có thể không chỉ phụ thuộc vào việc tiếp cận thị trường ưu đãi, mà ngày càng phụ thuộc vào các yếu tố như năng lực công nghiệp, tích hợp chuỗi cung ứng, hiệu quả hoạt động và các hoạt động sản xuất có giá trị cao hơn.

Ghi chú:

• – EPA = Economic Partnership Agreement
• – VJEPA = Vietnam–Japan Economic Partnership Agreement
• – AJCEP = ASEAN–Japan Comprehensive Economic Partnership
• – CPTPP = Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership
• – RCEP = Regional Comprehensive Economic Partnership

B&Company có thể hỗ trợ như thế nào?

Với kinh nghiệm dày dặn trong việc hỗ trợ các khách hàng Nhật Bản và quốc tế tại Việt Nam, B&Company cung cấp dịch vụ nghiên cứu và tư vấn trên nhiều lĩnh vực như phân tích ngành, đánh giá chuỗi cung ứng, xác định nhà cung cấp và đánh giá thâm nhập thị trường. Kết hợp sự am hiểu thị trường khu vực với kiến thức kinh doanh địa phương, B&Company hỗ trợ các công ty đánh giá năng lực cạnh tranh sản xuất và thích ứng với môi trường thương mại và tìm nguồn cung ứng đang thay đổi tại ASEAN.

Sự hỗ trợ của chúng tôi bao gồm:

– Trade and industry research to support understanding of changing competitive dynamics across Vietnam, ASEAN, and Japan-related supply chains;

– Supply chain mapping and competitor benchmarking to identify shifts in sourcing strategies, manufacturing allocation, and industrial positioning;

– Market entry and investment feasibility studies for companies evaluating manufacturing expansion, supplier diversification, or localization strategies in Vietnam;

– In-depth interviews with manufacturers, exporters, industrial park operators, trading companies, and industry experts to understand operational realities beyond statistical data;

– Supplier search and industrial partner identification to support procurement and supply chain diversification initiatives;

– Access to extensive enterprise databases and local business networks across Vietnam to identify potential suppliers, manufacturers, and supporting industries.

Khi lợi thế cạnh tranh trong khu vực tiếp tục phát triển vượt ra ngoài các ưu đãi thuế quan đơn thuần, thông tin thị trường địa phương và hiểu biết chuyên sâu về ngành có thể ngày càng trở nên quan trọng đối với các công ty đang đánh giá chiến lược sản xuất và tìm nguồn cung ứng dài hạn tại châu Á.

[1] Viện Thương mại và Đầu tư Quốc tế (2023) https://trungtamwto.vn/file/22807/fta-seminar1207yoshioka.pdf

Đọc thêm

Việt Nam nổi lên như một trung tâm thương mại sản xuất của ASEAN

B&Company contributed at the ASEAN Non-Tariff Barrier Seminar

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.