Từng bị lu mờ bởi các kim loại quý như vàng và bạc, nhôm hiện ngày càng được công nhận là một nguồn tài nguyên thiết yếu trong nền kinh tế hiện đại. Nhôm đóng vai trò then chốt trong nhiều ngành công nghiệp, từ sản xuất bao bì và ô tô đến dây cáp điện và máy móc. Hơn nữa, nhôm đóng vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, cung cấp nền tảng cho các công nghệ như tấm pin mặt trời, tua-bin gió, xe điện và cáp truyền tải. Tính đa dụng của nhôm bắt nguồn từ những đặc tính độc đáo, bao gồm độ bền cao, trọng lượng nhẹ, khả năng tái chế và khả năng dẫn điện, dẫn nhiệt vượt trội.

Tuy nhiên, cả ngành nhôm toàn cầu và ngành nhôm Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức do các gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, dẫn đến biến động về cả nguồn cung và giá cả. Bài viết này phân tích vai trò đang nổi lên của Việt Nam trong chuỗi cung ứng nhôm toàn cầu trong bối cảnh những thách thức đó, đồng thời làm nổi bật các cơ hội và rủi ro đối với các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực này

Các gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu và tác động của chúng

World’s primary aluminum production in July 2024

Đơn vị: %, 100% = 6,194 triệu tấn

Nguồn: Al Circle¹

Trong thập kỷ qua, ngành nhôm nguyên sinh toàn cầu đã trải qua những thay đổi đáng kể, đặc biệt là sự vươn lên của Trung Quốc với vai trò trung tâm sản xuất chi phối thị trường. Đến giữa năm 2024, ước tính Trung Quốc chiếm gần 60% công suất luyện nhôm toàn cầu, tăng từ mức chỉ dưới 15% vào năm 2000².

Tuy nhiên, sản lượng của Trung Quốc bị giới hạn bởi mức trần 45 triệu tấn mỗi năm do chính phủ áp dụng, được đưa ra vào năm 2017 nhằm giải quyết tình trạng dư thừa công suất và các mối lo ngại về môi trường. Trong những tháng gần đây của năm 2025, sản lượng nhôm của Trung Quốc duy trì ở mức khoảng 44 đến 44,5 triệu tấn mỗi năm, gần như không còn dư địa để tăng trưởng thêm³.

Cùng với hạn ngạch này, tình hình nguồn cung càng trở nên nghiêm trọng do nhiều nhà máy luyện nhôm ở châu Âu phải đóng cửa, chủ yếu vì chi phí năng lượng tăng vọt do cuộc xung đột Nga–Ukraine đang tiếp diễn. Ngoài ra, các hạn chế về nguồn cung còn trầm trọng hơn khi Guinea, một trong những quốc gia cung cấp bauxite hàng đầu thế giới, đình chỉ hoạt động xuất khẩu và quốc hữu hóa các hoạt động khai khoáng⁴. Mặc dù các quốc gia như Ấn Độ và Indonesia đã tăng sản lượng, những nỗ lực này vẫn chưa đủ để thu hẹp khoảng cách nguồn cung ngày càng lớn.

Do đó, giá nhôm tham chiếu trên Sàn giao dịch Kim loại London (LME) đã tăng khoảng 17% kể từ tháng 4 năm 2025, vượt mức $2.700 mỗi tấn⁵.

Trong thời gian tới, thị trường nhôm nhiều khả năng sẽ tiếp tục đối mặt với biến động giá, do các yếu tố địa chính trị, những thay đổi về quy định và các thách thức môi trường chi phối. Các chuyên gia phân tích thị trường dự báo giá có thể tiếp tục tăng, có khả năng vượt mức $3.000 mỗi tấn vào năm 2026. Hơn nữa, xu hướng chuyển dịch toàn cầu hướng tới phát triển bền vững và sự chú trọng ngày càng tăng đối với nhôm tái chế được dự báo sẽ làm thay đổi động lực của chuỗi cung ứng. Việc áp dụng các công nghệ xanh và nỗ lực toàn cầu nhằm cắt giảm carbon nhiều khả năng sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm nhôm bền vững hơn, đặc biệt là những sản phẩm được sản xuất từ vật liệu tái chế.

Vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu và quy mô thị trường

Thị trường Nhôm Việt Nam được định vị để tăng trưởng ổn định trong những năm tới, ngay cả trong bối cảnh gián đoạn toàn cầu. Thị trường được dự báo sẽ đạt 4,53 tỷ USD vào năm 2025 và tăng lên 7,30 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) trên 10% trong giai đoạn 2025–2030⁶. Tăng trưởng này chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu mạnh mẽ đối với các sản phẩm nhôm bán thành phẩm, vốn được sử dụng rộng rãi trong các ngành như xây dựng, ô tô và điện tử. Tăng trưởng còn được hỗ trợ bởi trữ lượng bauxite dồi dào của Việt Nam, lớn thứ ba thế giới sau Guinea và Australia, cùng với những nỗ lực không ngừng của đất nước trong việc nâng cao năng lực khai thác bauxite và sản xuất alumina.

Value chain of aluminum

Nguồn: EC Raw Materials System Analysis⁷, Hiệp hội Nhôm Việt Nam⁸

Mặc dù những dự báo này rất tích cực, năng lực sản xuất nhôm chưa gia công (nhôm nguyên liệu) của Việt Nam vẫn còn hạn chế. Trong khi Chính phủ đang đầu tư đáng kể vào cơ sở hạ tầng điện và công nghệ tinh luyện tiên tiến — hai yếu tố then chốt để thúc đẩy sản xuất nhôm nguyên liệu trong nước — đất nước vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu sản xuất và chế biến ở các khâu hạ nguồn. Điều này cho thấy khoảng trống trong năng lực chế biến nguyên liệu trong nước của Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu tiếp tục phát triển năng lực sản xuất nhôm.

Đầu tư nước ngoài và cơ hội trên thị trường nhôm Việt Nam

Các nhà thầu nước ngoài và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã và đang đóng vai trò then chốt trong lĩnh vực nhôm của Việt Nam. Ở phân khúc thượng nguồn, hiện Việt Nam có hai nhà máy tinh luyện alumin do Vinacomin vận hành: một nhà máy tại Tân Rai, Bảo Lộc, Lâm Đồng và một nhà máy tại Nhân Cơ, Gia Nghĩa, Đắk Nông, với tổng công suất thiết kế 1,3 triệu tấn mỗi năm. Cả hai cơ sở đều áp dụng quy trình Bayer, do nhà thầu Trung Quốc Chalienco cung cấp⁹. Ở phân khúc hạ nguồn, tính đến năm 2023, có hơn 80 nhà máy đùn ép và gia công nhôm phục vụ cả thị trường trong nước và xuất khẩu. Khoảng 35% số nhà sản xuất hạ nguồn này là các công ty FDI⁹. Các nhà đầu tư nước ngoài này không chỉ đóng góp vốn và công nghệ mà còn mang đến khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của ngành nhôm Việt Nam.

Dự kiến sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài vào ngành nhôm Việt Nam sẽ tiếp tục được đẩy nhanh, nhờ xu hướng tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra. Các tập đoàn quốc tế đang tìm kiếm các lựa chọn thay thế cho Trung Quốc ngày càng quan tâm đến Việt Nam, quốc gia có lợi thế chiến lược cả về nguồn nguyên liệu và vị trí địa chính trị. Xu hướng này mở ra cơ hội để Việt Nam thu hút thêm FDI vào hoạt động sản xuất nhôm bán thành phẩm và nhôm giá trị gia tăng. Bên cạnh đó, Việt Nam đang tích cực thúc đẩy ứng dụng các công nghệ tái chế nhôm, qua đó giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, góp phần ổn định chi phí sản xuất và hỗ trợ quản trị, dự báo rủi ro chính xác hơn. Song song với đó, định hướng sản xuất xanh và tích hợp các công nghệ tiên tiến, bao gồm tự động hóa và hệ thống kiểm soát chất lượng ứng dụng AI, tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài nâng cao hiệu quả vận hành và củng cố vị thế trên thị trường toàn cầu.

Mặc dù có những diễn biến tích cực này, các nhà sản xuất nhôm Việt Nam vẫn phải đối mặt với một số thách thức. Nhiều cơ sở thượng nguồn và hạ nguồn đang hoạt động dưới công suất, ở mức từ 40% đến 70%, phản ánh tình trạng công suất chưa được khai thác đầy đủ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn phục hồi. Các biện pháp phòng vệ thương mại và chính sách bảo hộ khác của các quốc gia nhập khẩu cũng tạo ra rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu, hạn chế khả năng tiếp cận thị trường của các sản phẩm nhôm Việt Nam. Ngoài ra, vấn đề “gian lận xuất xứ”, trong đó một số nhà sản xuất nước ngoài lợi dụng nhãn xuất xứ Việt Nam cho hàng xuất khẩu của mình, làm suy giảm uy tín của ngành nhôm Việt Nam và gây ra những rủi ro đáng kể về pháp lý và danh tiếng.

Để ứng phó với những thách thức này, Việt Nam đang tích cực chuyển đổi ngành nhôm thông qua hiện đại hóa và nâng cấp công nghệ. Các khoản đầu tư vào tái chế, tự động hóa và kiểm soát chất lượng dựa trên AI nhằm giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, cải thiện hiệu quả chi phí và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động thị trường. Bằng cách áp dụng các phương thức sản xuất bền vững và tiên tiến về công nghệ, các nhà sản xuất nhôm trong nước và doanh nghiệp FDI tại Việt Nam có thể củng cố năng lực cạnh tranh và giành được vị thế nổi bật hơn trong chuỗi giá trị nhôm khu vực và toàn cầu¹⁰.

Kết luận

Tóm lại, ngành nhôm Việt Nam đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt, sẵn sàng mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu bất chấp những gián đoạn đang diễn ra và biến động thị trường. Trữ lượng bauxite dồi dào, nhu cầu trong nước ngày càng tăng và những nỗ lực tích cực nhằm nâng cao năng lực khai thác và sản xuất của Việt Nam tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng trong tương lai. Đầu tư nước ngoài đã và sẽ tiếp tục là động lực quan trọng, mang đến công nghệ, vốn và khả năng tiếp cận các thị trường quốc tế, đồng thời thúc đẩy năng lực cạnh tranh trên toàn chuỗi giá trị. Đồng thời, những thách thức như sản lượng nhôm nguyên sinh hạn chế, công suất chưa được khai thác đầy đủ, rào cản thương mại và các rủi ro liên quan đến ghi nhãn xuất xứ đòi hỏi công tác quản lý thận trọng. Bằng cách đầu tư vào các phương thức bền vững, tái chế và công nghệ tiên tiến—bao gồm tự động hóa và kiểm soát chất lượng dựa trên AI—Việt Nam có thể giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, ổn định sản xuất và định vị mình là một quốc gia có năng lực chống chịu và cạnh tranh cao hơn trên thị trường nhôm khu vực và toàn cầu.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

¹ https://www.alcircle.com/news/world-primary-aluminium-production-reaches-new-high-in-july24-registering-an-annual-growth-of-2-4-111756

² https://www.cmgroup.net/industries/primary-aluminium/

³ https://safety4sea.com/intermodal-chinas-aluminium-powerhouse-is-approaching-a-hard-ceiling/

⁴ https://discoveryalert.com.au/news/guinea-bauxite-nationalization-impacts-aluminum-supply-2025/

⁵ https://www.aluminium-journal.com/what-does-2025-hold-for-aluminium-prices-and-the-market

⁶ https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/vietnam-aluminium-market

⁷ https://www.researchgate.net (Material flow analysis of aluminum, copper, and iron in the EU-28)

⁸ https://wtocenter.vn/ (Aluminum overview and development strategies for the aluminum sector in Vietnam)

⁹ https://cvdvn.net/2024/08/11/cong-nghe-phan-nhom-4-ky/

¹⁰ https://theleader.vn/cong-thuc-moi-cho-dong-co-phat-trien-cua-nganh-nhom-d39495.html