Tóm tắt

Bài viết này nhằm giải thích tại sao những thay đổi đề xuất năm 2026 của Việt Nam về quy định điện mặt trời mái nhà lại quan trọng từ góc độ thị trường và đầu tư, chứ không chỉ từ góc độ pháp lý. Bài viết dành cho các chủ sở hữu điện mặt trời mái nhà công nghiệp và thương mại, người sử dụng năng lượng doanh nghiệp, nhà thầu EPC, nhà cung cấp thiết bị, nhà đầu tư và các doanh nghiệp khác đang theo dõi các cơ hội năng lượng phân tán tại Việt Nam. Bài viết trước tiên làm rõ sự khác biệt giữa khung pháp lý hiện hành và dự thảo sửa đổi đang được thảo luận, sau đó xem xét nhóm người dùng nào có thể hưởng lợi nhiều nhất nếu ngưỡng xuất khẩu điện dư thừa tăng lên 50%, và cuối cùng nêu bật các vấn đề pháp lý và thực thi mà các bên tham gia thị trường cần theo dõi trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Tính đến ngày 27 tháng 3 năm 2026, khung pháp lý hiện hành vẫn là Nghị định 58/2025/NĐ-CP, trong khi quy định “bán điện dư thừa lên đến 50%” vẫn nằm trong dự thảo sửa đổi của Bộ Công Thương chứ chưa phải là luật cuối cùng.

Tại sao Bản dự thảo này Quan trọng

Thị trường điện mặt trời áp mái của Việt Nam đang bước vào một giai đoạn thực tế hơn. Cuộc thảo luận chính sách hiện tại về Quy hoạch Phát triển Điện VIII (PDP 8) chủ yếu xoay quanh việc khuyến khích tự tiêu thụ và giảm áp lực lên hệ thống điện. Giai đoạn tiếp theo mang tính thương mại hơn: liệu điện mặt trời áp mái có thể trở nên đủ hấp dẫn về mặt tài chính để nhiều nhóm người dùng hơn lắp đặt các hệ thống lớn hơn hay không, đặc biệt khi hồ sơ phát điện của họ không hoàn toàn khớp với nhu cầu tiêu thụ tại chỗ. Đó là lý do quy định dự thảo cho phép bán tới 50% sản lượng dư đã thu hút sự chú ý. Quy định này không chỉ đơn thuần thay đổi một tỷ lệ kỹ thuật. Nó có thể cải thiện đáng kể hiệu quả kinh tế của dự án đối với những người dùng có mái nhà lớn, đỉnh phát điện vào ban ngày và một phần điện dư không thể tránh khỏi.

Đồng thời, bối cảnh chính sách vẫn mang tính thận trọng. Kế hoạch Phát triển Điện lực VIII sửa đổi của Việt Nam vẫn coi điện mặt trời mái nhà chủ yếu là nguồn năng lượng tự sản xuất, tự tiêu thụ, và vẫn giữ nguyên tham vọng đến năm 2030 là 50% điện mặt trời mái nhà của các tòa nhà văn phòng công cộng và 50% điện mặt trời mái nhà của các hộ gia đình để tiêu thụ tại chỗ. Song song đó, các hướng dẫn gần đây của chính phủ tiếp tục khuyến khích điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời độc lập và lưu trữ năng lượng như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm nâng cao hiệu quả năng lượng và hiện đại hóa hệ thống điện. Điều này có nghĩa là nhà nước rõ ràng ủng hộ sự phát triển của điện mặt trời mái nhà, nhưng vẫn muốn sự phát triển đó phù hợp với một hệ thống logic được kiểm soát hơn là một mô hình giao dịch điện hoàn toàn tự do.

Khuôn khổ Hiện tại Vẫn Ưu tiên Tự Tiêu thụ

Theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, các hệ thống điện mặt trời áp mái tự sản xuất, tự tiêu thụ đủ điều kiện được kết nối với lưới điện có thể bán điện dư thừa, nhưng cơ chế thanh toán bị hạn chế. Trên thực tế, nếu lượng điện xuất khẩu vào lưới điện vượt quá 20% theo ngưỡng sản lượng hàng tháng được tính toán, thì số tiền được thanh toán sẽ bị giới hạn ở mức 20%. Giá mua được liên kết với giá thị trường điện bình quân của năm trước và không được vượt quá giá tối đa trong khung giá điện mặt trời lắp đặt trên đất. Nghị định cũng nêu rõ rằng điện dư thừa từ điện mặt trời áp mái lắp đặt trên tài sản công không được phép bán theo khuôn khổ hiện hành.

Cấu trúc thủ tục hiện hành cũng rất quan trọng. Theo Nghị định 58, cách xử lý thủ tục đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có đấu nối lưới phụ thuộc cả vào loại đối tượng sử dụng và công suất. Các hộ gia đình nhà riêng với hệ thống dưới 100 kW được áp dụng một lộ trình đặc thù đơn giản, chủ yếu chỉ cần nộp thông báo, ngay cả khi bán điện dư. Đối với tất cả tổ chức và cá nhân khác có công suất dưới 1.000 kW, điểm khác biệt then chốt là có bán điện dư hay không: các dự án không đăng ký bán điện dư nhìn chung đi theo quy trình thông báo, trong khi các dự án có đăng ký bán điện dư thường thuộc quy trình đăng ký phát triển. Khi công suất đạt từ 1.000 kW trở lên, tổ chức và cá nhân phải đăng ký phát triển trong mọi trường hợp. Nói cách khác, ngay cả trước khi dự thảo sửa đổi, khuôn khổ pháp lý đã phân biệt rất rõ giữa các người dùng dân dụng quy mô nhỏ và các dự án có định hướng thương mại hơn.

Operating Principle of a Rooftop Solar Power System

Nguồn: Maysun Solar

Đề xuất Dự thảo 2026 Có Thể Mở Rộng Cơ hội Thương mại

Tài liệu tham vấn và giải thích tháng 1 năm 2026 của Bộ Công Thương cho thấy một sự thay đổi chính sách đáng kể. Trong dự thảo sửa đổi, Bộ nêu rõ rằng những người bán điện mặt trời mái nhà đủ điều kiện có thể bán điện dư thừa cho người mua theo thỏa thuận giữa hai bên, nhưng không vượt quá 50% điện năng sản xuất ra. Quan trọng hơn, dự thảo giải thích tương tự chỉ ra rằng, kể từ ngày nghị định sửa đổi có hiệu lực đến ngày 31 tháng 12 năm 2030, người bán và người mua có thể thỏa thuận tỷ lệ vượt quá 50%, sau đó mức trần tiêu chuẩn 50% sẽ được áp dụng. Đây là một tín hiệu đáng chú ý cho thấy các nhà hoạch định chính sách đang xem xét một giai đoạn chuyển tiếp để đẩy nhanh việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà trước năm 2030.

Dự thảo cũng dường như mở rộng các phương thức thực tiễn cho điện dư và giao dịch mua bán điện trực tiếp. Theo khuôn khổ Nghị định 58 hiện hành, bên mua điện dư chính thức hiện vẫn chủ yếu được xác định là các công ty điện lực thuộc EVN. Đồng thời, theo khuôn khổ Nghị định 57 hiện hành, các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp và các khu vực tương tự đã đóng một vai trò hạn chế trong DPPA qua lưới điện khi được người sử dụng điện lớn ủy quyền, nhưng mô hình DPPA qua đường dây riêng vẫn chủ yếu xoay quanh các nhà phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng lớn. Dự thảo đi xa hơn khi nêu rõ việc mở rộng sự tham gia trực tiếp sang các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp và một số mô hình khu vực khác, đồng thời chuyển cơ chế giá DPPA qua đường dây riêng từ khuôn khổ đàm phán nhưng có trần sang cơ chế dựa trên thương lượng trực tiếp giữa bên mua và bên bán. Nếu được giữ nguyên, điều này có thể giúp cấu trúc dự án linh hoạt hơn và cải thiện dư địa thương mại cho các dự án công nghiệp nhiều bên thuê và dự án theo khu vực, dù mức lợi ích thực tế vẫn sẽ phụ thuộc vào sức mạnh đàm phán, mức giá tham chiếu đối với người dùng cuối và điều kiện triển khai tại địa phương.

Dự thảo cũng gợi ý một cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với các dự án lắp đặt trên tài sản công. Trong phần thuyết minh, bộ cho biết điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ lắp trên tài sản công có thể bán điện dư, với điều kiện thỏa thuận này cũng tuân thủ khuôn khổ pháp lý về quản lý và sử dụng tài sản công và vẫn phù hợp với chức năng, nhiệm vụ công của bên bán. Nếu quy định này được giữ lại trong nghị định cuối cùng, nó sẽ mở rộng thị trường điện mặt trời mái nhà tiềm năng không chỉ cho các nhà máy tư nhân và hộ gia đình mà còn cho một nhóm rộng hơn các tòa nhà thuộc khu vực công.

Ngoài việc nâng ngưỡng bán điện dư, dự thảo còn cho thấy một quy trình triển khai được tinh gọn hơn. Trong khi khuôn khổ hiện hành đã yêu cầu đơn vị điện lực phải hướng dẫn kỹ thuật trong vòng năm ngày làm việc ở một số trường hợp nhất định, thời hạn đó chủ yếu áp dụng cho một bước thủ tục cụ thể chứ không phải toàn bộ quy trình. Dự thảo dường như đi xa hơn khi giao cho đơn vị quản lý lưới điện không chỉ nhiệm vụ hướng dẫn bên nộp hồ sơ, mà còn phải cập nhật và ký các tài liệu sửa đổi về đấu nối lưới và mua bán điện trong cùng thời hạn năm ngày làm việc, khi có áp dụng. Điều này quan trọng vì trong thị trường năng lượng phân tán, động lực triển khai dự án thường bị chậm lại không chỉ bởi sự bất định về giá mà còn bởi các thủ tục hành chính chưa rõ ràng hoặc bị phân mảnh.

Ai Hưởng lợi Nhiều nhất Nếu Dự thảo Trở thành Quy định Cuối cùng

Những bên hưởng lợi rõ rệt nhất nhiều khả năng sẽ là các doanh nghiệp công nghiệp và thương mại có mái nhà lớn và phụ tải tiêu thụ ban ngày đáng kể. Các nhà máy, kho bãi, cơ sở logistics, tòa nhà thương mại và các nhà sản xuất hàng xuất khẩu thường có đủ diện tích mái để lắp đặt hệ thống quy mô lớn, nhưng không phải toàn bộ sản lượng vào buổi trưa đều có thể được tiêu thụ ngay tại chỗ. Theo ngưỡng sản lượng dư thừa được bù trừ 20% trong dự thảo, quy mô hệ thống tối ưu có thể bị giới hạn một cách nhân tạo. Một ngưỡng 50% — hoặc một tỷ lệ cao hơn tạm thời đến năm 2030 — sẽ giúp các hệ thống lớn trở nên khả thi hơn và cải thiện trường hợp kinh doanh cho điện mặt trời tại chỗ như một công cụ quản lý chi phí trung hạn.

Triển khai Điện Mặt Trời Mái Nhà

Nguồn: Thời báo Sài Gòn

Hộ gia đình cũng có thể hưởng lợi, dù theo cách chọn lọc hơn. Khuôn khổ pháp lý hiện hành đã tạo cho các hộ gia đình nhà ở riêng lẻ dưới 100 kW một lộ trình tham gia tương đối đơn giản. Đồng thời, Bộ Công Thương đã trình dự thảo chính sách hỗ trợ cho các hộ lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp với lưu trữ, với thời gian chính sách dự kiến từ đầu năm 2026 đến hết ngày 31/12/2030. Gói hỗ trợ trong dự thảo bao gồm các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ lắp đặt và hướng dẫn kỹ thuật. Nếu các biện pháp hỗ trợ hộ gia đình này được thúc đẩy song song với sửa đổi về bán sản lượng dư thừa, hiệu quả kinh tế của điện mặt trời mái nhà dân dụng có thể được cải thiện, đặc biệt đối với các hộ có mức tiêu thụ cao hơn hoặc những hộ sẵn sàng kết hợp điện mặt trời với pin lưu trữ.

Nguồn: Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp

Nhóm hưởng lợi thứ ba sẽ là hệ sinh thái điện mặt trời mái nhà rộng hơn. Các nhà thầu EPC, nhà cung cấp inverter, đơn vị cung cấp pin lưu trữ, đối tác tài chính và các doanh nghiệp dịch vụ năng lượng đều có thể hưởng lợi nếu hiệu quả đầu tư điện mặt trời mái nhà trở nên dễ thuyết phục hơn đối với các dự án quy mô vừa và lớn. Điều này đặc biệt đáng chú ý vì các định hướng gần đây của Chính phủ cũng cho thấy sự quan tâm mạnh hơn đối với triển khai lưu trữ và tích hợp hệ thống điện thông minh hơn, qua đó có thể tạo thêm không gian cho các giải pháp điện mặt trời kết hợp lưu trữ thay vì chỉ là các hệ thống mái nhà đơn lẻ.

Dự thảo Cải Thiện Hiệu Quả Kinh Tế, Chứ Không Nhất Thiết Tự Do Hóa Hoàn Toàn Về Thương Mại

Cần nhấn mạnh một điểm rất rõ. Ngay cả khi ngưỡng xuất điện tăng lên, Việt Nam cũng chưa phát tín hiệu tự do hóa hoàn toàn điện mặt trời mái nhà thành một thị trường mua bán lại không hạn chế. Vào tháng 2/2026, Cổng Thông tin Chính phủ đã tái khẳng định rằng điện tự sản xuất, tự tiêu thụ được hiểu là điện được phát tại và tiêu thụ tại chính địa điểm của người sử dụng, chủ yếu phục vụ nhu cầu của chính người đó. Trên cơ sở đó, Cổng đã giải thích rằng một hệ thống điện mặt trời mái nhà được phát triển theo khái niệm “tự sản xuất, tự tiêu thụ” không thể đơn giản được xem như một mô hình bán lại thương mại chung. Điều này có nghĩa là một số mô hình điện mặt trời mái nhà do bên thứ ba triển khai vẫn có thể đối mặt với giới hạn pháp lý hoặc cần được cấu trúc cẩn trọng.

Sự phân biệt này rất quan trọng vì sự hứng khởi của thị trường đôi khi có thể đi nhanh hơn định nghĩa pháp lý. Dự thảo có vẻ thuận lợi hơn cho khả năng tài trợ dự án, nhưng không tự động biến điện mặt trời mái nhà thành một hoạt động kinh doanh điện thương mại tự do. Do đó, các bên có khả năng hưởng lợi không phải là mọi mô hình điện mặt trời mái nhà có thể hình dung, mà là những mô hình có dự án vẫn bám chặt vào tiêu thụ tại chỗ, trong đó việc bán sản lượng dư thừa đóng vai trò cơ chế cân bằng thay vì là logic doanh thu duy nhất của dự án.

Doanh Nghiệp Cần Theo Dõi Gì Tiếp Theo

Đối với các doanh nghiệp đang đánh giá điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam, có bốn vấn đề đáng theo dõi sát. Thứ nhất, ngôn ngữ cuối cùng của nghị định sửa đổi là rất quan trọng vì quy định 50% hiện vẫn đang ở giai đoạn dự thảo. Thứ hai, khái niệm tạm thời “trên 50% đến năm 2030” là đáng kỳ vọng, nhưng cũng chưa phải là cuối cùng và vẫn có thể được điều chỉnh. Thứ ba, việc triển khai tại địa phương — đặc biệt là điều kiện đấu nối, hướng dẫn kỹ thuật và các hạn chế của lưới điện — sẽ tiếp tục quyết định dự án nào được triển khai trước.

Kết luận

Dự thảo sửa đổi điện mặt trời mái nhà của Việt Nam hướng tới một khuôn khổ thực tế về mặt thương mại hơn, nhưng không phải là một khuôn khổ được tự do hóa hoàn toàn. Nếu được chốt theo hướng rộng như hiện nay, dự thảo có thể làm cho điện mặt trời mái nhà trở nên hấp dẫn hơn đáng kể đối với chủ sở hữu mái nhà công nghiệp và thương mại, một số hộ gia đình được lựa chọn, và hệ sinh thái điện mặt trời kết hợp lưu trữ rộng hơn. Đồng thời, cơ hội thực sự sẽ phụ thuộc ít hơn vào con số nổi bật trên bề mặt và nhiều hơn vào cách nghị định cuối cùng xử lý tỷ lệ xuất điện, cơ chế giá, đơn giản hóa thủ tục và việc tiếp tục nhấn mạnh tính pháp lý của tự tiêu thụ. Đối với các bên tham gia thị trường, thông điệp là tích cực — nhưng đây vẫn là một cơ hội chính sách đang hình thành, chưa phải một bộ quy tắc đã được định hình ổn định.

Đọc thêm

Năng lượng mặt trời Việt Nam: Tổng quan thị trường và thông tin đầu tư

Thị trường sản xuất pin mặt trời Việt Nam: Động thái đầu tư từ doanh nghiệp Nhật Bản

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

Tài liệu tham khảo

– Nghị định số 57/2025/ND-CP về Cơ chế giao dịch điện trực tiếp giữa các đơn vị sản xuất điện năng tái tạo và người tiêu dùng điện lớn.Truy cập>

– Nghị định số 58/2025/ND-CP giải thích Luật về điện liên quan đến phát triển điện năng tái tạo và điện năng mớiTruy cập>

– Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 57 về cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa các nhà sản xuất điện năng tái tạo và người mua, và Nghị định số 58 quy định chi tiết việc thi hành Luật Điện lực về phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới.Truy cập>

– Tổng hợp và giải thích ý kiến phản hồi của các bên liên quan về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều khoản của Nghị định số 57 (cơ chế mua bán điện trực tiếp) và Nghị định số 58 (thực hiện Luật Điện lực về phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới).Truy cập>

– Quyết định số 768/QD-TTg phê duyệt sửa đổi Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021 – 2030 và tầm nhìn đến năm 2050Truy cập>

– Thông tin làm rõ trên Cổng thông tin Chính phủ về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất và tự tiêu thụTruy cập>

– Dự thảo chính sách hỗ trợ hộ gia đình của Bộ Công Thương về điện mặt trời và hệ thống lưu trữ trên mái nhàTruy cập>