Tóm tắt

Ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam đang tăng trưởng khi nhu cầu đối với gia công cơ khí chính xác, nội địa hóa và sản xuất tiên tiến gia tăng. Các ngành điện tử, ô tô, bán dẫn và tự động hóa đang thúc đẩy nhu cầu về linh kiện có độ chính xác cao và dịch vụ kỹ thuật. Điều này mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Nhật Bản trong đầu tư, gia công, hợp tác và liên kết kỹ thuật.

Tổng quan về ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam đã phát triển trong khuôn khổ chính sách quốc gia rõ ràng hơn trong giai đoạn 2016–2025. Quyết định số 68/QĐ-TTg, ban hành năm 2017 và sau đó được sửa đổi bởi Quyết định số 71/QĐ-TTg vào năm 2024, tập trung cụ thể vào ba lĩnh vực chính: linh kiện và phụ tùng, công nghiệp hỗ trợ cho dệt may, da giày, và công nghiệp hỗ trợ cho các ngành công nghệ cao. Chương trình tập trung nâng cao năng lực sản xuất thông qua hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, liên kết nhà cung cấp với các doanh nghiệp FDI, ưu đãi tín dụng và đào tạo lực lượng lao động. Những biện pháp này đã góp phần tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho tăng trưởng doanh nghiệp[1]. Tuy nhiên, cơ cấu ngành vẫn còn mất cân đối. Cơ khí chiếm tỷ trọng lớn nhất trong số doanh nghiệp với 28.6%, nhưng dệt may cùng với da giày vẫn chiếm 47.6%, cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn gắn với sản xuất thâm dụng lao động. Trong khi đó, điện tử và ô tô chỉ chiếm tổng cộng 23.8%[2], cho thấy năng lực còn hạn chế trong các ngành công nghiệp hỗ trợ có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Nguồn: Bộ Công Thương Việt Nam

Cơ cấu sở hữu cho thấy ngành này chủ yếu do khu vực tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài dẫn dắt. Doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm 55.0%, trong khi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 39.7%, cùng nhau đại diện cho 94.7% tổng số doanh nghiệp². Điều này phản ánh vai trò quan trọng của các doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp FDI trong việc mở rộng ngành, nhưng cũng cho thấy sự phụ thuộc tiếp tục vào vốn, công nghệ và mạng lưới sản xuất nước ngoài.

Cơ cấu sản phẩm khẳng định rằng ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam chủ yếu nằm trong các chuỗi cung ứng sản xuất. Sản phẩm công nghiệp hỗ trợ chiếm 68.8% tổng số loại sản phẩm, cao hơn hơn hai lần so với tỷ trọng sản phẩm cuối cùng là 31.2%², cho thấy các doanh nghiệp ngày càng sản xuất nhiều nguyên vật liệu, linh kiện, bộ phận và các hàng hóa trung gian khác.

Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa vẫn còn thấp ở một số ngành chủ chốt, khoảng 45–50% trong dệt may, da giày, 15–20% trong cơ khí, và chỉ 5–20% trong lắp ráp ô tô, trong khi sản xuất điện tử vẫn phụ thuộc nhiều vào linh kiện nhập khẩu[3]. Những con số này cho thấy khoảng cách đáng kể trong hệ sinh thái công nghiệp của Việt Nam, phản ánh rằng cơ sở nhà cung cấp trong nước هنوز chưa đủ mạnh để thay thế đầu vào nhập khẩu hoặc đáp ứng đầy đủ yêu cầu của các nhà sản xuất đa quốc gia. Vì vậy, phát triển một thị trường công nghiệp hỗ trợ trong nước mạnh hơn là cần thiết để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và gia tăng giá trị mà Việt Nam nắm bắt được trong sản xuất. Trong bối cảnh này, gia công cơ khí chính xác sẽ ngày càng quan trọng, vì lĩnh vực này hỗ trợ sản xuất các linh kiện có độ chính xác cao, đồ gá, khuôn mẫu, dưỡng kiểm và các bộ phận tiêu chuẩn hóa khác cần thiết trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nhu cầu gia tăng đối với cơ khí chính xác và năng lực sản xuất tại Việt Nam

Ngành cơ khí Việt Nam có khoảng 3.100 doanh nghiệp và hơn 53.000 cơ sở sản xuất, sử dụng hơn 1,2 triệu lao động và tạo ra doanh thu khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. Năm 2023, ngành đóng góp gần 24% GDP của Việt Nam, cho thấy vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp[4]. Tuy nhiên, năng lực kỹ thuật chính xác vẫn còn tương đối kém phát triển so với các đối thủ trong khu vực, hạn chế khả năng của Việt Nam trong việc cung ứng các linh kiện có độ chính xác cao, đồ gá, khuôn mẫu, dưỡng kiểm và các bộ phận cơ khí chuyên dụng khác cho các ngành sản xuất tiên tiến.

Khoảng trống này đang trở nên quan trọng hơn khi các ngành sản xuất giá trị cao tiếp tục mở rộng. Điện tử hiện là động lực tăng trưởng mạnh nhất, với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 126,5 tỷ USD trong năm 2024, bao gồm 72,56 tỷ USD từ điện tử và linh kiện và 53,9 tỷ USD từ điện thoại và linh kiện[5]. Các ngành này đòi hỏi các bộ phận có độ chính xác cao với dung sai chặt chẽ, khả năng lặp lại tốt và chất lượng bề mặt ổn định, bao gồm các linh kiện liên quan đến mạch điện, đồ gá, chi tiết hệ thống robot và thiết bị lắp ráp tự động[6].

Các ngành khác cũng đang mở rộng nhu cầu đối với cơ khí chính xác. Ô tô và xe máy cần các linh kiện như trục cam, bánh răng, hệ truyền động, khuôn, khuôn dập và các chi tiết gia công CNC⁶. Thị trường thiết bị y tế được dự báo sẽ đạt khoảng 1,77 tỷ USD vào năm 2025[7], trong khi vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, qua đó tạo ra nhu cầu đối với dụng cụ phẫu thuật, linh kiện giả bộ phận và các sản phẩm chính xác khác⁶. Trong lĩnh vực bán dẫn, nhà máy đóng gói tiên tiến trị giá 1,6 tỷ USD của Amkor Technology[8] và kế hoạch mở rộng trị giá 930 triệu USD của Hana Micron[9] đang thúc đẩy nhu cầu đối với các chi tiết siêu chính xác dùng trong thiết bị đóng gói chip, robot và các cụm lắp ráp liên quan đến mạch điện. Hàng không vũ trụ vẫn còn quy mô nhỏ hơn, nhưng sự phát triển của hàng không và MRO đang dần tạo ra nhu cầu đối với các linh kiện máy bay và hệ thống điều khiển có độ tin cậy cao.

Kết quả là, thị trường sản xuất chính xác tại Việt Nam đang dần chuyển từ gia công cơ bản sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn và độ chính xác cao hơn. Các nhà cung cấp ngày càng được kỳ vọng phải có các năng lực nâng cao như tạo mẫu, đo lường chính xác, giảm lỗi và sản xuất hàng loạt ổn định. Tuy nhiên, nguồn cung trong nước vẫn còn hạn chế ở các lĩnh vực then chốt như sản xuất khuôn mẫu có độ chính xác cao cho ứng dụng điện tử và ô tô. Vì vậy, thị trường này hiện vẫn do các nhà sản xuất chính xác có vốn đầu tư Nhật Bản và các doanh nghiệp nước ngoài khác chi phối, trong khi các doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục nâng cấp năng lực để đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu về chất lượng và độ tin cậy.

Precision mechanics

Nguồn: Yamaguchi Vietnam

Trước những khoảng trống về năng lực này, bức tranh sản xuất chính xác tại Việt Nam bao gồm cả các doanh nghiệp chuyên biệt có vốn đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp trong nước đang dần nâng cấp năng lực. Bảng dưới đây cung cấp một số ví dụ chọn lọc về các công ty trong lĩnh vực sản xuất chính xác, không phải là bảng xếp hạng các đơn vị dẫn đầu.

Ví dụ về các công ty sản xuất chính xác tại Việt Nam

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Nhìn chung, khi các ngành công nghiệp hỗ trợ chuyển hướng sang cung ứng hàng hóa trung gian và khi các nhà sản xuất tìm cách tăng tỷ lệ nội địa hóa, gia công cơ khí chính xác đang trở thành một năng lực thiết yếu hơn là một phân khúc chuyên biệt ngách. Những doanh nghiệp có thể đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật cao hơn sẽ có vị thế tốt hơn để vượt ra khỏi mô hình gia công phụ trợ cơ bản và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sản xuất.

Hàm ý đối với các công ty Nhật Bản

Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, Việt Nam đang nổi lên như một thị trường tiềm năng cho gia công cơ khí chính xác khi quốc gia này tiếp tục tăng cường năng lực sản xuất trong nước và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Mặc dù số lượng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đã tăng lên, tỷ lệ nội địa hóa ở một số ngành vẫn còn tương đối thấp, cho thấy sự phụ thuộc tiếp diễn vào linh kiện nhập khẩu và các nhà cung cấp nước ngoài. Điều này tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp có năng lực sản xuất tiên tiến, kiểm soát chất lượng ổn định và chuyên môn kỹ thuật để hỗ trợ mở rộng chuỗi cung ứng nội địa và các hoạt động nội địa hóa. Cơ hội này đặc biệt phù hợp với các ngành có yêu cầu kỹ thuật cao hơn, như điện tử, ô tô, xe máy, thiết bị y tế, bán dẫn và sản xuất liên quan đến tự động hóa, nơi nhu cầu về linh kiện chính xác, khuôn và chày, đồ gá và đồ kẹp, linh kiện gia công CNC, dụng cụ đo lường và hỗ trợ kỹ thuật sản xuất được dự báo sẽ tăng.

Khi thâm nhập thị trường, các doanh nghiệp Nhật Bản có thể cân nhắc các hình thức hợp tác khác nhau tùy theo mục tiêu kinh doanh và mức độ kiểm soát yêu cầu. Việc thành lập một công ty sản xuất hoặc kỹ thuật mới tại Việt Nam có thể phù hợp với những doanh nghiệp cần kiểm soát trực tiếp công nghệ, chất lượng và tiêu chuẩn sản xuất. Đồng thời, hợp tác với các doanh nghiệp Việt Nam có kinh nghiệm cũng có thể là một lựa chọn thực tiễn, đặc biệt thông qua quan hệ đối tác với nhà cung cấp, hợp tác kỹ thuật, liên doanh, thuê ngoài hoặc hỗ trợ đào tạo. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp Nhật Bản không chỉ có thể mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam mà còn góp phần nâng cao năng lực nội địa hóa và củng cố hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Đọc thêm 

Triển vọng sản xuất tại Việt Nam: Dữ liệu chính, Thông tin chi tiết về chính sách và Các bên tham gia chính

Bộ phận hỗ trợ Kochi Việt Nam: Tăng cường cầu nối kinh doanh giữa Kochi và Việt Nam

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

Ảnh bìa: Yamaguchi Vietnam

[1] https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/sua-doi-bo-sung-quyet-dinh-cua-thu-tuong-chinh-phu-ve-phat-trien-cong-nghiep-ho-tro-119240118061748761.htm?

[2] https://vsi.gov.vn/en/statistic.html

[3] https://vneconomy.vn/hop-tac-ket-noi-dua-cong-nghiep-ho-tro-viet-nam-ra-khoi-vung-khiem-ton.htm

[4] https://doanhnghiepvathuongmai.vn/bai-viet/nganh-co-khi-viet-nam-dat-nhieu-ky-vong-truoc-nhung-co-hoi-lon.phtml

[5] https://vietnamnews.vn/economy/1691325/electronics-industry-booms-in-2024-with-record-export-turnover.html?

[6] https://musashivn.vn/news/co-khi-chinh-xac-xu-huong-phat-trien-trong-nganh-cong-nghiep-hien-dai.html

[7] https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-medical-devices-market-outlook-projections-insights.html/

[8] https://en.vcci.com.vn/economic-news/amkor-eyes-further-expansion-in-bac-ninh-province-as-vietnams-semiconductor-push-gathers-pace-116972

[9] https://www.techinasia.com/news/south-koreas-hana-micron-boosts-vietnam-chip-ops-930m