Vietnam-US trading value record 2020-2024

Đơn vị: tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Hải quan Việt Nam và Bộ Công Thương

Đánh giá tác động đối với Việt Nam

Xu hướng Hoa Kỳ siết chặt hoạt động nhập khẩu và gia tăng chủ nghĩa bảo hộ là không thể đảo ngược, bởi đây là một phần trong chiến lược khôi phục hoạt động sản xuất trong nước. Đối với Việt Nam—một nền kinh tế định hướng xuất khẩu—áp lực này là không thể tránh khỏi.

Các ngành ban đầu được dự báo sẽ chịu tác động tiêu cực trực tiếp lớn nhất từ chính sách này bao gồm dệt may và giày dép, đồ nội thất và hàng trang trí nội thất, thủy sản, điện tử và linh kiện [9]. Các lĩnh vực này chiếm tỷ trọng đáng kể trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ, với nhiều doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào thị trường này. Trong số đó, dệt may và giày dép được xem là nhạy cảm nhất, do Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của các doanh nghiệp trong lĩnh vực này. Ngành đồ nội thất và hàng trang trí nội thất cũng dễ bị tổn thương, xét đến sự hiện diện rộng rãi của các sản phẩm gỗ Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ. Tương tự, ngành điện tử và linh kiện—vốn có sản lượng xuất khẩu cao—đối mặt với rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng và sụt giảm đơn hàng nếu thuế quan làm tăng chi phí sản xuất.

Ngoài ra, thông tin này đã tác động đáng kể đến tâm lý của các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp đa quốc gia sản xuất hàng hóa cho thị trường Hoa Kỳ. Việc tăng thuế quan, làm chi phí sản phẩm “Made in Vietnam” tăng đột biến, làm suy giảm năng lực cạnh tranh về giá, buộc các doanh nghiệp phải cân nhắc việc tiếp tục duy trì, thu hẹp quy mô hoặc chuyển một phần dây chuyền sản xuất sang các quốc gia khác trong khu vực có mức thuế thấp hơn hoặc không chịu thuế. Dựa trên mức thuế đối ứng so sánh, một số quốc gia trong khu vực có thể trở thành lựa chọn thay thế hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài muốn tối ưu hóa chi phí, chẳng hạn như Singapore (10%), Philippines (17%), Malaysia (24%), Indonesia (32%), Thái Lan (36%) [13]. Do đó, thị trường bất động sản công nghiệp, hạ tầng khu công nghiệp và lĩnh vực logistics—những lĩnh vực đã hưởng lợi từ làn sóng FDI—cũng có thể bị ảnh hưởng gián tiếp thông qua tỷ lệ lấp đầy giảm, nhu cầu đối với mặt bằng sản xuất, kho bãi và dịch vụ logistics suy giảm.

Tuy nhiên, chính sách này cũng mang lại tác động tích cực đối với sản xuất trong nước. Việt Nam có thể tận dụng thời điểm này để phát triển ngành công nghiệp sản xuất chuyên sâu. Mặc dù Trung Quốc hiện là quốc gia phải chịu mức thuế cao nhất từ Hoa Kỳ, nhờ vị trí địa lý gần gũi và quan hệ ngoại giao tốt với Việt Nam, nước này được xem là điểm đến chiến lược đối với các nhà máy muốn tránh thuế trả đũa khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Chính quyền Trump đặc biệt coi trọng việc xác định xuất xứ hàng hóa và áp dụng nguyên tắc “Chuyển đổi cơ bản” (“Substantial Transformation”) để đánh giá liệu một sản phẩm có đủ điều kiện được coi là hàng hóa của quốc gia xuất khẩu hay không [10]. Nếu quy trình sản xuất tại Việt Nam chỉ dừng ở khâu gia công hoặc lắp ráp đơn giản, không tạo ra những thay đổi đáng kể về cấu trúc hoặc chức năng của sản phẩm, Hoa Kỳ vẫn có thể xem đó là hàng hóa Trung Quốc và áp mức thuế trả đũa cao. Tuy nhiên, nếu quy trình sản xuất tại Việt Nam đủ sâu, tạo ra sự chuyển đổi rõ rệt về cấu trúc hoặc chức năng, sản phẩm sẽ được công nhận là hàng hóa Việt Nam và có thể được hưởng mức thuế thấp hơn.

Điều này đặc biệt có lợi cho Việt Nam vì trước đây, quốc gia này chủ yếu được biết đến là địa điểm gia công và lắp ráp thay vì sản xuất chuyên sâu. Việc chuyển giao công nghệ và các quy trình sản xuất tiên tiến từ các doanh nghiệp Trung Quốc giúp Việt Nam phát triển những ngành có giá trị cao, đặc biệt trong các lĩnh vực như điện tử, cơ khí và dệt may. Mặc dù trong ngắn hạn, hoạt động chuyển giao này có thể chưa làm thay đổi đáng kể các sản phẩm xuất khẩu do cần thời gian thích ứng, nhưng về dài hạn, hoạt động này sẽ tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam nâng cao kỹ năng lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và tăng năng suất, góp phần xây dựng ngành sản xuất trong nước bền vững hơn.

Các biện pháp ứng phó ban đầu của Chính phủ Việt Nam và hàm ý đối với doanh nghiệp

Chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng triển khai các biện pháp ứng phó với các động thái áp thuế của Hoa Kỳ. Trên mặt trận ngoại giao, Tổng Bí thư Tô Lâm đã điện đàm với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump để đề xuất một cơ chế thuế song phương công bằng hơn [11]. Đồng thời, Thủ tướng Chính phủ đã thành lập một tổ công tác đặc biệt để theo dõi sát sao, đánh giá tác động và đề xuất các chiến lược phù hợp nhằm chủ động thích ứng với những điều chỉnh trong chính sách kinh tế và thương mại của Hoa Kỳ. Đoàn đàm phán đã đến Hoa Kỳ với tư cách Đặc phái viên của Tổng Bí thư Tô Lâm để thảo luận về các vấn đề kinh tế và thương mại song phương [12]. Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc đã gặp Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer trong chuyến thăm này. Đoàn công tác đạt được kết quả tích cực đầu tiên khi Hoa Kỳ đồng ý khởi động đàm phán về một thỏa thuận thương mại có đi có lại. Thỏa thuận này sẽ bao gồm các điều khoản về thuế quan và đề xuất trao đổi ngay lập tức giữa các nhóm kỹ thuật của hai bên. Trong nước, Chính phủ đã tổ chức các cuộc họp với các hiệp hội và doanh nghiệp xuất khẩu để xem xét khả năng giảm thuế nhập khẩu đối với một số hàng hóa của Hoa Kỳ nhằm cân bằng thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sự hiện diện trên thị trường. Cách tiếp cận chủ động của Việt Nam trong giai đoạn đình chỉ áp thuế và đàm phán được xem là hết sức cần thiết.

Đối với doanh nghiệp, các nhà xuất khẩu trong nước phải nhanh chóng triển khai các biện pháp thích ứng để ứng phó với sức ép từ mức thuế đối ứng của Hoa Kỳ. Ưu tiên hàng đầu là đa dạng hóa thị trường—nhiều doanh nghiệp dệt may, nội thất và thủy sản đã chủ động tìm kiếm khách hàng mới tại các khu vực như Trung Đông, châu Âu và Nhật Bản nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ, nơi chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Đồng thời, doanh nghiệp phải tăng cường tối ưu hóa sản xuất bằng cách kiểm soát chặt chẽ nguyên vật liệu đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm và đặc biệt bảo đảm tính minh bạch về nguồn gốc để đáp ứng các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của Hoa Kỳ về truy xuất nguồn gốc. Mức thuế cao do Hoa Kỳ áp đặt cũng nhằm ngăn chặn hàng hóa Trung Quốc đội lốt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ, khiến việc truy xuất rõ ràng nguồn gốc hàng hóa Việt Nam trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Mặc dù khả năng các doanh nghiệp Trung Quốc chuyển hoạt động sản xuất sang Việt Nam sẽ mang lại lợi ích cho nền kinh tế sản xuất trong nước, vẫn tồn tại một số rủi ro liên quan đến việc xác định xuất xứ sản phẩm. Hoa Kỳ áp dụng nguyên tắc “Chuyển đổi đáng kể” để đánh giá liệu một sản phẩm có đủ điều kiện được coi là hàng hóa Việt Nam hay không. Nếu quá trình sản xuất tại Việt Nam không tạo ra những thay đổi đáng kể, sản phẩm có thể bị coi là hàng hóa Trung Quốc và phải chịu mức thuế trả đũa cao. Trung Quốc rõ ràng đã đóng vai trò quan trọng trong sự bùng nổ xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ, từ nguyên vật liệu đến thành phẩm [2]. Tuy nhiên, Trung Quốc không phải là câu chuyện trung tâm. Do đó, từ góc độ chính phủ, Việt Nam cần tích cực thúc đẩy chuyển giao công nghệ—không chỉ đối với các doanh nghiệp Trung Quốc đang tìm cách đầu tư vào Việt Nam mà còn đối với doanh nghiệp từ các quốc gia khác—nhằm nâng cao chiều sâu sản xuất trong nước. Từ góc độ doanh nghiệp, các doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn nguyên vật liệu để tuân thủ các nguyên tắc đánh giá sản phẩm của Hoa Kỳ. Việt Nam có thể tận dụng tình hình này và gia tăng vốn đầu tư để tiến lên các nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị, từng bước giảm sự phụ thuộc vào đầu vào từ nước ngoài.

Kết luận

Tóm lại, việc Hoa Kỳ gần đây gia tăng thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam cho thấy những thách thức đáng kể đối với quan hệ thương mại giữa hai quốc gia, bất chấp quan hệ đối tác lâu dài. Mặc dù Việt Nam vẫn là nền kinh tế định hướng xuất khẩu quan trọng, các mức thuế này được dự báo sẽ gây sức ép lên những ngành chủ chốt như dệt may, nội thất và điện tử, đòi hỏi các nỗ lực thích ứng và đa dạng hóa nhanh chóng. Đồng thời, động thái này củng cố xu hướng chuyển hướng chiến lược của Hoa Kỳ sang sản xuất trong nước và chủ nghĩa bảo hộ thương mại, kéo theo những tác động rộng hơn đối với thương mại toàn cầu. Các biện pháp chủ động của Chính phủ Việt Nam và khả năng chống chịu của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò then chốt trong giai đoạn chuyển tiếp này. Kết quả sẽ phụ thuộc nhiều vào các cuộc đàm phán song phương và nỗ lực hợp tác nhằm giải quyết công bằng tình trạng mất cân bằng thương mại.

[1] Phap Luat Doanh Nhan News. Gần 120 tỷ USD hàng hóa Việt Nam sang Hoa Kỳ trong năm 2024, điện tử và dệt may chiếm tỷ trọng lớn.

[2] Lowy Institute. Sản xuất tại Việt Nam hay xuất khẩu hàng hóa Trung Quốc qua cửa sau?

[3] NBC News. Thuế quan của Trump: Tổng thống công bố tạm dừng 90 ngày – những điều cần biết.

[4] Reuters. Hoa Kỳ bắt đầu thu khoản thuế % của Trump, phá vỡ các chuẩn mực thương mại toàn cầu.

[5] Vietnam Plus. The U.S. imposes a 46% tariff on some imported goods from Vietnam.

[6] SGGP. Thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ trong những năm gần đây.

[7] Vietnam Briefing. Tìm hiểu danh sách thuế quan của Hoa Kỳ và những tác động đối với Việt Nam.

[8] VnEconomy. How does the U.S. calculate the 46% tariff on Vietnam?

[9] Thanh Tra. The U.S. imposes a 46% countervailing duty on Vietnamese goods, which sectors are most affected?

[10] U.S. Department of Commerce. Quy tắc xuất xứ và Chuyển đổi đáng kể.

[11] VnExpress. Tổng Bí thư Tô Lâm điện đàm với Tổng thống Trump.

[12] VOV. Việt Nam, Hoa Kỳ nhất trí bắt đầu đàm phán về một thỏa thuận thương mại.

[13] VTV Online, ASEAN triệu tập cuộc họp đặc biệt về chính sách thuế của Hoa Kỳ.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.