Trong các lĩnh vực như pin xe điện và năng lượng mặt trời, sự tập trung thậm chí còn rõ rệt hơn. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) lưu ý rằng Trung Quốc chiếm gần 80% sản lượng pin xe điện toàn cầu, gần 85% vật liệu cực âm, hơn 90% vật liệu cực dương và hơn 80% năng lực sản xuất trên tất cả các giai đoạn chính của chuỗi cung ứng điện mặt trời. Do đó, những cú sốc đi qua Trung Quốc hiếm khi dừng lại ở biên giới; chúng thường được truyền ra bên ngoài thông qua chi phí đầu vào cao hơn, thời gian giao hàng dài hơn và rủi ro thiếu hụt nguồn cung gia tăng trong các ngành công nghiệp phụ thuộc nhiều vào sản lượng của Trung Quốc.[9].[10]

Hiệu ứng domino từ Trung Quốc lan rộng khắp các chuỗi cung ứng toàn cầu như thế nào?

Hiệu ứng domino từ Trung Quốc thường không bắt đầu bằng tình trạng thiếu hụt sản phẩm ngay lập tức. Nó thường xuất hiện trước tiên thông qua chi phí tăng cao và sự chậm trễ ngày càng gia tăng trong chuỗi cung ứng. Khi xung đột ở Trung Đông đẩy giá năng lượng, cước vận chuyển và phí bảo hiểm lên cao, những áp lực đó sẽ tác động đến chi phí sản xuất của Trung Quốc và sau đó lan truyền sang giá xuất khẩu và mạng lưới cung ứng toàn cầu. Đồng thời, rủi ro vận chuyển gia tăng làm kéo dài thời gian giao hàng, làm gián đoạn kế hoạch sản xuất và buộc các công ty phải duy trì lượng hàng tồn kho an toàn cao hơn. Với vai trò là một trong những trung tâm cung ứng lớn nhất thế giới, bất kỳ thay đổi nào về cấu trúc chi phí hoặc thời gian giao hàng trong nội địa Trung Quốc đều có thể nhanh chóng gây ra hiệu ứng domino trên khắp các ngành công nghiệp phụ thuộc sâu sắc vào nguồn cung của Trung Quốc, bao gồm điện tử, máy móc, ô tô, pin và năng lượng mặt trời.

Đã có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy áp lực về giá cả ở Trung Quốc đang lan rộng ra ngoài thị trường nguyên liệu thô và ảnh hưởng đến chính các doanh nghiệp. Trong lĩnh vực điện tử, Kingboard Laminates, nhà sản xuất tấm laminate phủ đồng lớn nhất thế giới, đã tăng giá ba lần chỉ trong ba tháng, với mức tăng khoảng 10% cho cả nguyên liệu và chi phí gia công.[11]Trong lĩnh vực ô tô, nhà sản xuất xe điện NIO cho biết tình trạng thiếu chip nhớ và giá nguyên liệu thô tăng cao có thể làm tăng chi phí sản xuất xe điện từ 6.000 đến 10.000 nhân dân tệ mỗi chiếc.[12]Trong chuỗi cung ứng pin, áp lực đã trở nên rõ rệt khi các nhà cung cấp vật liệu catốt của Trung Quốc tìm cách điều chỉnh giá, với mức chiết khấu so với giá coban sunfat giao ngay thu hẹp từ khoảng 10% xuống còn 5%, trong khi giá coban tăng từ khoảng 10 USD/pound lên gần 24 USD/pound trong năm 2025.[13]Trong lĩnh vực năng lượng mặt trời, việc giá bạc tăng khoảng 130% trong vòng 12 tháng đã đẩy chi phí sản xuất tấm pin mặt trời tăng từ 7 đến 15%.[14]

Những thị trường nào có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất?

ASEAN có khả năng là khu vực đầu tiên chịu ảnh hưởng của hiệu ứng domino từ Trung Quốc, vì hiện tại đây là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc và có mối liên hệ sâu rộng với Trung Quốc trong chuỗi cung ứng sản xuất. Nếu chi phí sản xuất, năng lượng hoặc logistics tăng ở Trung Quốc, các nền kinh tế như Việt Nam, Thái Lan và Malaysia có thể phải đối mặt với giá linh kiện cao hơn, thời gian giao hàng lâu hơn và rủi ro lớn hơn đối với các ngành công nghiệp lắp ráp, đặc biệt là điện tử và thiết bị công nghiệp.[15] .

Tại Việt Nam, Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu lớn nhất nước này. Trong quý I năm 2026, nhập khẩu của Việt Nam từ Trung Quốc đạt 50,1 tỷ USD, tăng 34,4% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu bao gồm hàng hóa trung gian và hàng hóa tư liệu sản xuất, đặc biệt là máy móc, thiết bị và phụ tùng.[16]Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào ảnh hưởng đến dòng chảy xuất khẩu từ Trung Quốc sang Việt Nam khó có thể làm giảm nhập khẩu hàng tiêu dùng; thay vào đó, trước hết nó sẽ làm tăng cả chi phí và sự không chắc chắn xung quanh nguồn cung cấp linh kiện, máy móc và nguyên vật liệu được các nhà máy tại Việt Nam sử dụng, từ đó gây áp lực lên kế hoạch sản xuất, độ tin cậy giao hàng và khả năng cạnh tranh xuất khẩu.

Khu vực Đông Bắc Á, đặc biệt là Hàn Quốc và Nhật Bản, cũng rất dễ bị tổn thương vì cả hai nền kinh tế này đều liên kết chặt chẽ với Trung Quốc trong chuỗi cung ứng công nghệ, đồng thời vẫn phụ thuộc vào các yếu tố đầu vào chiến lược mà Trung Quốc kiểm soát. Nếu cú sốc lan truyền qua Trung Quốc, Hàn Quốc có thể chịu ảnh hưởng nặng nề hơn trong lĩnh vực bán dẫn, pin và hóa dầu, trong khi Nhật Bản có thể đối mặt với áp lực lớn hơn trong lĩnh vực ô tô, linh kiện công nghệ cao và các vật liệu chiến lược như đất hiếm.[17] [18]

Châu Âu, đặc biệt là Đức, là một thị trường khác có khả năng bị ảnh hưởng đáng kể ở cấp độ công nghiệp giá trị cao. Trung Quốc tiếp tục đóng vai trò chính trong việc cung cấp linh kiện điện tử, hàng hóa trung gian và nhiều sản phẩm chiến lược cho thị trường châu Âu. Do đó, bất kỳ sự tăng giá hoặc thời gian giao hàng nào ở Trung Quốc đều có thể ảnh hưởng đến châu Âu không chỉ thông qua giá nhập khẩu cao hơn mà còn thông qua những gián đoạn trực tiếp đối với các ngành sản xuất cốt lõi như máy móc, ô tô, hóa chất và thiết bị công nghiệp.[19] [20]

Phần kết luận

Xung đột ở Trung Đông cho thấy một cuộc khủng hoảng địa chính trị khu vực có thể nhanh chóng biến thành cú sốc chuỗi cung ứng toàn cầu khi nó tác động đến các hành lang năng lượng và vận tải trọng yếu. Tuy nhiên, quy mô đầy đủ của cú sốc đó chỉ trở nên rõ ràng khi nó lan qua Trung Quốc, nơi chi phí năng lượng tăng cao và rủi ro hậu cần được chuyển hóa thành chi phí sản xuất cao hơn, thời gian giao hàng dài hơn và sự bất ổn rộng hơn trên toàn mạng lưới công nghiệp. Theo nghĩa này, Trung Quốc không phải là nguồn gốc của cuộc khủng hoảng, mà là kênh trung tâm mà qua đó sự gián đoạn khu vực có thể trở thành hiệu ứng domino toàn cầu.

Đọc thêm

Xung đột Trung Đông: Từ căng thẳng địa chính trị đến rủi ro xuất khẩu – Tác động đối với ngành dệt may, điện tử và chế biến gỗ của Việt Nam

Xung đột Trung Đông: Góc nhìn về chính trị và năng lượng sạch – Thời điểm vàng cho năng lượng sinh học tại Việt Nam

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] https://www.iea.org/about/oil-security-and-emergency-response/strait-of-hormuz

[2] https://unctad.org/system/files/official-document/osgttinf2026d1_en.pdf

[3] https://www.reuters.com/world/middle-east/war-middle-east-will-lead-slower-growth-higher-inflation-imf-chief-tells-reuters-2026-04-06/

[4] https://unctad.org/news/hormuz-disruption-deepens-global-economic-strain-across-trade-prices-and-finance

[5] https://www.mtsinsights.com/events/4091/

[6] https://iea.blob.core.windows.net/assets/a25ddf53-cd6c-4910-ac90-16bfd28399e7/-12MAR2026_OilMarketReport.pdf

[7] https://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/gtos0326_e.pdf

[8] https://english.www.gov.cn/archive/statistics/202601/15/content_WS6968cbfac6d00ca5f9a08969.html

[9] https://iea.blob.core.windows.net/assets/4eedd256-b3db-4bc6-b5aa-2711ddfc1f90/SpecialReportonSolarPVGlobalSupplyChains.pdf

[10] https://iea.blob.core.windows.net/assets/7ea38b60-3033-42a6-9589-71134f4229f4/GlobalEVOutlook2025.pdf

[11] https://vnbusiness.vn/gia-linh-kien-tang-gay-hieu-ung-domino-tren-thi-truong-dien-tu.html

[12] https://www.reuters.com/world/asia-pacific/chinas-nio-targets-overseas-sales-thousands-cars-this-year-2026-03-11/

[13] https://www.reuters.com/world/asia-pacific/chinese-battery-material-makers-push-higher-prices-cobalt-rally-hits-supply-2025-11-14/

[14] https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/solar-industry-accelerates-shift-silver-costs-soar-2026-02-19/

[15] https://english.www.gov.cn/archive/statistics/202601/15/content_WS6968cbfac6d00ca5f9a08969.html

[16] https://www.nso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2026/04/xuat-nhap-khau-viet-nam-tang-truong-truoc-bien-dong-toan-cau/

[17] https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-says-chinas-dual-use-export-ban-unacceptable-rare-earths-crosshairs-2026-01-07/

[18] https://www.reuters.com/world/asia-pacific/south-korea-seeks-closer-china-cooperation-secure-critical-mineral-supply-chains-2026-02-05/

[19] https://tradingeconomics.com/germany/imports/china/electrical-electronic-equipment

[20] https://www.destatis.de/EN/Press/2026/02/PE26_056_51.html