Giới thiệu về ngành giao thông vận tải Việt Nam và xu hướng điện hóa 

Ngành vận tải của Việt Nam đang ở thời điểm then chốt, khi nỗ lực chuyển đổi sang điện hóa ngày càng gia tăng như một giải pháp quan trọng cho tình trạng ùn tắc đô thị và các thách thức môi trường. Xe buýt điện đã trở thành tâm điểm trong quá trình chuyển đổi này, phù hợp với xu hướng toàn cầu hướng tới phương tiện di chuyển sạch hơn nhằm giảm ô nhiễm và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ xe buýt trên dân số dưới 0.2%, góp phần gây ra tình trạng ùn tắc giao thông thường xuyên. Để đáp ứng nhu cầu vận tải công cộng, ước tính rằng với mục tiêu đạt tỷ lệ 0,8 xe buýt trên 1.000 cư dân, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh sẽ cần thêm 5.000 đến 6.000 xe buýt[1].

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 8.800 xe buýt, trong đó 89% là xe chạy dầu diesel, 8% là xe buýt khí thiên nhiên hóa lỏng/khí thiên nhiên nén và 3% là xe buýt điện.

Tổng quan ngắn gọn về xe buýt điện tại Việt Nam

Việc áp dụng xe buýt điện còn khá mới ở Việt Nam nhưng đã đạt được đà tăng trưởng đáng kể. Mạng lưới xe buýt điện của cả nước phục vụ nhiều nhóm hành khách đa dạng, bao gồm người đi làm, học sinh, sinh viên và du khách. Một báo cáo nội bộ của Vinbus năm 2024 cho thấy tỷ lệ người đi làm sử dụng xe buýt thường vào khoảng 25-30%, trong khi đối với xe buýt điện, tỷ lệ này là 89%, cao gấp ba lần so với xe buýt thường, cho thấy nhu cầu mạnh mẽ đối với các giải pháp giao thông công cộng xanh[2]. Xe buýt điện đang ngày càng được người lao động ưa chuộng nhờ các tuyến thuận tiện kết nối khu vực ngoại ô với các trung tâm đô thị lớn. Chúng mang đến một lựa chọn ít căng thẳng hơn so với phương tiện cá nhân, vốn thường gặp ùn tắc nặng trên các quãng di chuyển dài trong nội thành. Bên cạnh đó, mức giá phải chăng, các tính năng hiện đại và dịch vụ đáng tin cậy khiến chúng trở thành một lựa chọn hấp dẫn đối với cư dân đô thị.

VinBus – dịch vụ xe buýt điện do VinGroup vận hành và sản xuất, là nhà cung cấp xe buýt điện chủ lực tại Việt Nam, hiện đang vận hành 286 xe buýt điện, chiếm 3% tổng đội xe buýt. Những xe buýt xanh này chủ yếu tập trung ở Hà Nội (202 xe), Phú Quốc (51 xe) và TP. Hồ Chí Minh (33 xe).[3]  Xe buýt điện có giá 7.000 – 9.000 đồng/chuyến trong khi xe buýt dầu diesel hoặc CNG có giá 8.000 – 20.000 đồng/chuyến tùy theo quãng đường. Nhìn chung, đối với khu vực nội thành, giá vé của hai loại xe buýt này tương đối ngang nhau và xe buýt dầu diesel hoặc CNG có lợi thế hơn vì được triển khai trên nhiều tuyến hơn.

Vinbus trên tuyến Hà Nội

Nguồn: Vingroup

Các sáng kiến về xe buýt điện hiện nay tại Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển xe điện (EV) và cơ sở hạ tầng cần thiết. Đáng chú ý, Quyết định 876/QD-TTg, được Thủ tướng ban hành ngày 22 tháng 7 năm 2022, đã phê duyệt kế hoạch hành động chuyển đổi năng lượng xanh và giảm phát thải carbon, methane trong ngành giao thông vận tải. Kế hoạch nêu rõ rằng đến năm 2025, 100% xe buýt mới hoặc thay thế sẽ sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đến năm 2030, yêu cầu tương tự sẽ áp dụng cho taxi. Đến năm 2050, 100% xe buýt và taxi được kỳ vọng sẽ chạy bằng điện hoặc năng lượng xanh [4].

Tại TP. Hồ Chí Minh, lộ trình quy định rằng đến năm 2025, thành phố sẽ chuyển đổi 395 xe buýt sang năng lượng sạch, đưa tổng số xe buýt xanh lên 899 xe, chiếm khoảng 36% đội xe buýt của thành phố. Đến năm 2030, hơn 1.800 xe buýt sẽ được chuyển đổi, tương ứng khoảng 73%. Đặc biệt, huyện Cần Giờ, được quy hoạch là “thành phố sinh thái xanh,” sẽ được ưu tiên cho dự án thí điểm xe buýt điện 100%, không sử dụng phương tiện động cơ đốt trong.[5]

Để khuyến khích các doanh nghiệp vận tải đầu tư vào xe buýt điện, TP. Hồ Chí Minh cung cấp hỗ trợ tài chính, bao gồm các khoản vay chi trả đến 85% chi phí dự án (tối đa 300 tỷ VND) với lãi suất 3% trong bảy năm, trong đó thành phố sẽ bù phần chênh lệch lãi suất. Doanh nghiệp cũng được miễn lệ phí đăng ký và thuế nhập khẩu, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt trong năm năm, và nhận trợ cấp trực tiếp cho việc mua xe buýt mới.

Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, 50% số xe buýt sẽ chạy bằng điện và 50% còn lại sử dụng khí tự nhiên nén (CNG) hoặc khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), với kế hoạch tài chính trị giá 43 nghìn tỷ đồng cho giai đoạn này (2026–2030).[6]

Sự phát triển của xe buýt điện tại Việt Nam được hỗ trợ bởi các mô hình đối tác công tư (PPP). Chính phủ phối hợp với các doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức quốc tế để thúc đẩy nhanh việc ứng dụng xe điện. Ví dụ, VinBus đã giành được hợp đồng trị giá hơn 1,9 nghìn tỷ đồng để cung cấp dịch vụ xe buýt điện tại Hà Nội, cho thấy quy mô và tầm quan trọng của các quan hệ hợp tác này trong quá trình chuyển dịch của Việt Nam hướng tới giao thông xanh.[7]

Những thách thức đối với việc áp dụng xe buýt điện tại Việt Nam

Mặc dù lợi ích của xe buýt điện là rõ ràng, Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức để hiện thực hóa đầy đủ tiềm năng của công nghệ này.

Một trong những rào cản lớn đối với việc triển khai xe buýt điện tại Việt Nam là chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng và vận hành khá cao. Chẳng hạn, hoạt động xe buýt điện tại TP.HCM ghi nhận khoản lỗ hơn 33 tỷ đồng sau hai năm vận hành, cho thấy những thách thức tài chính mà các đơn vị khai thác phải đối mặt trong giai đoạn đầu điện hóa.[8]

Hiện nay, Việt Nam đang thiếu các trạm sạc xe điện, yếu tố rất quan trọng để vận hành xe buýt điện hiệu quả. Hiện tại, chỉ có VinBus khai thác các tuyến xe buýt điện với mạng lưới riêng gồm 108 trạm sạc chuyên dụng [9]. Mặc dù chính phủ thừa nhận nhu cầu mở rộng hạ tầng sạc của cả nước, vẫn cần có đầu tư và phát triển đáng kể để đáp ứng nhu cầu trong tương lai.

Giải pháp và triển vọng tương lai

Cuộc cách mạng xe buýt điện của Việt Nam nhiều khả năng sẽ được thúc đẩy nhanh hơn nhờ tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế và những quốc gia có kinh nghiệm trong việc phổ cập xe điện. Chẳng hạn, VinFast, một công ty con khác của VinGroup, đã nhận được 135 triệu USD tài trợ quốc tế từ Ngân hàng Phát triển Châu Á để mở rộng hệ thống xe buýt điện.[10]

Thị trường xe buýt điện tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu, với VinBus là doanh nghiệp duy nhất tính đến thời điểm hiện tại. Điều này mở ra cơ hội đầy tiềm năng cho các nhà đầu tư có kinh nghiệm từ những thị trường phát triển hơn tham gia vào lĩnh vực mới nổi này.

[1] https://dangcongsan.vn/cung-ban-luan/xanh-hoa-di-chuyen-cong-cong-khong-the-cham-tre-671885.html

[2] https://tuoitre.vn/89-hanh-khach-dung-buyt-dien-la-nguoi-di-lam-20240425131654097.htm

[3] https://dangcongsan.vn/cung-ban-luan/xanh-hoa-di-chuyen-cong-cong-khong-the-cham-tre-671885.html

[4]  https://dangcongsan.vn/cung-ban-luan/xanh-hoa-di-chuyen-cong-cong-khong-the-cham-tre-671885.html

[5] https://tuoitrethudo.vn/tp-ho-chi-minh-phat-trien-xe-buyt-dien-quyet-giam-phat-thai-metan-259724.html

[6] https://vnexpress.net/ha-noi-du-kien-chi-43-000-ty-dong-dau-tu-xe-buyt-xanh-4762141.html

[7] https://baodauthau.vn/vinbus-trung-thau-hon-1900-ty-dong-cung-cap-dich-vu-xe-buyt-o-ha-noi-post149571.html

[8] https://vnbusiness.vn/dia-phuong/tuyen-xe-bus-dien-o-tp-hcm-lo-hon-33-ty-dong-sau-2-nam-van-hanh-1099676.html

[9] https://laodong.vn/xa-hoi/tram-sac-xe-dien-giai-phap-thuc-day-phat-trien-xe-buyt-xanh-1315276.ldo

[10] https://khoahocphattrien.vn/cong-nghe/vinfast-huy-dong-duoc-135-trieu-usd-de-phat-trien-he-thong-xe-buyt-dien/2022102603525956p1c859.htm

Đọc các bài viết khác