Blockchain và ứng dụng trong hoạt động logistics tại Việt Nam

Blockchain là công nghệ sổ cái phi tập trung, không thể thay đổi, ghi lại các giao dịch, chuyển động và tài liệu theo thời gian thực, cung cấp khả năng hiển thị cho tất cả những người tham gia được ủy quyền trong mạng[4]. Nó có thể giải quyết các vấn đề chính trong hậu cần xuyên biên giới: sự phân mảnh dữ liệu giữa nhiều bên, khả năng truy xuất nguồn gốc hàng hóa yếu (đặc biệt là hàng dễ hỏng hoặc hàng có giá trị cao), nguy cơ gian lận hoặc làm giả chứng từ, và việc bàn giao thủ công/chậm trễ trong chứng từ và thủ tục hải quan.

Trong ngành logistics Việt Nam, phải đến năm 2017, các công ty mới bắt đầu nhận thấy tiềm năng của công nghệ blockchain[5]Hiện nay, công nghệ blockchain đang dần được áp dụng trong ngành dịch vụ logistics tại Việt Nam, chủ yếu bởi các doanh nghiệp lớn. Khoảng 10-15% công ty đã thử nghiệm hoặc triển khai blockchain, đáng chú ý có VNL, Sapo Logistics và BHL Logistics. Tỷ lệ áp dụng 10-15% được đánh giá là còn khiêm tốn, với các ứng dụng chủ yếu giới hạn ở các quy trình cụ thể thay vì tích hợp hệ thống toàn diện, bao gồm theo dõi hàng hóa, quản lý tài liệu và hợp đồng thông minh.[6].

Về hoạt động xuất nhập khẩu, blockchain đã chứng minh được vai trò của mình trong việc truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam. Một số dự án tiêu biểu đã thành công trong việc đưa sản phẩm Việt Nam đến các thị trường toàn cầu khắt khe, cụ thể là Agridential và FruitChain:

Agridential, Được phát triển bởi Vietnam Blockchain Corporation, đây là một nền tảng blockchain được thiết kế để truy xuất nguồn gốc và quản lý sản xuất các sản phẩm nông nghiệp như gạo. Nền tảng này giải quyết những thách thức chính trong chuỗi cung ứng gạo của Việt Nam, bao gồm hàng giả, thiếu minh bạch và kém hiệu quả. Nền tảng này ghi lại kỹ thuật số mọi giai đoạn của quy trình sản xuất gạo ST25 và gán một mã định danh kỹ thuật số duy nhất cho mỗi lô. Điều này cho phép giám sát chuỗi cung ứng theo thời gian thực, ngăn chặn gian lận và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt được yêu cầu tại các thị trường xuất khẩu như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản.[7].

Tương tự như vậy, FruitChain tập trung vào chuỗi cung ứng xoài tại tỉnh Đồng Tháp, sử dụng công nghệ blockchain để đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc và chất lượng xoài từ nông trại đến người tiêu dùng quốc tế[8]Bằng cách theo dõi mọi bước của chuỗi cung ứng trên blockchain, công nghệ này giúp tăng cường niềm tin giữa các đối tác xuất khẩu và người tiêu dùng, giúp xoài Việt Nam thâm nhập vào các thị trường toàn cầu khó tính và giảm thiểu tổn thất do hư hỏng, gian lận hoặc thiếu hiệu quả về mặt hậu cần.

QR Code attached to each mango helps ensure transparency of the supply chain

Nguồn: Tạp chí Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

Những thách thức cho ứng dụng blockchain tiếp theo

While blockchain promises to offer significant potential for enhancing supply chain transparency, its application in Vietnam remains limited and not widespread. Many projects are only for optimizing a part of the supply chain and focusing on certain product type. To integrate blockchain across the whole import and export network, especially to bilateral relationship between Vietnam and its strategic partner – Japan, a lot challenges must be overcome.

Sự bất ổn về quy định và pháp lý

Vietnam’s blockchain regulatory framework remains underdeveloped, particularly regarding cross-border data sharing and integration with existing trade laws. Vietnamese customs regulations have not fully adapted to accommodate blockchain-based documentation, requiring businesses to maintain parallel paper-based systems. This regulatory gap creates hesitation among logistics providers and exporters who fear non-compliance risks. Without mutual legal standards between the two countries governing blockchain transactions, companies could face uncertainty that discourages investment in the technology.

Chi phí triển khai cao và rào cản áp dụng

Việc thiết lập cơ sở hạ tầng blockchain đòi hỏi đầu tư ban đầu đáng kể vào phần mềm, phần cứng, cảm biến IoT để giám sát theo thời gian thực và đào tạo nhân lực mà nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại Việt Nam chưa thể đáp ứng ngay. Hầu hết các công ty logistics Việt Nam đều vận hành trên các hệ thống cũ, bao gồm giấy tờ thủ công, ERP truyền thống và cơ sở dữ liệu phân mảnh. Việc tích hợp blockchain với các hệ thống hiện có này đặt ra những vấn đề phức tạp về mặt kỹ thuật và khả năng tương thích đáng kể. Việt Nam cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các chuyên gia blockchain, khi nhiều tổ chức vẫn chủ yếu gắn công nghệ này với tiền điện tử hơn là các ứng dụng chuỗi cung ứng.[9].

Chất lượng dữ liệu và chuẩn hóa

Blockchain’s effectiveness depends entirely on accurate data input from all supply chain participants. However, Vietnamese supply chains suffer from fragmented data management, with information stored in isolated silos across farmers, processors, exporters, and logistics providers. Many upstream actors lack digital literacy and proper systems for recording production data systematically. In a cross-border scenario between Vietnam and Japan, all parties would need to agree on what data is entered, by whom, and when.

An ninh, quyền riêng tư và quản trị xuyên biên giới

Do thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản vượt qua biên giới quốc gia, các vấn đề về quản trị dữ liệu, khả năng tương tác, quyền riêng tư (đặc biệt là đối với thông tin thương mại nhạy cảm) và an ninh mạng ngày càng trở nên quan trọng. Mặc dù blockchain có khả năng chống giả mạo, nhưng nó vẫn phải đối mặt với các mối đe dọa bảo mật như lỗi hợp đồng thông minh và lỗ hổng mạng, cần được quản lý chặt chẽ. Nhận thức được những vấn đề này, chính phủ Việt Nam đã và đang chú trọng xây dựng hệ sinh thái blockchain an toàn để bảo vệ tài sản kỹ thuật số và nâng cao niềm tin của người dùng, mở đường cho việc ứng dụng blockchain rộng rãi trong tương lai.[10].

Ý nghĩa kinh doanh đối với các bên liên quan trong thương mại Việt Nam-Nhật Bản

Mặc dù ứng dụng hiện tại trong lĩnh vực logistics tại Việt Nam còn hạn chế và chưa có ứng dụng blockchain chuyên biệt cho logistics Việt Nam-Nhật Bản, tiềm năng của công nghệ blockchain đã được các doanh nghiệp và chính phủ công nhận rộng rãi và đón nhận. Điều này mở ra tiềm năng hợp tác giữa các công ty của hai nước để triển khai các dự án giai đoạn đầu, đặt nền tảng cho chuỗi cung ứng trong tương lai. Các dự án thí điểm có thể bắt đầu với các loại sản phẩm vốn đã nổi bật trong thương mại song phương (dệt may, linh kiện điện tử, nông sản), cho phép các bên liên quan kiểm tra tích hợp hệ thống, xác thực độ chính xác của dữ liệu và chứng minh lợi ích cụ thể trước khi mở rộng quy mô.

Để nâng cao khả năng sẵn sàng áp dụng, các công ty logistics ở cả hai quốc gia nên đầu tư vào việc chuẩn hóa dữ liệu và các giao thức chia sẻ. Bằng cách thống nhất các định dạng dữ liệu, mã định danh sản phẩm và các yêu cầu báo cáo, rủi ro đầu vào không nhất quán cho hệ thống blockchain có thể được giảm thiểu. Các biện pháp sẵn sàng số hóa khác cũng được khuyến khích, bao gồm đào tạo nhân viên về tài liệu số và nâng cấp hệ thống kiểm kê để thu thập dữ liệu chính xác. Giai đoạn chuẩn bị này rất quan trọng để tạo điều kiện cho luồng thông tin minh bạch và có thể xác minh được sau khi các nền tảng blockchain được triển khai đầy đủ.

Vai trò của quy định cũng rất quan trọng, và các doanh nghiệp có thể đóng góp vào việc thúc đẩy cải thiện quy định thông qua các hiệp hội ngành, phòng thương mại và các nền tảng đối thoại công - tư để giúp định hình các tiêu chuẩn sắp tới cho thương mại kỹ thuật số và quản trị blockchain. Các doanh nghiệp cũng có thể tham gia vào các chương trình thử nghiệm quy định, nơi các công nghệ mới được thử nghiệm trong các điều kiện được kiểm soát. Bằng cách chủ động tham gia, các doanh nghiệp có thể sớm đáp ứng các yêu cầu trong tương lai, giảm thiểu rủi ro tuân thủ và đẩy nhanh quá trình sẵn sàng của chuỗi cung ứng Việt Nam - Nhật Bản cho việc tích hợp blockchain quy mô lớn.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] Vietnam.vn, Promoting Vietnam – Japan economic cooperation (https://www.vietnam.vn/en/thuc-day-hop-tac-kinh-te-viet-nam-nhat-ban)

[2] Vietnam Plus, Hội thảo bàn về mở rộng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Nhật Bản (https://en.vietnamplus.vn/seminar-discusses-expanding-vietnamese-exports-to-japan-post321626.vnp)

[3] VNExpress, Trung tâm logistics lạnh tích hợp đầu tiên tại Việt Nam (https://vnexpress.net/trung-tam-logistics-lanh-tich-hop-dau-tien-tai-viet-nam-4940843.html)

[4] Investopia, Sự thật về Blockchain (https://www.investopedia.com/terms/b/blockchain.asp)

[5] Tạp chí Chính sách và Quản lý Khoa học Công nghệ, Ứng dụng công nghệ blockchain trong các nhà cung cấp dịch vụ logistics Việt Nam: Thực trạng và giải pháp phát triển (https://vietnamstijournal.net/index.php/JSTPM/article/view/560)

[6] Tạp chí Quốc tế về Phát minh Kỹ thuật, Ứng dụng Công nghệ Blockchain bằng tiếng Việt

Doanh nghiệp Logistics: Thực trạng và Giải pháp (https://www.ijeijournal.com/papers/Vol14-Issue6/1406158161.pdf)

[7] Vietnam Blockchain Corporation, Dự án thí điểm truy xuất nguồn gốc bằng Blockchain có tiềm năng bảo vệ thương hiệu gạo ST25 – Dự án LinkSME của USAID (https://vietnamblockchain.asia/post/5667776/blockchain-traceability-st25-rice)

[8] Can Tho Science and Technology, ‘Vietnam Blockchain Country’ – positioning Vietnam on the world Blockchain map (https://sokhcn.cantho.gov.vn/default.aspx?pid=57&nid=14736)

[9] Nền kinh tế Việt Nam, ngành công nghiệp Blockchain đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân tài (https://en.vneconomy.vn/blockchain-industry-faces-talent-shortages.htm)

[10] Vietnam.vn, Việt Nam tạo ra hệ sinh thái blockchain an toàn và minh bạch (https://www.vietnam.vn/viet-nam-kien-tao-he-sinh-thai-blockchain-an-toan-minh-bach)