Hợp tác khử carbon Nhật Bản–Việt Nam đang tiến xa hơn các nhà máy, điện mặt trời và thiết bị tiết kiệm năng lượng. Một giai đoạn mới đang hình thành xoay quanh nông nghiệp, carbon rừng và các cơ chế tín chỉ carbon. Ruộng lúa đặc biệt quan trọng vì quản lý nước cải tiến có thể giảm phát thải methane đồng thời hỗ trợ thu nhập của nông dân và năng lực cạnh tranh xuất khẩu. Bài viết này xem xét cách hợp tác carbon Nhật Bản–Việt Nam đang mở rộng, vì sao các dự án lúa và rừng có ý nghĩa, và những cơ hội nào có thể xuất hiện cho các doanh nghiệp Nhật Bản trong hệ sinh thái tín chỉ carbon của Việt Nam.

Từ khử carbon công nghiệp đến các dự án carbon nông thôn

Trong nhiều năm, hợp tác khí hậu Nhật Bản–Việt Nam chủ yếu gắn với hiệu quả năng lượng công nghiệp, năng lượng tái tạo và thiết bị ít carbon. Theo Cơ chế Tín chỉ Chung (JCM), Việt Nam đã có kinh nghiệm với các dự án như điện mặt trời mái nhà, thiết bị tiết kiệm năng lượng và các hệ thống hiệu suất cao. Những dự án này phù hợp với thế mạnh của Nhật Bản về chuyển giao công nghệ và nhu cầu của Việt Nam trong việc giảm phát thải ở lĩnh vực sản xuất, tòa nhà và tiêu thụ điện.

Giai đoạn tiếp theo có phạm vi rộng hơn. Khử carbon đang chuyển từ nhà máy sang ruộng lúa, rừng và các cộng đồng nông thôn. Điều này quan trọng vì Việt Nam vừa là một nền kinh tế công nghiệp vừa là một quốc gia nông nghiệp. Nếu tín chỉ carbon chỉ được phát triển thông qua nhà máy hoặc năng lượng tái tạo, một phần quan trọng trong phát thải của Việt Nam và tiềm năng phát triển nông thôn sẽ bị bỏ lỡ.

Lúa gạo là một ví dụ điển hình. B&Company trước đây đã lưu ý rằng ruộng lúa là nguồn phát thải methane đáng kể, được tạo ra trong quá trình phân hủy yếm khí ở các ruộng ngập nước. Bài viết cũng nêu bật các kỹ thuật như Tưới ngập khô xen kẽ (AWD), “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng” và Hệ thống canh tác lúa cải tiến như những phương pháp có thể giảm phát thải methane đồng thời tối ưu hóa chi phí canh tác.

Các quốc gia sản xuất lúa lớn ở Đông Nam Á năm 2025

Nguồn: Cơ quan Dịch vụ Nông nghiệp Nước ngoài thuộc USDA

Khung hợp tác Nhật Bản–Việt Nam: vì sao JCM quan trọng

Vào ngày 2 tháng 5 năm 2026, Nhật Bản và Việt Nam đã ký Bản ghi nhớ hợp tác về Cơ chế Tín chỉ Chung. Văn kiện này sửa đổi tài liệu song phương trước đó từ tháng 10 năm 2021 và xác nhận tiếp tục hợp tác về tăng trưởng ít carbon.

Bản ghi nhớ hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Nhật Bản về việc thực hiện Cơ chế Tín chỉ Chung

Nguồn: Vneconomy

JCM quan trọng vì nó cung cấp một khuôn khổ song phương để Nhật Bản và các quốc gia đối tác triển khai các dự án giảm phát thải khí nhà kính và chia sẻ kết quả giảm phát thải tạo ra. Trên thực tế, cơ chế này có thể kết nối công nghệ, tài chính và kinh nghiệm phát triển dự án của Nhật Bản với nhu cầu giảm phát thải của Việt Nam.

Cơ chế này hiện đang trở nên phù hợp với nông nghiệp. Vào tháng 6 năm 2026, Green Carbon, một công ty Nhật Bản phát triển tín chỉ carbon dựa trên thiên nhiên, đã công bố hợp tác với Korea Investment Holdings để triển khai một dự án giảm methane tại ruộng lúa ở tỉnh Nghệ An. Dự án sử dụng phương pháp tưới AWD và hướng tới xây dựng phương pháp luận JCM cũng như phát hành tín chỉ JCM trong tương lai. Green Carbon mô tả đây là dự án đầu tư tín chỉ carbon đầu tiên nhằm phát hành tín chỉ JCM tại Việt Nam.

Ruộng lúa: một biên giới mới của tín chỉ carbon

Lúa gạo đóng vai trò trung tâm trong hệ thống lương thực và nền kinh tế xuất khẩu của Việt Nam. Đồng thời, canh tác lúa ngập nước tạo ra methane. Logic kỹ thuật đằng sau các dự án carbon trong lúa gạo tương đối dễ hiểu: nếu ruộng bị ngập nước liên tục, lượng oxy bị hạn chế và các điều kiện sinh methane được hình thành. Nếu nước được quản lý cẩn trọng hơn thông qua AWD, methane có thể được giảm trong khi sản xuất lúa vẫn tiếp tục.

Việt Nam đã có một nền tảng quốc gia cho quá trình chuyển đổi này. Chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Chương trình đặt mục tiêu đạt một triệu hecta vào năm 2030 và bao gồm các thực hành như AWD, Sustainable Rice Platform và Thực hành Nông nghiệp Tốt. Chương trình cũng đặt ra các mục tiêu như giảm 20% lượng nước tiêu thụ, giảm 30% phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, và cắt giảm phát thải khí nhà kính hơn 10% so với canh tác truyền thống.

Các dự án tín chỉ carbon có thể phát triển dựa trên định hướng chính sách này. Tại tỉnh An Giang, Green Carbon đã đăng ký một dự án canh tác lúa AWD theo phương pháp luận VM0051 của Verra về quản lý đất nông nghiệp cải tiến trong hệ thống sản xuất lúa gạo. Dự án bao phủ 116.000 ha và đặt mục tiêu giảm trung bình 590.682 tấn khí thải carbon dioxide tương đương mỗi năm.

Rice paddy in An Giang

Nguồn: Laodong

Những ví dụ này cho thấy ngành lúa gạo của Việt Nam có thể trở thành một “phòng thí nghiệm” thực tiễn cho các tín chỉ carbon dựa trên nông nghiệp. Đối với nông dân, giá trị không chỉ nằm ở giảm thiểu biến đổi khí hậu. Nếu được thiết kế tốt, các dự án lúa phát thải thấp có thể giảm sử dụng nước, cải thiện thực hành canh tác, tạo thêm thu nhập từ tín chỉ carbon và tăng cường giá trị thương hiệu gạo Việt Nam trên các thị trường xuất khẩu.

Carbon rừng: tín chỉ carbon gắn với tác động phát triển địa phương

Lúa gạo không phải là cơ hội duy nhất. Carbon rừng là một lĩnh vực quan trọng khác, nơi Nhật Bản đang gắn kết với nỗ lực khử carbon của Việt Nam.

Vào tháng 3 năm 2026, Quỹ Khí hậu Xanh đã phê duyệt một đề xuất do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đệ trình về “Vietnam REDD-plus results-based payments.” Dự án sử dụng cơ chế chi trả dựa trên kết quả cho các mức giảm phát thải đạt được thông qua giảm phá rừng, giảm suy thoái rừng và tăng trữ lượng carbon rừng. Dự án cũng nhằm thúc đẩy quản lý rừng bền vững và cải thiện sinh kế địa phương.

Vietnam forest

Nguồn: Vneconomy

Điều này khác với giảm methane từ lúa. Các dự án lúa tập trung vào thay đổi thực hành canh tác và đo lường mức giảm phát thải từ quản lý đất đai. Các dự án carbon rừng phụ thuộc vào việc tránh phá rừng, quản lý rừng bền vững, gia tăng trữ lượng carbon và cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng địa phương. Cả hai đều phù hợp với Việt Nam, nhưng đòi hỏi các hệ thống đo lường, cơ chế quản trị và mô hình gắn kết địa phương khác nhau.

Đối với các doanh nghiệp và tổ chức Nhật Bản, carbon rừng có thể tạo ra cơ hội trong giám sát vệ tinh, lập bản đồ số, đánh giá đa dạng sinh học, lâm nghiệp cộng đồng, hạch toán carbon và tài chính nông thôn. Lĩnh vực này cũng có thể phù hợp với các doanh nghiệp đang tìm kiếm các tín chỉ carbon có tính toàn vẹn cao, gắn với thiên nhiên và phát triển địa phương.

Cơ hội cho các công ty Nhật Bản

Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, cơ hội không chỉ dừng ở việc mua tín chỉ carbon. Một số lĩnh vực kinh doanh có thể sẽ hình thành.

Thứ nhất, các nhà phát triển dự án có thể hợp tác với các tỉnh của Việt Nam, hợp tác xã, doanh nghiệp lúa gạo và các đối tác địa phương để thiết kế các dự án tín chỉ carbon dựa trên nông nghiệp. Giảm methane từ lúa đòi hỏi sự phối hợp với nông dân, quản lý nước, đào tạo và thu thập dữ liệu.

Thứ hai, các công ty công nghệ có thể cung cấp các giải pháp MRV. Điều này bao gồm dữ liệu vệ tinh, viễn thám, nền tảng dữ liệu cấp nông trại, cảm biến, bản đồ số và công cụ hạch toán carbon. Các dự án nông nghiệp và lâm nghiệp sẽ cần hệ thống dữ liệu mạnh hơn nếu muốn tạo ra các tín chỉ carbon đáng tin cậy.

Thứ ba, các công ty thực phẩm và thương mại có thể kết nối sản xuất phát thải thấp với chiến lược chuỗi cung ứng. Người mua Nhật Bản đối với gạo, nguyên liệu thực phẩm hoặc sản phẩm nông nghiệp có thể ngày càng quan tâm hơn đến khả năng truy xuất nguồn gốc, dữ liệu phát thải và các tuyên bố về bền vững. Vì vậy, gạo phát thải thấp có thể vừa là một dự án carbon vừa là một công cụ xây dựng thương hiệu.

Thứ tư, các tổ chức tài chính và nhà đầu tư ESG có thể hỗ trợ việc tập hợp dự án. Nhiều nông hộ sản xuất quy mô nhỏ, do đó các dự án carbon cần những mô hình tổng hợp giúp giảm chi phí giao dịch và phân bổ lợi ích một cách công bằng.

Các thách thức còn lại

Thách thức đầu tiên là đo lường. Việc giảm methane từ ruộng lúa phụ thuộc vào kiểm soát nước, điều kiện canh tác, loại đất và hành vi của nông dân. Carbon rừng phụ thuộc vào thay đổi sử dụng đất dài hạn và giám sát trữ lượng carbon. Cả hai đều đòi hỏi hệ thống MRV mạnh.

Thách thức thứ hai là sự tham gia của nông dân. Các thực hành phát thải thấp phải thực tế và hấp dẫn về kinh tế. Nếu nông dân không nhìn thấy lợi ích rõ ràng, mức độ áp dụng sẽ vẫn còn hạn chế.

Thách thức thứ ba là chia sẻ lợi ích. Doanh thu từ tín chỉ carbon phải được phân bổ minh bạch giữa nông dân, hợp tác xã, nhà phát triển dự án, chính quyền địa phương và nhà đầu tư.

Thách thức thứ tư là tính toàn vẹn của thị trường. Các tín chỉ carbon ngày càng bị giám sát chặt chẽ trên phạm vi quốc tế. Các dự án phải chứng minh được tính bổ sung, tránh tính hai lần và duy trì cơ chế thẩm định đáng tin cậy.

Hỗ trợ từ B&Company

B&Company có kinh nghiệm phân tích thị trường carbon của Việt Nam, các công nghệ giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp và các khung pháp lý đang hình thành cho giao dịch carbon. Các bài viết trước đây của công ty đã đề cập đến nền tảng thị trường carbon của Việt Nam, công nghệ giảm phát thải trong nông nghiệp, đổi mới liên quan đến lúa gạo và các trường hợp hợp tác quốc tế trong nông nghiệp carbon thấp.

B&Company hỗ trợ các công ty Nhật Bản thông qua nghiên cứu thị trường, theo dõi chính sách, tìm kiếm đối tác địa phương, phỏng vấn, lập bản đồ ngành và kết nối kinh doanh. Đối với các dự án tín chỉ carbon và khử carbon, B&Company có thể hỗ trợ đánh giá các quy định tại địa phương, xác định các đối tác Việt Nam, lập bản đồ các khu vực dự án tiềm năng, thu thập phản hồi từ nông dân hoặc doanh nghiệp và đánh giá mức độ phù hợp của các công nghệ hoặc mô hình tài chính Nhật Bản với nhu cầu thực tiễn của Việt Nam.

Đối với các công ty Nhật Bản, cơ hội tiếp theo trong quá trình khử carbon của Việt Nam có thể không chỉ nằm trong các nhà máy. Cơ hội đó cũng có thể xuất hiện ở các cánh đồng lúa, rừng và cộng đồng nông thôn, nơi giảm phát thải carbon, thu nhập của nông dân và chuỗi cung ứng bền vững ngày càng có thể hội tụ.

Đọc thêm

Việt Nam, Thái Lan, Indonesia: Nơi nào gạo Nhật có sự phù hợp tốt nhất với thị trường?

Tiềm năng của Việt Nam trở thành Trung tâm Agri-Food toàn cầu: Cơ hội và thách thức

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.