Tóm tắt

Ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ nhờ nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm cơ khí chính xác, tỷ lệ nội địa hóa cao và công nghệ sản xuất tiên tiến. Các lĩnh vực điện tử, ô tô, bán dẫn và tự động hóa đang thúc đẩy nhu cầu về linh kiện và dịch vụ kỹ thuật có độ chính xác cao. Điều này tạo ra cơ hội cho các công ty Nhật Bản trong đầu tư, gia công phần mềm, hợp tác và cộng tác kỹ thuật.

Tổng quan về ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam

Ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam đã phát triển theo một khuôn khổ chính sách quốc gia rõ ràng hơn trong giai đoạn 2016-2025. Quyết định số 68/QĐ-TTg, ban hành năm 2017 và được sửa đổi bởi Quyết định số 71/QĐ-TTg năm 2024, nhắm cụ thể vào ba lĩnh vực chính: linh kiện và phụ tùng, ngành công nghiệp phụ trợ cho dệt may, da, giày dép và ngành công nghiệp phụ trợ cho các ngành công nghệ cao. Chương trình tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất thông qua hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, liên kết nhà cung cấp với các doanh nghiệp FDI, ưu đãi tín dụng và đào tạo nguồn nhân lực. Những biện pháp này đã giúp tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho sự phát triển của doanh nghiệp.[1]. Tuy nhiên, cơ cấu ngành vẫn chưa đồng đều. Cơ khí chiếm tỷ trọng lớn nhất trong số các doanh nghiệp với 28,61 nghìn tỷ nhân dân tệ, nhưng dệt may và quần áo, cùng với da và giày dép, vẫn chiếm 47,61 nghìn tỷ nhân dân tệ, cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn gắn liền với sản xuất thâm dụng lao động. Trong khi đó, điện tử và ô tô chỉ chiếm tổng cộng 23,81 nghìn tỷ nhân dân tệ.[2], Điều này cho thấy năng lực hạn chế trong các ngành công nghiệp hỗ trợ đòi hỏi công nghệ cao hơn.

Nguồn: Bộ Công Thương Việt Nam

Cơ cấu sở hữu cho thấy lĩnh vực này chủ yếu được thúc đẩy bởi các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Các doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm 55,01 tỷ TP3T, trong khi các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 39,71 tỷ TP3T, tổng cộng chiếm 94,71 tỷ TP3T của tất cả các doanh nghiệp.². Điều này phản ánh vai trò quan trọng của các doanh nghiệp tư nhân trong nước và các doanh nghiệp FDI trong việc mở rộng ngành công nghiệp, đồng thời cũng cho thấy sự phụ thuộc liên tục vào vốn, công nghệ và mạng lưới sản xuất nước ngoài.

Cơ cấu sản phẩm khẳng định ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam chủ yếu nằm trong chuỗi cung ứng sản xuất. Sản phẩm công nghiệp phụ trợ chiếm 68,81 tấn/3 tấn tổng sản phẩm, gấp hơn hai lần so với sản phẩm cuối cùng (31,21 tấn/3 tấn).², Điều này cho thấy các công ty đang ngày càng sản xuất nhiều nguyên liệu, phụ tùng, linh kiện và các hàng hóa trung gian khác.

Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa vẫn còn thấp ở một số ngành công nghiệp trọng điểm, chỉ khoảng 45–501 tấn/tấn trong ngành dệt may, da và giày dép, 15–201 tấn/tấn trong ngành cơ khí và chỉ 5–201 tấn/tấn trong ngành lắp ráp ô tô, trong khi sản xuất điện tử vẫn phụ thuộc nhiều vào linh kiện nhập khẩu.[3]. Những số liệu này cho thấy một khoảng cách đáng kể trong hệ sinh thái công nghiệp của Việt Nam, thể hiện rằng nền tảng cung ứng trong nước vẫn chưa đủ mạnh để thay thế nguyên liệu nhập khẩu hoặc đáp ứng đầy đủ yêu cầu của các nhà sản xuất đa quốc gia. Do đó, việc phát triển thị trường công nghiệp phụ trợ trong nước mạnh mẽ hơn là cần thiết để giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu và tăng giá trị gia tăng của Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất. Trong bối cảnh này, gia công cơ khí chính xác sẽ ngày càng trở nên quan trọng, vì nó hỗ trợ sản xuất các linh kiện, dụng cụ, khuôn mẫu, đồ gá và các bộ phận tiêu chuẩn khác có độ chính xác cao cần thiết trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nhu cầu ngày càng tăng đối với kỹ thuật cơ khí chính xác và bí quyết sản xuất tại Việt Nam

Ngành cơ khí Việt Nam bao gồm khoảng 3.100 doanh nghiệp và hơn 53.000 cơ sở sản xuất, sử dụng hơn 1,2 triệu lao động và tạo ra doanh thu khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. Năm 2023, ngành này đóng góp gần 241 nghìn tỷ đồng vào GDP của Việt Nam, cho thấy vai trò quan trọng của ngành trong sự phát triển công nghiệp.[4]. Tuy nhiên, năng lực kỹ thuật chính xác vẫn còn tương đối kém phát triển so với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực, hạn chế khả năng cung cấp các linh kiện, dụng cụ, khuôn mẫu, đồ gá và các bộ phận cơ khí chuyên dụng có độ chính xác cao cho các ngành công nghiệp sản xuất tiên tiến của Việt Nam.

Khoảng cách này ngày càng trở nên quan trọng hơn khi các ngành công nghiệp sản xuất giá trị cao tiếp tục mở rộng. Ngành điện tử hiện là động lực tăng trưởng mạnh nhất, với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 126,5 tỷ USD vào năm 2024, trong đó 72,56 tỷ USD đến từ điện tử và linh kiện, và 53,9 tỷ USD từ điện thoại và linh kiện.[5]. Các lĩnh vực này đòi hỏi các bộ phận có độ chính xác cao với dung sai chặt chẽ, khả năng lặp lại và chất lượng bề mặt ổn định, bao gồm các linh kiện liên quan đến mạch điện, dụng cụ, các bộ phận hệ thống robot và thiết bị lắp ráp tự động.[6].

Các lĩnh vực khác cũng đang mở rộng nhu cầu về kỹ thuật cơ khí chính xác. Ngành ô tô và xe máy cần các bộ phận như trục cam, bánh răng, hệ thống truyền động, khuôn mẫu, khuôn dập và các bộ phận gia công CNC.⁶. Thị trường thiết bị y tế dự kiến sẽ đạt khoảng 1,77 tỷ USD vào năm 2025.[7], Trong khi vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, điều này tạo ra nhu cầu về dụng cụ phẫu thuật, linh kiện cấy ghép và các sản phẩm chính xác khác.⁶. Trong lĩnh vực bán dẫn, nhà máy đóng gói tiên tiến trị giá 1,6 tỷ USD của Amkor Technology là một ví dụ.[8] và kế hoạch mở rộng trị giá 930 triệu USD của Hana Micron.[9] Ngành hàng không vũ trụ đang thúc đẩy nhu cầu về các linh kiện siêu chính xác được sử dụng trong thiết bị đóng gói chip, robot và các cụm lắp ráp liên quan đến mạch điện. Ngành hàng không vũ trụ vẫn nhỏ hơn, nhưng sự phát triển của ngành hàng không và bảo dưỡng, sửa chữa (MRO) đang dần tạo ra nhu cầu về các linh kiện máy bay và hệ thống điều khiển có độ tin cậy cao.

Do đó, thị trường gia công cơ khí chính xác của Việt Nam đang dần chuyển dịch từ gia công cơ bản sang sản xuất có giá trị và độ chính xác cao hơn. Các nhà cung cấp ngày càng được kỳ vọng cung cấp các năng lực tiên tiến như tạo mẫu thử, đo lường chính xác, giảm thiểu lỗi và sản xuất hàng loạt ổn định. Tuy nhiên, nguồn cung trong nước vẫn còn hạn chế ở các lĩnh vực trọng yếu như sản xuất khuôn mẫu chính xác cao cho ngành điện tử và ô tô. Vì vậy, thị trường vẫn bị chi phối bởi các nhà sản xuất cơ khí chính xác có vốn đầu tư của Nhật Bản và nước ngoài, trong khi các doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục nâng cấp năng lực để đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và độ tin cậy toàn cầu.

Precision mechanics

Nguồn: Yamaguchi, Việt Nam

Do những khoảng cách về năng lực này, ngành sản xuất chính xác của Việt Nam bao gồm cả các chuyên gia có vốn đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp trong nước đang dần nâng cấp năng lực. Bảng dưới đây cung cấp một số ví dụ về các công ty trong lĩnh vực sản xuất chính xác, chứ không phải là bảng xếp hạng các công ty hàng đầu.

Ví dụ về các công ty sản xuất chính xác tại Việt Nam

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Nhìn chung, khi các ngành công nghiệp hỗ trợ chuyển hướng sang cung cấp hàng hóa trung gian và các nhà sản xuất tìm cách tăng cường nội địa hóa, gia công cơ khí chính xác đang trở thành một năng lực cần thiết chứ không còn là một chuyên ngành ngách nữa. Các công ty có thể đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật cao hơn sẽ có vị thế tốt hơn để vượt ra khỏi phạm vi gia công cơ bản và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sản xuất.

Ý nghĩa đối với các công ty Nhật Bản

Đối với các công ty Nhật Bản, Việt Nam là một thị trường tiềm năng cho gia công cơ khí chính xác khi quốc gia này tiếp tục tăng cường sản xuất trong nước và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Mặc dù số lượng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đã tăng lên, tỷ lệ nội địa hóa trong một số ngành vẫn còn tương đối thấp, cho thấy sự phụ thuộc liên tục vào linh kiện nhập khẩu và nhà cung cấp nước ngoài. Điều này tạo ra cơ hội cho các công ty có năng lực sản xuất tiên tiến, kiểm soát chất lượng ổn định và bí quyết kỹ thuật để hỗ trợ mở rộng chuỗi cung ứng trong nước và các hoạt động nội địa hóa. Cơ hội này đặc biệt phù hợp trong các ngành có yêu cầu kỹ thuật cao hơn, chẳng hạn như điện tử, ô tô, xe máy, thiết bị y tế, chất bán dẫn và sản xuất liên quan đến tự động hóa, nơi nhu cầu về các bộ phận chính xác, khuôn mẫu, đồ gá, linh kiện gia công CNC, dụng cụ đo lường và hỗ trợ kỹ thuật sản xuất dự kiến sẽ tăng trưởng.

Để thâm nhập thị trường, các công ty Nhật Bản có thể xem xét các hình thức hợp tác khác nhau tùy thuộc vào mục tiêu kinh doanh và mức độ kiểm soát cần thiết. Thành lập một công ty sản xuất hoặc cơ khí mới tại Việt Nam có thể phù hợp với các doanh nghiệp cần kiểm soát trực tiếp công nghệ, chất lượng và tiêu chuẩn sản xuất. Đồng thời, hợp tác với các công ty Việt Nam có kinh nghiệm cũng là một lựa chọn thiết thực, đặc biệt thông qua quan hệ đối tác nhà cung cấp, hợp tác kỹ thuật, liên doanh, gia công phần mềm hoặc hỗ trợ đào tạo. Trong bối cảnh này, các công ty Nhật Bản không chỉ có thể mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam mà còn góp phần nâng cao năng lực nội địa hóa và củng cố hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Đọc thêm 

Triển vọng sản xuất tại Việt Nam: Dữ liệu chính, Thông tin chi tiết về chính sách và Các bên tham gia chính

Bộ phận hỗ trợ Kochi Việt Nam: Tăng cường cầu nối kinh doanh giữa Kochi và Việt Nam

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

Ảnh bìa: Yamaguchi, Việt Nam

[1] https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/sua-doi-bo-sung-quyet-dinh-cua-thu-tuong-chinh-phu-ve-phat-trien-cong-nghiep-ho-tro-119240118061748761.htm?

[2] https://vsi.gov.vn/en/statistic.html

[3] https://vneconomy.vn/hop-tac-ket-noi-dua-cong-nghiep-ho-tro-viet-nam-ra-khoi-vung-khiem-ton.htm

[4] https://doanhnghiepvathuongmai.vn/bai-viet/nganh-co-khi-viet-nam-dat-nhieu-ky-vong-truoc-nhung-co-hoi-lon.phtml

[5] https://vietnamnews.vn/economy/1691325/electronics-industry-booms-in-2024-with-record-export-turnover.html?

[6] https://musashivn.vn/news/co-khi-chinh-xac-xu-huong-phat-trien-trong-nganh-cong-nghiep-hien-dai.html

[7] https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-medical-devices-market-outlook-projections-insights.html/

[8] https://en.vcci.com.vn/economic-news/amkor-eyes-further-expansion-in-bac-ninh-province-as-vietnams-semiconductor-push-gathers-pace-116972

[9] https://www.techinasia.com/news/south-koreas-hana-micron-boosts-vietnam-chip-ops-930m