Mặc dù mức độ tiếp xúc thương mại trực tiếp với Trung Đông còn hạn chế, Việt Nam vẫn có thể chịu áp lực ngắn hạn thông qua chi phí năng lượng cao hơn, gián đoạn logistics và rủi ro từ chuỗi cung ứng đầu vào.

Để xem toàn bộ báo cáo, vui lòng đọc tại đâyENG_Iran and the US war effect on Vietnam

Những điểm chính rút ra từ báo cáo

Các cú sốc năng lượng có thể lan rộng nhanh hơn gián đoạn thương mại trực tiếp

Xung đột Mỹ–Iran nhiều khả năng không tác động đến Việt Nam chủ yếu thông qua các dòng thương mại trực tiếp. Xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu, nghĩa là mức độ tiếp xúc thương mại trực tiếp của Việt Nam với khu vực này vẫn tương đối hạn chế. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là Việt Nam được miễn nhiễm trước xung đột. Trên thực tế, kênh truyền dẫn quan trọng hơn nhiều khả năng là biến động năng lượng toàn cầu, vốn có thể nhanh chóng lan sang chi phí trong nước và tâm lý thị trường.

Trong tất cả các lĩnh vực chịu tác động, thị trường năng lượng nổi bật là lĩnh vực diễn biến tức thời nhất. Khi giá dầu toàn cầu tăng mạnh sau khi xung đột bùng phát, giá nhiên liệu tại Việt Nam cũng tăng nhanh. Điều này cho thấy một điểm dễ tổn thương then chốt của thị trường Việt Nam: ngay cả khi căng thẳng địa chính trị diễn ra xa biên giới, Việt Nam vẫn bị ảnh hưởng vì nhiên liệu là đầu vào cốt lõi cho vận tải, sản xuất và phân phối. Một khi giá năng lượng tăng, tác động sẽ lan rộng vượt ra ngoài riêng thị trường dầu mỏ.

Chi phí nhiên liệu tăng có thể nhanh chóng chuyển thành áp lực lạm phát diện rộng hơn

Giá dầu tăng có thể trở thành động lực lạm phát rộng hơn. Các ước tính cho thấy CPI của Việt Nam có thể tăng từ khoảng 2.5% lên xấp xỉ 5% trong những tháng tới nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao. Điều này đáng chú ý vì chi phí nhiên liệu không chỉ giới hạn trong lĩnh vực vận tải. Thay vào đó, chúng tác động đến chi phí vận chuyển nguyên vật liệu, hàng hóa nhập khẩu và thành phẩm trên toàn bộ nền kinh tế.

Kết quả là, xung đột có thể tạo ra lạm phát do chi phí đẩy thay vì làm suy yếu phía cầu. Doanh nghiệp có thể phải đối mặt với chi phí vận hành cao hơn ngay cả khi tiêu dùng vẫn tương đối ổn định. Các ngành có biên lợi nhuận mỏng hoặc phụ thuộc nhiều vào vận tải có thể chịu áp lực trước tiên, đặc biệt nếu họ không thể ngay lập tức chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng.

Logistics có thể là một trong những ngành đầu tiên cảm nhận tác động

Logistics và vận tải là một trong những lĩnh vực bị ảnh hưởng trực tiếp nhất. Cước vận tải biển nội địa đã tăng khoảng 25%, trong khi chi phí vận tải đường bộ tăng khoảng 20%. Điều này đặc biệt đáng kể tại Việt Nam, nơi vận tải đường bộ giữ vai trò chi phối cả trong lưu thông hành khách lẫn vận chuyển hàng hóa. Khi chi phí xe tải tăng, tác động có thể được cảm nhận trên toàn bộ chuỗi giá trị trong nước, từ nhà sản xuất và nhà bán buôn đến nhà bán lẻ và người tiêu dùng cuối cùng.

Áp lực vận hành trong lĩnh vực logistics cũng đang trở nên rõ nét hơn. Theo ghi nhận, một số tài xế xe tải đã rời khỏi thị trường do chi phí nhiên liệu cao hơn làm giảm khả năng sinh lời. Đồng thời, nhu cầu vận chuyển vẫn duy trì ở mức cao khi doanh nghiệp tìm cách dự trữ hàng hóa và quản lý tồn kho trước các đợt điều chỉnh giá tiềm năng. Sự kết hợp giữa chi phí gia tăng và thiếu hụt lao động này có thể tạo ra thêm các nút thắt trong phân phối nội địa, khiến logistics không chỉ đắt đỏ hơn mà còn khó dự báo hơn.

Vận tải quốc tế cũng đang đối mặt với chi phí cao hơn. Giá dầu tăng làm tăng chi phí nhiên liệu hàng hải đối với tàu biển và chi phí nhiên liệu hàng không đối với vận tải hàng không. Đối với Việt Nam, điều này đặc biệt liên quan đến các ngành như điện tử, may mặc và đồ gỗ, vốn phụ thuộc nhiều vào logistics quốc tế hiệu quả để duy trì năng lực cạnh tranh trên các thị trường xuất khẩu.

Áp lực từ chuỗi cung ứng đầu vào có thể đến thông qua Trung Quốc

Việt Nam cũng có thể chịu áp lực gián tiếp thông qua các chuỗi cung ứng khu vực, đặc biệt là từ Trung Quốc. Vì Trung Quốc phụ thuộc nhiều vào dòng năng lượng liên quan đến eo biển Hormuz, gián đoạn tại Trung Đông có thể làm tăng chi phí năng lượng và chi phí sản xuất của nước này. Điều đó có thể dẫn đến giá xuất khẩu cao hơn đối với hàng hóa được vận chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam, bao gồm linh kiện điện tử, máy móc, nhựa và các đầu vào liên quan đến dệt may.

Đối với các nhà sản xuất Việt Nam, điều này tạo thêm một lớp chi phí. Xung đột không chỉ có thể làm tăng chi phí nhiên liệu và logistics trong nước mà còn đẩy giá nguyên liệu đầu vào nhập khẩu lên cao. Vì vậy, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu có thể phải đối mặt với biên lợi nhuận suy giảm, đặc biệt trong những ngành mà mức độ cạnh tranh về giá vẫn rất gay gắt.

Những dấu hiệu ban đầu của hành vi mua hàng phòng ngừa cũng đã xuất hiện. Một số nhà máy và doanh nghiệp đã đẩy nhanh đơn hàng và chấp nhận mức giá cao hơn để đảm bảo nguồn cung trong bối cảnh lo ngại về tình trạng thiếu hụt hoặc gián đoạn vận chuyển trong tương lai. Hành vi này có thể làm gia tăng biến động ngắn hạn trên thị trường đầu vào, đặc biệt đối với các nguyên liệu liên quan đến sản xuất từ dầu mỏ như nhựa bao bì.

Các biện pháp của Chính phủ nhằm ổn định thị trường nhiên liệu

Để giảm thiểu tác động trong nước của biến động giá nhiên liệu, Chính phủ Việt Nam đã triển khai một số biện pháp ổn định. Những biện pháp này bao gồm tạm thời giảm thuế nhập khẩu xăng dầu, sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu và nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung. Đồng thời, Chính phủ đang thúc đẩy phát triển các loại nhiên liệu sinh học như xăng E5 và E10 như một phần của chiến lược rộng hơn nhằm giảm sự phụ thuộc dài hạn vào nhiên liệu hóa thạch truyền thống.

Những biện pháp này nhằm giảm bớt áp lực giá ngắn hạn đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng trong nước. Mặc dù không thể hoàn toàn tránh khỏi các cú sốc từ bên ngoài, các điều chỉnh chính sách có thể giúp hạn chế tác động lên giá nhiên liệu, chi phí logistics và kỳ vọng lạm phát.

Kết luận

Nhìn chung, xung đột Mỹ–Iran nhiều khả năng sẽ tác động đến Việt Nam thông qua các kênh kinh tế gián tiếp hơn là thông qua gián đoạn thương mại trực tiếp. Giá dầu tăng dường như là rủi ro trọng tâm, kéo theo tác động lan tỏa đến lạm phát, chi phí logistics và giá đầu vào nhập khẩu. Trong ngắn hạn, các ngành có cường độ vận tải cao và phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu có khả năng sẽ chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Đối với các doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam, quản lý biến động chi phí và rủi ro chuỗi cung ứng vì vậy có thể trở thành ưu tiên then chốt trong bối cảnh hiện nay.

Đọc thêm

Thuế quan của Mỹ và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng của Việt Nam – Tác động đối với các ngành công nghiệp hỗ trợ

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.