Khung pháp lý mới về vận tải đường bộ, với việc ban hành Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025), cùng với các văn bản hướng dẫn kỹ thuật như Thông tư 41/2023/TT-BGTVT và mức tăng mạnh của các khoản phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, đã tạo ra bước ngoặt chiến lược trong ngành logistics Việt Nam. Các quy định này đánh dấu sự chấm dứt của mô hình vận tải dựa trên sự du di và buộc doanh nghiệp chuyển sang mô hình tuân thủ tuyệt đối.

Nguồn: Kctcvn.com

Khung pháp lý mới về vận tải đường bộ năm 2025: Nền tảng và những thay đổi cốt lõi

Khung pháp lý mới về giao thông đường bộ được xây dựng trên hai cấu phần chính. Thứ nhất là Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, tập trung vào quản lý người điều khiển phương tiện, phát triển văn hóa giao thông an toàn và quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu. Luật này có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025 và đưa vào áp dụng hệ thống quản lý giấy phép lái xe theo 12 điểm.[1] Thứ hai, nội dung có tác động trực tiếp và đáng kể nhất đến hoạt động logistics là các văn bản dưới luật, bao gồm Thông tư (TT) số 35/2023/TT-BGTVT, TT 41/2023/TT-BGTVT, các quy định chi tiết về giới hạn kỹ thuật của phương tiện và sắp xếp hàng hóa, cùng với Nghị định 168/2024/NĐ-CP (thay thế Nghị định 100/2019/NĐ-CP) về các biện pháp xử phạt.[2] 

Khung pháp lý về vận tải đường bộ của Việt Nam trước và sau ngày 1 tháng 1 năm 2025

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Sự kết hợp giữa các quy định kỹ thuật nghiêm ngặt và mức phạt gia tăng đã định hình lại rủi ro vận hành. Rủi ro lớn nhất không nằm ở khoản tiền phạt, mà ở việc mất nhân sự lái xe do bị thu hồi giấy phép, gây gián đoạn nghiêm trọng cho hoạt động vận tải liên tục. Điều này buộc doanh nghiệp phải đặt tuân thủ lên trên hết.

Phân tích tác động đến hiệu quả của chuỗi cung ứng

Mức phạt và rủi ro theo quy định (Nghị định 168/2024)

Nguồn: Vantaianlocphat.vn

Mức phạt gia tăng, đặc biệt là việc áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tước giấy phép lái xe, tạo ra những rủi ro đáng kể cho các doanh nghiệp vận tải. Theo thống kê, sau khi luật có hiệu lực, 52.5% doanh nghiệp ghi nhận chi phí tăng tới 10%, trong khi 67.5% phải đối mặt với thời gian giao hàng kéo dài hơn 10%. Hiệu quả giao hàng đã suy giảm đáng kể, chỉ 44.7% duy trì tỷ lệ giao hàng đúng hạn ở mức 70-89%. Khoảng 80% doanh nghiệp báo cáo tình trạng gián đoạn từ đáng kể đến rất nghiêm trọng, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải đường dài. 70% doanh nghiệp cho biết chi phí vận hành bị ảnh hưởng nghiêm trọng do các quy định làm giảm thời gian lái xe và mức phạt gia tăng.[3]

Giới hạn kích thước và tác động đến vận hành

Nguồn: Vantaianlocphat.vn

Ngoài ra, việc thực thi nghiêm ngặt các quy định về tải trọng làm tăng thời gian kiểm tra tại các trạm cân và giảm tốc độ vận chuyển, đặc biệt đối với những phương tiện bị nghi ngờ vi phạm. Rủi ro bị phạt hoặc phải dỡ hàng làm giảm khả năng dự báo của chuỗi cung ứng, gây ra rủi ro đáng kể cho các mô hình JIT (Just-In-Time), đặc biệt trong ngành ô tô và điện tử. Để ứng phó, các nhà sản xuất phải tăng lượng hàng tồn kho an toàn, làm tăng chi phí tồn kho và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn lưu động trong chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, các giới hạn kích thước mới chuyển áp lực tối ưu hóa không gian từ đơn vị vận tải sang đơn vị sản xuất và đóng gói. Giới hạn chiều cao container 4,35 mét gây ra thách thức khi vận chuyển các mặt hàng cồng kềnh như dệt may và linh kiện điện tử, do doanh nghiệp không thể tận dụng tối đa không gian theo chiều cao trong container HC 40 feet. Vì vậy, các nhà quản lý chuỗi cung ứng phải điều chỉnh quy trình đóng gói ngay từ giai đoạn thiết kế sản phẩm để tuân thủ quy định và tối đa hóa mật độ hàng hóa. Đối với hàng rời, quy định về chiều cao thùng xe buộc doanh nghiệp phải chấp nhận hệ số lấp đầy theo thể tích thấp hơn, mặc dù trọng lượng chưa đạt giới hạn cho phép.[4]

Có thể thấy, những thay đổi trong khung pháp lý về vận tải đường bộ năm 2025 đã tạo ra áp lực đáng kể đối với các công ty logistics và doanh nghiệp có chuỗi cung ứng quy mô lớn. Đồng thời, những thay đổi này cũng tạo ra sự phân khúc lại thị trường, trong đó chỉ những doanh nghiệp có khả năng đầu tư lớn và duy trì các quy trình tuân thủ nghiêm ngặt mới có thể tồn tại và phát triển.[5]

Chiến lược thích ứng

Để thích ứng với khung pháp lý mới và duy trì năng lực cạnh tranh, các công ty logistics và chủ hàng cần đồng thời triển khai những chiến lược sau:

Thứ nhất, tái cơ cấu đội xe. Doanh nghiệp cần tiến hành đánh giá toàn diện toàn bộ đội xe để bảo đảm tuân thủ các giới hạn tải trọng trục và tổng trọng lượng. Mọi thay đổi đối với thân xe phải được cải tạo và phê duyệt nhằm bảo đảm tuân thủ chiều cao/chiều rộng quy định trong hồ sơ.

Thứ hai, công nghệ quản lý tuân thủ. Đầu tư vào công nghệ là khoản chi bắt buộc để bảo vệ tính liên tục trong hoạt động. Các công nghệ tiên tiến có thể nâng cao hiệu quả quản lý cho các doanh nghiệp logistics, chẳng hạn như hệ thống cân và cảm biến tải trọng cung cấp khả năng giám sát, cảnh báo theo thời gian thực về các trường hợp vi phạm tải trọng, cho phép tài xế điều chỉnh trước khi bị xử phạt; hoặc phần mềm tối ưu hóa đóng gói, bảo đảm tối đa hóa thể tích/trọng lượng mà không vi phạm giới hạn kích thước (4.2m/4.35m).[6]

Thứ ba, triển khai vận tải đa phương thức. Chiến lược này nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý và chi phí vận hành ngày càng gia tăng của vận tải đường bộ.[7]

Thứ tư, phân bổ rủi ro thương mại giữa các bên liên quan. Đơn vị vận tải phải đưa ra các điều khoản rõ ràng về trách nhiệm của người gửi hàng đối với dữ liệu về trọng lượng và kích thước hàng hóa. Bên cạnh đó, đơn vị vận tải cần chuyển từ mô hình tính cước truyền thống sang mô hình bao gồm Phụ phí Tuân thủ hoặc áp dụng mức cước cao hơn để bù đắp hệ số sử dụng tải trọng thấp hơn và chi phí vận hành gia tăng.

Ngoài ra, doanh nghiệp nên hợp tác với các cơ quan quản lý và tham gia các hiệp hội ngành để đề xuất những điều chỉnh quy định phù hợp với điều kiện thực tế. Cần triển khai các chương trình thí điểm để doanh nghiệp có thể từng bước làm quen và thích ứng với các yêu cầu mới. Các chương trình thí điểm giúp đo lường tác động kinh tế như chi phí vận tải, tiền lương tài xế và chậm trễ giao hàng, đồng thời xác định những vấn đề cần được lưu ý trước khi triển khai trên diện rộng.

Kết luận

Việc siết chặt Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2025 và các văn bản liên quan đã tạo ra một “bước ngoặt” về chi phí đối với logistics đường bộ. Về dài hạn, giải pháp bền vững không chỉ là tuân thủ mà còn là chuyển dịch chiến lược sang vận tải đa phương thức, kết hợp với đầu tư vào công nghệ số hóa và quản lý tuân thủ nghiêm ngặt. Tính linh hoạt của chuỗi cung ứng Việt Nam trong tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi và thích ứng nhanh chóng của doanh nghiệp với khung pháp lý mới này.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] Conganthanhhoa.gov.vn, Những điểm mới của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025 (https://conganthanhhoa.gov.vn/tin-tuc-su-kien/tin-hoat-dong/pho-bien-giao-duc-phap-luat/diem-moi-luat-trat-tu-an-toan-giao-thong-duong-bo-co-hieu-luc-tu-ngay-1-1-2025.html)

[2] Vienhotrophapluat.vn, Luật Giao thông 2025: Những điểm mới quan trọng mọi công dân cần biết (https://vienhotrophapluat.vn/luat-giao-thong-2025-nhung-diem-moi-quan-trong-moi-cong-dan-can-biet/)

[3] Vneconomy.vn, Luật Giao thông mới 2025 tác động mạnh đến ngành logistics và chuỗi cung ứng (https://vneconomy.vn/luat-giao-thong-moi-2025-tac-dong-manh-toi-nganh-logistics-va-chuoi-cung-ung.htm)

[4] Vantaianlocphat.vn, Tổng hợp các quy định mới nhất khi vận chuyển hàng hóa bằng xe tải (https://vantaianlocphat.vn/quy-dinh-cho-hang-bang-xe-tai/)

[5] Kctcvn.com, Luật Giao thông mới 2025 tác động mạnh đến ngành logistics và chuỗi cung ứng (https://kctcvn.com/luat-giao-thong-moi-2025-tac-dong-manh-toi-nganh-logistics-va-chuoi-cung-ung/)

[6] Vantaianlocphat.vn, Tổng hợp các quy định mới nhất khi vận chuyển hàng hóa bằng xe tải (https://vantaianlocphat.vn/quy-dinh-cho-hang-bang-xe-tai/)

[7] Greenlandvn.com.vn, Nghị định mới về vận tải đa phương thức (https://greenlandvn.com.vn/nghi-dinh-moi-ve-van-tai-da-phuong-thuc/)