Tình trạng thiên tai

Việt Nam là một trong những quốc gia có mức độ rủi ro thiên tai đặc biệt cao tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Với đường bờ biển dài 3.300 km, quốc gia này thường xuyên chịu ảnh hưởng của nhiều loại thiên tai khí tượng - thủy văn như bão, lũ lụt, sạt lở đất, hạn hán và xói lở bờ biển. Trong số đó, lũ lụt gây thiệt hại nghiêm trọng nhất, dẫn đến tổn thất kinh tế và xã hội đáng kể.

Ngoài ra, Việt Nam được xếp vào nhóm các quốc gia hàng đầu thế giới dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu, với ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng từ mực nước biển dâng tại các khu vực ven biển và đồng bằng. Mặt khác, rủi ro động đất tương đối thấp, và chưa ghi nhận sóng thần trong những năm gần đây.

[Figure 1] Đặc điểm địa lý và sự xuất hiện của các thiên tai lớn

Khu vực 330,210 km² (trong đó diện tích đất liền là 310,070 km², diện tích mặt nước là 21,140 km²) Khí hậu Nhiệt đới Gió mùa •   Miền Bắc và miền Nam: Tháng 5 ~ Tháng 10 •   Miền Trung: Tháng 9 ~ Tháng 1 Dân số 100 triệu người (khoảng một phần ba ở khu vực đô thị, phần còn lại ở các đồng bằng, khu vực ven biển, v.v.) Đặc điểm theo vùng •   Miền núi phía Bắc: Lũ quét, Sạt lở đất •   Đồng bằng sông Hồng: Lũ lụt, Bão, Hạn hán •   Chubu: Bão, Lũ lụt, Thiệt hại do muối •   Cao nguyên Trung Bộ: Lũ quét, Hạn hán, Cháy rừng, Tatsumaki •   Đồng bằng sông Mekong: Ngập lụt, Bão, Thiệt hại do muối

Nguồn: B&Company

Theo thống kê trong 14 năm qua, số người chết và mất tích trung bình hằng năm do thiên tai vào khoảng 250 người, gây ra thiệt hại kinh tế tương đương từ 0.5% đến 1.5% GDP.

Chính phủ Việt Nam chỉ ra rằng tần suất thiên tai, vốn khó dự báo, đang gia tăng, và theo đó, số người thương vong cùng tổn thất kinh tế gia tăng đã trở thành vấn đề nghiêm trọng. Đặc biệt, năm 2024 là năm gây thiệt hại nặng nề nhất trong những năm gần đây, với chín cơn bão, một xoáy thuận nhiệt đới và 232 hiện tượng thời tiết cực đoan, gây ra 514 người thiệt mạng và thiệt hại kinh tế khoảng 88 nghìn tỷ VND.[1]

[Figure 2] Xu hướng thiệt hại và mức tổn thất do thiên tai

Nguồn: B&Company

Trong số đó, bão “Yagi”, đổ bộ vào tháng 9 năm 2024, được coi là sự kiện chỉ xảy ra một lần trong 70 năm và đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng, trên diện rộng. Ngoài ra, các đợt hạn hán nghiêm trọng tại Đồng bằng sông Mekong trong giai đoạn 2015-2016 và 2020 đã dẫn đến xâm nhập mặn xảy ra với mức độ vượt quá thời điểm và phạm vi thông thường, khiến việc tăng cường năng lực ứng phó trong thời gian tới trở nên cấp thiết.

Các sáng kiến phòng ngừa và ứng phó thiên tai

Xây dựng hệ thống cho các biện pháp phòng ngừa và phục hồi sau thiên tai

Chính phủ Việt Nam đang thúc đẩy việc tăng cường một hệ thống quản lý thiên tai toàn diện từ cấp quốc gia đến địa phương, nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai và nâng cao năng lực ứng phó khẩn cấp. Năm 2023, trên cơ sở Luật Phòng thủ dân sự, “Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia Việt Nam (VNCIVDEF)” đã được thành lập, tích hợp chức năng của Ban Chỉ đạo Quốc gia về Phòng, chống thiên tai (NSCNDPC) hiện có và Ủy ban Quốc gia Ứng phó sự cố, thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn (VINASARCOM).

Ban này do Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban và gồm các bộ trưởng từ nhiều bộ, Tổng tham mưu trưởng, đại diện Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và các tổ chức xã hội lớn khác, qua đó thúc đẩy các biện pháp ứng phó thiên tai hiệu quả thông qua sự phối hợp trên nhiều lĩnh vực.

Ở cấp địa phương, các trung tâm chỉ huy quốc phòng tư nhân cũng được thành lập tại cấp tỉnh, huyện và xã (chính quyền địa phương cơ sở), chịu trách nhiệm lập kế hoạch và triển khai các hoạt động phòng ngừa, quản lý, tìm kiếm cứu nạn thiên tai, đồng thời ứng phó phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực.

Tăng cường Hệ thống Cảnh báo Sớm (EWS)

Hệ thống Cảnh báo Sớm (EWS) của Việt Nam đã được tăng cường đáng kể trong những năm gần đây trên cơ sở chiến lược quốc gia về quản lý rủi ro thiên tai. Dưới sự quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một hệ thống giám sát các yếu tố nguy cơ khác nhau như dữ liệu khí tượng, sông ngòi, thủy văn, địa chấn và ven biển đã được thiết lập, tập trung vào dự báo và phát cảnh báo trước khi thảm họa xảy ra.

Đặc biệt, các nỗ lực đang được triển khai để thúc đẩy chuyển đổi sang “Dự báo và Cảnh báo Dựa trên Tác động (IbFW),” nhấn mạnh đến tác động đối với xã hội và cơ sở hạ tầng. Cục Khí tượng Thủy văn Việt Nam (VNMHA) đang đi đầu trong việc cải thiện độ chính xác dự báo và tăng cường các hệ thống chia sẻ thông tin thông qua hợp tác với các cơ chế khu vực như Hệ thống Cảnh báo Lũ lụt Đông Nam Á (SeAFFGS) và các đối tác quốc tế.

Các sáng kiến này phù hợp với khái niệm của Liên Hợp Quốc về ’Hệ thống Cảnh báo Sớm cho Tất cả Mọi người,“ và Việt Nam đặt mục tiêu hoàn tất việc thiết lập một mạng lưới cảnh báo sớm trên toàn quốc vào năm 2027.

Thách thức tại Việt Nam và Cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp Nhật Bản

Như đã đề cập ở trên, mặc dù Việt Nam đang đạt được tiến bộ trong việc xây dựng hệ thống phòng chống thiên tai và hệ thống cảnh báo sớm cấp quốc gia, vẫn còn những vấn đề tồn tại. Năm 2024, cơn bão mạnh “Yagi” đã làm hư hại hơn 100.000 ngôi nhà tại tỉnh Quảng Ninh[2] và gây sập một cây cầu tại tỉnh Phú Thọ, qua đó cho thấy rõ mức độ dễ tổn thương của cơ sở hạ tầng, đặc biệt là ở khu vực phía Bắc[3].

Ngoài ra, đã có các trường hợp được xác nhận cho thấy việc thiếu hệ thống giám sát lũ lụt và cơ sở thoát nước đầy đủ đã dẫn đến việc thiệt hại lan rộng. Trên cơ sở những hoàn cảnh này, chính phủ và các tổ chức viện trợ nhân đạo cũng nhận thức được nhu cầu đầu tư công nghệ, bao gồm thiết bị phòng chống thiên tai mới nhất và việc thay thế, nâng cấp các cơ sở đã xuống cấp.

Nhật Bản đã tham gia với tư cách là một đối tác quan trọng trong nhiều năm trong lĩnh vực nâng cao khả năng chống chịu thiên tai tại Việt Nam. Ví dụ, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ xây dựng các cộng đồng có khả năng chống chịu thiên tai tại khu vực miền Trung Việt Nam, tập trung vào nâng cao năng lực ứng phó của người dân địa phương, tăng cường hệ thống cảnh báo sớm và phát triển nền tảng quản lý thông tin thiên tai.

Ngoài ra, Nền tảng Phòng chống Thiên tai Nhật Bản đang thúc đẩy việc giới thiệu các công nghệ phòng chống thiên tai thông qua “Đối thoại hợp tác phòng chống thiên tai Nhật Bản - Việt Nam,” và Bộ Môi trường đang tiến hành thử nghiệm trình diễn một hệ thống cảnh báo sớm tại Hà Nội.

Trong thời gian tới, sẽ cần tiếp tục hợp tác tận dụng công nghệ và chuyên môn phòng chống thiên tai của Nhật Bản, đồng thời cũng kỳ vọng rằng cơ hội kinh doanh trong lĩnh vực phòng chống thiên tai tại Việt Nam sẽ mở rộng đối với các doanh nghiệp Nhật Bản.

Dựa trên tình hình nêu trên, Việt Nam được xem là một thị trường tiềm năng đáng kể đối với công nghệ phòng chống thiên tai và an toàn. Khi rủi ro từ các thiên tai như bão, lũ lụt và sạt lở đất dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng, cùng với thiệt hại nghiêm trọng do các cơn bão lớn gần đây gây ra, nhu cầu đối với các biện pháp phòng ngừa và giảm nhẹ thiên tai hiệu quả đang ngày càng trở nên cấp thiết hơn.

[Figure 3] Ví dụ về các thiết bị và công nghệ liên quan đến phòng chống thiên tai dự kiến sẽ có nhu cầu gia tăng

Nguồn: B&Company

Khi chính phủ Việt Nam thúc đẩy “xây dựng một quốc gia có khả năng chống chịu thiên tai,” việc giới thiệu các công nghệ và sản phẩm liên quan đến phòng chống thiên tai này được yêu cầu thực hiện trên cơ sở cân nhắc tính bền vững. Hợp tác kỹ thuật quốc tế trong lĩnh vực phòng chống thiên tai được kỳ vọng sẽ không chỉ góp phần nâng cao năng lực ứng phó thiên tai trong nội địa Việt Nam mà còn tăng cường năng lực phòng chống thiên tai trên toàn khu vực Đông Nam Á.

[1] 出典: Tiếng nói Việt NamNăm 2024 chứng kiến các thảm họa thiên nhiên cực đoan, tàn khốc gây thiệt hại vô cùng lớn」（2024年12月）

[2] 出典:FPT Online（オンラインニュースメディア）のニュース 「Quảng Ninh hỗ trợ 100 triệu VND cho mỗi gia đình có nhà bị bão làm sập」（2024年7月）

[3] 出典:Trung tâm từ thiện thiên tai（米国の災害対応・復興プラットフォーム）のニュース 「Siêu bão Yagi năm 2024」（2024年5月）

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.