Biến động giá nhiên liệu đang trở thành một vấn đề ngày càng quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam, khi quốc gia này vẫn phụ thuộc nhiều vào các sản phẩm dầu mỏ nhập khẩu và thị trường năng lượng toàn cầu. Trong những năm gần đây, biến động giá xăng và dầu diesel không chỉ tác động đến vận tải và logistics mà còn đến chi phí sản xuất, giá tiêu dùng, lạm phát và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Bài viết này xem xét các yếu tố chính gây ra biến động giá nhiên liệu, tác động kinh tế rộng hơn của chúng, các biện pháp chính sách và khuyến nghị để ứng phó với những biến động này.

Tổng quan về Thị trường Năng lượng Việt Nam trong nửa đầu năm 2026

Thị trường dầu mỏ Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 ghi nhận các chu kỳ biến động phức tạp, được định hình bởi sự tương tác mạnh mẽ giữa các yếu tố cung - cầu toàn cầu, xung đột địa chính trị và nỗ lực can thiệp điều tiết của Chính phủ.

Từ cuối tháng 2 đến tháng 3 năm 2026, việc phong tỏa Eo biển Hormuz, nguồn cung toàn cầu thắt chặt hơn và các hạn chế vùng trời ở Trung Đông đã đẩy giá năng lượng toàn cầu vào một cuộc khủng hoảng mới.[1] Tại Việt Nam, giá cơ sở xăng dầu trong nước phản ứng ngay lập tức và mạnh mẽ trước đà tăng toàn cầu. Bên cạnh đó, các yếu tố đặc thù của thị trường như biến động tỷ giá USD/VND và áp lực lạm phát trong nước kéo dài càng khuếch đại mức tăng giá nhiên liệu.[2]

Fluctuations in Retail Fuel Prices in Vietnam in the first months of 2026

Đơn vị: nghìn VND/lít

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Ở thời điểm cao điểm của chu kỳ điều chỉnh giá, giá bán lẻ xăng RON95-III trong nước tăng mạnh, ghi nhận mức tăng lớn nhất và vượt quá 33.800 VND/lít, tăng 49,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, giá dầu diesel 0.05S đạt đỉnh điểm ở mức 44.800 VND/lít, đánh dấu mức tăng 105,1% so với cùng kỳ điều chỉnh năm 2025.[3]

Bước sang tháng 5 năm 2026, thị trường bắt đầu hạ nhiệt nhờ những tín hiệu đàm phán hòa bình ở Trung Đông, giúp giảm bớt lưu thông vận tải qua Eo biển Hormuz, cùng với các gói can thiệp tài khóa đặc biệt do Quốc hội và Chính phủ Việt Nam ban hành.[4]  Giá nhiên liệu bán lẻ tại Việt Nam cũng giảm mạnh và sau đó ổn định ở mức khoảng 24.000 VND/lít đối với xăng RON95-III và 27.000 VND/lít đối với dầu diesel 0.05S. Tuy nhiên, các mức giá này vẫn cao hơn lần lượt 23% và 58% so với cùng kỳ năm 2025.[5]

Tác động kinh tế của việc giá nhiên liệu tăng

Nhiên liệu vẫn là một đầu vào thiết yếu của nền kinh tế Việt Nam, phục vụ di chuyển hằng ngày, lưu thông hàng hóa, hoạt động sản xuất, nông nghiệp và tiêu dùng hộ gia đình. Năm 2025, mức tiêu thụ xăng dầu trong nước đạt khoảng 28,6 triệu m³/tấn, tương đương khoảng 2,2–2,3 triệu m³/tấn mỗi tháng, phản ánh sự phụ thuộc liên tục của nền kinh tế vào nhiên liệu cho hoạt động kinh tế thường xuyên.[6]

Với vai trò này, biến động giá nhiên liệu không chỉ là vấn đề của thị trường năng lượng mà còn là mối quan tâm rộng hơn về kinh doanh và kinh tế vĩ mô. Nó có thể ảnh hưởng đến kế hoạch chi phí của doanh nghiệp, sự ổn định thị trường và công tác điều hành kinh tế tổng thể, với các tác động cụ thể đến sản xuất, logistics, lạm phát, tăng trưởng, chính sách tiền tệ và quản lý tỷ giá.

Chi phí sản xuất và vận hành tăng[7]

Giá nhiên liệu tăng cao làm tăng trực tiếp chi phí hoạt động của doanh nghiệp, vì nhiên liệu là yếu tố đầu vào thiết yếu cho vận tải, vận hành máy móc, sản xuất công nghiệp và phân phối hàng hóa. Trong nhiều ngành công nghiệp nặng, nhiên liệu có thể chiếm khoảng 25%–35% chi phí sản xuất, trong khi đó, đối với nhiều mặt hàng tiêu dùng và thiết bị, nhiên liệu chiếm khoảng 15%–20% chi phí. Kết quả là, việc giá nhiên liệu tăng kéo dài có thể đẩy giá thành sản phẩm lên cao, thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên cả thị trường nội địa và xuất khẩu, đặc biệt là trong các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng và các ngành có chuỗi cung ứng dài.

Tác động khác nhau tùy theo từng lĩnh vực nhưng đặc biệt rõ rệt ở các ngành công nghiệp, nông nghiệp và xây dựng. Các doanh nghiệp công nghiệp phải đối mặt với chi phí cao hơn cho việc vận hành máy móc, vận chuyển nguyên liệu đầu vào và phân phối thành phẩm, trong khi các nguyên liệu đầu vào liên quan đến dầu mỏ cũng ảnh hưởng đến các vật liệu như nhựa, hóa chất và bao bì. Trong nông nghiệp, giá nhiên liệu tăng cao làm tăng chi phí cơ giới hóa và vận chuyển, với chi phí thuê máy móc để cày cấy và thu hoạch ở Đồng bằng sông Cửu Long được báo cáo tăng từ 15% đến 25% kể từ đầu năm 2026. Ngành xây dựng cũng chịu ảnh hưởng nặng nề, khi Bộ Xây dựng ước tính rằng sự tăng vọt giá nhiên liệu vào tháng 3 năm 2026 đã làm tăng chi phí xây dựng ước tính từ 1.91% đến 8.09%, cùng với sự tăng mạnh giá các vật liệu chính như xi măng, cát, đá, gạch và nhựa đường.

Chi phí logistics tăng[8]

Chi phí logistics tăng đã trở thành một trong những kênh rõ nét nhất qua đó giá nhiên liệu cao hơn và bất ổn địa chính trị đang ảnh hưởng đến nền kinh tế Việt Nam.

Theo khảo sát nhanh 49 công ty logistics do Văn phòng VLA thực hiện từ ngày 3 đến 11 tháng 3 năm 2026, căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông, đặc biệt là tình trạng bất ổn hàng hải ở Biển Đỏ, đã tạo áp lực rõ rệt lên các doanh nghiệp logistics Việt Nam. Gần 90% công ty được khảo sát báo cáo chịu ảnh hưởng từ mức độ trung bình đến nghiêm trọng, trong đó 51% công ty phải đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng hoặc ở mức khủng hoảng, còn 43% công ty cho biết giá cước vận chuyển tăng đột biến là thách thức lớn nhất của họ.

Không chỉ giá cước vận chuyển tăng, các doanh nghiệp còn ghi nhận thời gian vận chuyển kéo dài hơn, đơn hàng của khách hàng bị chậm trễ hoặc hủy bỏ, và ngày càng khó đặt chỗ vận tải quốc tế. Những gián đoạn này cho thấy tác động không chỉ dừng ở chi phí vận chuyển, mà còn ảnh hưởng đến độ tin cậy giao hàng, kế hoạch chuỗi cung ứng và việc đáp ứng đơn hàng của khách hàng.

Áp lực này đặc biệt mạnh mẽ vì nhiên liệu chiếm một phần lớn chi phí hoạt động logistics. Trong vận tải đường bộ, xăng và dầu diesel chiếm khoảng 35%–40% tổng chi phí kinh doanh. Do đó, giá dầu diesel tăng cao sẽ tác động trực tiếp đến vận tải hàng hóa đường bộ, dịch vụ logistics, giao hàng chặng cuối, vận tải biển và hàng không.

Mỗi đợt tăng giá nhiên liệu đều tạo áp lực làm tăng giá cước vận tải và phí dịch vụ logistics khoảng 5%–12%. Do biên lợi nhuận của ngành vận tải rất mỏng, các chi phí bổ sung này thường được chuyển trực tiếp vào giá bán cuối cùng. Kết quả là, chi phí nhiên liệu và cước vận chuyển cao hơn không chỉ giới hạn trong ngành logistics, mà còn dần lan sang toàn bộ nền kinh tế, khiến hàng hóa tiêu dùng đắt hơn và tạo thêm áp lực lên doanh nghiệp cũng như hộ gia đình.

Tác động vĩ mô của việc giá nhiên liệu tăng[9]

Giá nhiên liệu tăng cao tạo áp lực kinh tế vĩ mô trên diện rộng bằng cách làm tăng chi phí trên nhiều lĩnh vực, không chỉ vận tải mà còn cả thực phẩm, vật liệu xây dựng, nhựa, hàng tiêu dùng và dịch vụ. Vì nhiên liệu là yếu tố đầu vào quan trọng cho sản xuất và phân phối, giá cao hơn có xu hướng làm tăng chi phí hoạt động kinh doanh và dần dần được chuyển sang giá bán lẻ cuối cùng. Theo Tổng cục Thống kê Quốc gia (NSO), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Việt Nam tăng 0,29% so với tháng trước trong tháng 5 năm 2026, một phần phản ánh giá nhiên liệu trong nước tăng cao theo xu hướng toàn cầu và chi phí vật liệu xây dựng tăng do chi phí đầu vào và vận chuyển cao hơn.

Giá nhiên liệu cao kéo dài cũng làm gia tăng áp lực lạm phát. Khi các công ty phải đối mặt với chi phí nhiên liệu và hậu cần cao hơn, họ có thể tăng giá bán để bảo vệ lợi nhuận, đẩy chỉ số giá tiêu dùng chung lên cao. Số liệu của Cục Thống kê Quốc gia (NSO) cho thấy lạm phát của Việt Nam đạt 5,6% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 5 năm 2026, với giá nhiên liệu nhập khẩu tăng cao là một trong những yếu tố chính góp phần.

Những diễn biến này cũng khiến chính sách tiền tệ và quản lý tỷ giá trở nên phức tạp hơn. Lạm phát do chi phí đẩy buộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phải cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá với yêu cầu duy trì lãi suất hợp lý cho hoạt động kinh doanh. Đồng thời, giá dầu tăng làm gia tăng nhu cầu ngoại tệ, đặc biệt là đồng đô la Mỹ, để thanh toán nhập khẩu nhiên liệu. Do các sản phẩm dầu mỏ nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung nội địa của Việt Nam, chi phí nhập khẩu tăng có thể tạo thêm áp lực mất giá lên đồng Việt Nam. Năm 2026, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhiều lần cảnh báo rằng căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông và sự bất ổn của giá năng lượng toàn cầu đang tạo ra thách thức đối với công tác quản lý tỷ giá USD/VND và điều kiện thanh khoản trên thị trường tiền tệ trong nước.

Các phản ứng chính sách vĩ mô chủ chốt của Chính phủ và các cơ quan liên ngành

Trong bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng và giá nhiên liệu toàn cầu biến động mạnh vào đầu năm 2026, Chính phủ Việt Nam và các bộ, ngành liên quan đã triển khai một số biện pháp nhằm bình ổn giá nhiên liệu trong nước, giảm áp lực chi phí và hỗ trợ doanh nghiệp.

Các biện pháp chính sách vĩ mô ứng phó với biến động giá nhiên liệu tại Việt Nam, 2026

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh thị trường nhiên liệu hóa thạch ngày càng biến động, doanh nghiệp tại Việt Nam cần vượt ra khỏi các biện pháp cắt giảm chi phí ngắn hạn và xây dựng các chiến lược thích ứng dài hạn, bền vững hơn. Đối với các doanh nghiệp công nghiệp, ưu tiên là giảm mức độ phơi nhiễm trước biến động giá năng lượng thông qua cải thiện hiệu quả vận hành và tăng cường quản trị chuỗi cung ứng. Điều này có thể đạt được bằng cách lập kế hoạch logistics tốt hơn, nâng cao hiệu suất năng lượng tại nhà máy và ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý sản xuất.[10]

Đồng thời, đa dạng hóa nguồn năng lượng cần trở thành một phần cốt lõi trong quản trị rủi ro của doanh nghiệp. Các giải pháp như điện mặt trời áp mái có thể giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia và nhiên liệu hóa thạch truyền thống, đồng thời cải thiện sự ổn định chi phí trong dài hạn.[11]

Đối với các doanh nghiệp nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam hoặc có nguồn cung từ Việt Nam, biến động giá nhiên liệu cần được tính đến trong chiến lược mua hàng, logistics và định giá. Doanh nghiệp có thể cần rà soát hợp đồng với nhà cung cấp, xây dựng kế hoạch giao hàng linh hoạt hơn, đa dạng hóa đối tác logistics và lồng ghép các kịch bản về giá nhiên liệu và tỷ giá vào kế hoạch chi phí. Việc phối hợp với các đối tác địa phương để nâng cao khả năng quan sát chuỗi cung ứng cũng có thể giúp giảm rủi ro gián đoạn.

Đối với các nhà bán lẻ xăng dầu, tác động của quá trình chuyển dịch năng lượng còn mang tính cấu trúc sâu sắc hơn. Khi người tiêu dùng dần chuyển sang xe điện, các trạm xăng không còn có thể chỉ dựa vào doanh thu từ bán nhiên liệu hóa thạch. Thay vào đó, họ cần tái định vị mình thành các trung tâm dịch vụ tích hợp “Năng lượng và Tiện ích”. Điều này có nghĩa là lắp đặt bộ sạc nhanh cho xe điện tại các vị trí phù hợp, mở rộng hoạt động cửa hàng tiện lợi và bổ sung các dịch vụ gia tăng như rửa xe tự động, sửa chữa nhanh và khu vực nghỉ chân. Mô hình như vậy sẽ giúp các nhà bán lẻ xăng dầu đa dạng hóa nguồn doanh thu, duy trì lưu lượng khách hàng và phát triển bền vững trong kỷ nguyên chuyển dịch xanh.[12]

Tóm lại, biến động giá nhiên liệu đã trở thành một thách thức đáng kể đối với Việt Nam, không chỉ ảnh hưởng đến vận tải và logistics mà còn tác động đến chi phí sản xuất, lạm phát và năng lực cạnh tranh chung của doanh nghiệp. Mặc dù các biện pháp của Chính phủ có thể giúp giảm bớt áp lực ngắn hạn, doanh nghiệp cần củng cố năng lực chống chịu của mình thông qua tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả năng lượng và quản trị chuỗi cung ứng. Về dài hạn, thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng và đa dạng hóa nguồn năng lượng sẽ là yếu tố thiết yếu để duy trì tăng trưởng ổn định trong một thị trường ngày càng nhiều bất định. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, việc hiểu rõ xu hướng giá nhiên liệu là rất quan trọng khi đánh giá chi phí vận hành, rủi ro chuỗi cung ứng và toàn bộ môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Những phân tích trong bài viết này có thể giúp nhà đầu tư đưa ra các quyết định sáng suốt hơn liên quan đến thâm nhập thị trường, kế hoạch mở rộng và chiến lược đầu tư dài hạn.

Đọc thêm

Từ RON95 sang E10: Sự chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học tại Việt Nam và tác động của nó đến ngành bán lẻ nhiên liệu và giao thông vận tải.

Quy định về xe máy xăng tại Hà Nội: Điều này có ý nghĩa gì đối với các thương hiệu xe máy Nhật Bản?

 * Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] https://vneconomy.vn/boi-canh-the-gioi-bat-on-gia-xang-dau-trong-nuoc-dong-loat-tang-phi-ma.htm

[2] https://doisongvaphattrien.vn/vi-sao-gia-xang-dau-lien-tuc-nhay-mua-du-bao-thi-truong-xang-dau-thang-62026-con-nhieu-bien-dong-a48594.html

[3] https://minhbach.moit.gov.vn/tin-tuc/thong-bao/mot-so-thong-tin-ve-viec-dieu-hanh-gia-xang-dau-ngay-20-3-2025.html, https://minhbach.moit.gov.vn/tin-tuc/thong-bao/thong-tin-dieu-hanh-gia-xang-dau-ngay-03-4-2025.html

[4] https://vietnambiz.vn/gia-xang-dau-hom-nay-56-lao-doc-vi-trien-vong-dat-thoa-thuan-hoa-binh-my-iran-20266573955809.htm

[5] https://minhbach.moit.gov.vn/tin-tuc/mot-so-thong-tin-ve-viec-dieu-hanh-gia-xang-dau-ngay-15-12-2024.html, https://minhbach.moit.gov.vn/tin-tuc/mot-so-thong-tin-ve-viec-dieu-hanh-gia-xang-dau-ngay-15-12-2024.html

[6] https://moit.gov.vn/en/news/join-hands-to-safeguard-energy-security-amid-middle-east-crisis.html

[7]  https://www.vietnamtradeportal.gov.vn/index.php?id=2894&r=site%2F, https://www.vietnamtradeportal.gov.vn/index.php?id=2894&r=site%2Fdisplay; https://baominhagri.com/gia-xang-dau-tang-ky-luc-2026-giai-phap-toi-uu-chi-phi-cho-nha-nong; https://thuvienphapluat.vn/cong-van/Thuong-mai/Cong-van-5026-BXD-KTQLXD-2026-tac-dong-bien-dong-gia-xang-dau-toi-tinh-hinh-dau-tu-xay-dung-700369.aspx

[8] https://vla.com.vn/wp-content/uploads/2026/03/BAN-TIN-VLA-SO-146-16.03.2026.pdf

[9] https://www.nso.gov.vn/en/cpi/ , https://www.reuters.com/world/asia-pacific/vietnam-inflation-accelerates-may-trade-deficit-widens-2026-06-03/, https://vietnamnet.vn/en/rising-fuel-prices-put-pressure-on-vietnam-s-exchange-rate-central-bank-says-2496919.html

[10] https://www.vcci.com.vn/en/news/ung-pho-gia-xang-dau-doanh-nghiep-cong-nghiep-siet-chi-phi-san-xuat

[11] https://piacom.vn/bien-dong-gia-xang-2026-nguoi-tieu-dung-thay-doi-thoi-quen-doanh-nghiep-xang-dau-can-thich-ung-ra-sao/

[12] https://piacom.vn/bien-dong-gia-xang-2026-nguoi-tieu-dung-thay-doi-thoi-quen-doanh-nghiep-xang-dau-can-thich-ung-ra-sao/