Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Nhật Bản vào Việt Nam không chỉ là một xu hướng kinh tế mà còn là sự phản ánh mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện bền chặt giữa hai nước. Trong ba thập kỷ qua, các doanh nghiệp Nhật Bản đã đóng vai trò chủ chốt trong việc phát triển các ngành chế biến, chế tạo của Việt Nam. Trong giai đoạn 2024–2025, bức tranh đầu tư này đang dịch chuyển từ các lĩnh vực thâm dụng lao động truyền thống sang công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng xanh. Sự chuyển dịch này được thúc đẩy bởi bất ổn địa chính trị, tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu theo chiến lược “China Plus One”, và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP và RCEP. Nhìn chung, FDI của Nhật Bản phản ánh sự hội tụ giữa ổn định chính trị, lợi thế địa lý và mục tiêu hiện đại hóa của Việt Nam với tầm nhìn dài hạn và các tiêu chuẩn chất lượng cao của Nhật Bản.

Tổng quan về đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam, tập trung vào ngành sản xuất

Nhìn lại lịch sử đầu tư của Nhật Bản tại Việt Nam, rõ ràng đã có sự phát triển qua các giai đoạn khác nhau, phản ánh cả những thay đổi trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản và quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam.

Bảng 1. FDI của Nhật Bản vào Việt Nam qua các giai đoạn chính

Nguồn: Ngân hàng Thế giới, b-company.jp Và Kinhtevadubao.vn

Từ năm 2013 đến 2016, chiến lược “China Plus One” bắt đầu hình thành khi các doanh nghiệp Nhật Bản tìm cách đa dạng hóa ngoài Trung Quốc và giảm thiểu rủi ro [1]. Trong giai đoạn này, Nhật Bản luôn duy trì vị thế là một trong những nhà đầu tư chủ chốt tại Việt Nam. Ban đầu, sự dịch chuyển tập trung vào linh kiện điện tử và lắp ráp cơ bản, tạo nền tảng cho các cụm công nghiệp ở miền Bắc Việt Nam.

Giai đoạn 2017–2019 đánh dấu một bước ngoặt lớn, khi đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam tăng mạnh. Giai đoạn này chứng kiến sự dịch chuyển thực chất của các dự án quy mô lớn và sự tham gia sâu hơn của các tập đoàn đa quốc gia vào cơ sở hạ tầng sản xuất của Việt Nam [1].

Trong giai đoạn 2020–2025, bất chấp những gián đoạn nghiêm trọng do đại dịch COVID-19 gây ra, niềm tin của các công ty Nhật Bản vào Việt Nam vẫn kiên cường và phục hồi nhanh chóng [2]. Trong số 90 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án mới được cấp phép tại Việt Nam vào năm 2025, Nhật Bản đứng thứ tư, sau Singapore, Trung Quốc và Hồng Kông. Các nhà đầu tư Nhật Bản đã ghi nhận 1,62 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài mới, chiếm 9,4% trong tổng vốn FDI mới đăng ký của Việt Nam [3]. Sự phục hồi này cũng được phản ánh trong lợi nhuận mạnh mẽ, với hơn 64% các công ty Nhật Bản tại Việt Nam dự kiến sẽ có lãi vào năm 2024, tăng gần 10 điểm phần trăm so với năm trước [4].

Hệ sinh thái sản xuất của Nhật Bản tại Việt Nam

Hệ sinh thái sản xuất của Nhật Bản tại Việt Nam có tính đa tầng, bao gồm công nghiệp nặng, ô tô, điện tử, hàng tiêu dùng và thực phẩm. Cấu trúc này không chỉ phản ánh thế mạnh công nghệ của Nhật Bản mà còn cho thấy khả năng thích ứng mạnh mẽ với thị trường tiêu dùng nội địa 100 triệu dân của Việt Nam.

Ngành ô tô và xe máy: Trụ cột của tính bền vững

Ngành sản xuất ô tô và xe máy là một lĩnh vực truyền thống mà các doanh nghiệp Nhật Bản đã xây dựng được vị thế vững chắc. Honda và Toyota không chỉ xây dựng nhà máy mà còn phát triển mạng lưới nhà cung cấp rộng khắp, tạo ra hàng chục nghìn việc làm và đóng góp đáng kể vào GDP của tỉnh Vĩnh Phúc và các khu vực lân cận. Các doanh nghiệp lớn khác như Yamaha và Isuzu cũng duy trì hoạt động mạnh mẽ, tiếp tục củng cố chuỗi giá trị phương tiện vận tải [5].

Ngành điện tử và thiết bị hình ảnh: Trung tâm công nghệ của khu vực

Sự hiện diện của Canon, Panasonic, Sony và các tập đoàn điện tử khác đã đưa Việt Nam lên bản đồ toàn cầu về sản xuất thiết bị số. Một điểm đáng chú ý là hình thức đầu tư vốn nước ngoài 100%, chiếm tỷ trọng rất cao, đạt 83.67% tổng số dự án, cho thấy mong muốn của các nhà đầu tư Nhật Bản trong việc kiểm soát hoàn toàn quy trình công nghệ và chất lượng sản phẩm[6].

Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng: Giao điểm của sản xuất mang tính văn hóa

Trong lĩnh vực thực phẩm, các công ty Nhật Bản đã đạt được thành công lớn nhờ kết hợp công nghệ sản xuất tiên tiến với khẩu vị người tiêu dùng Việt Nam. Acecook Việt Nam hay Ajinomoto Việt Nam là những ví dụ thành công đã tận dụng xu hướng tiêu dùng chú trọng chất lượng ngày càng tăng tại Việt Nam.

Phân bố theo địa lý và liên kết cụm công nghiệp

Bản đồ đầu tư của Nhật Bản phản ánh sự phân bổ chiến lược được hình thành dựa trên lợi thế logistics và các ưu đãi đầu tư của từng địa phương. Sự phát triển của các khu công nghiệp định hướng Nhật Bản và các dịch vụ hỗ trợ như Japan Desks đã tạo ra một môi trường sản xuất tích hợp và hiệu quả hơn. Miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh và Vĩnh Phúc, có mật độ nhà sản xuất Nhật Bản cao nhất và đóng vai trò là trung tâm quốc gia về máy móc, điện tử và logistics. Ở miền Nam, các tỉnh như Bình Dương, Đồng Nai và Bà Rịa–Vũng Tàu là điểm đến ưu tiên cho các ngành công nghiệp nặng, bao gồm hóa dầu và công nghiệp hỗ trợ [7].

Kỷ nguyên mới: Bán dẫn và sản xuất xanh

Một trong những xu hướng đáng chú ý nhất trong bối cảnh đầu tư hiện nay của Nhật Bản là sự dịch chuyển sang các ngành công nghệ cao, đặc biệt là chất bán dẫn. Điều này không còn chỉ là dự báo, mà đã hiện thực hóa thành các cam kết cụ thể thông qua các sáng kiến chiến lược giữa hai chính phủ.

Bảng 2. Các dự án công nghệ cao và định hướng tương lai

Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ [8], [9], [10]

Môi trường đầu tư và các cơ chế hỗ trợ

Thành công của FDI Nhật Bản đã được hỗ trợ bởi các cơ chế đối thoại chính sách và các tổ chức xúc tiến thương mại chuyên nghiệp.

Sáng kiến chung Việt Nam–Nhật Bản

Launched in 2003, this special intergovernmental cooperation aims to improve Vietnam’s business environment. Across eight phases, 497 out of 594 action items were completed successfully and on schedule, equivalent to 84% [11]. The new phase, launched in March 2024, goes beyond addressing administrative procedures and expands into new areas such as high-skilled human resource development and supporting industry promotion. Keidanren’s involvement ensures that the perspectives of major Japanese corporations are heard by Vietnamese policymakers [8].

Vai trò của JETRO và các hoạt động kết nối kinh doanh

Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối doanh nghiệp của hai nước. Thông qua các nền tảng như e-Venue, JETRO giúp doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản nhanh chóng, hiệu quả tìm kiếm đối tác. Các chương trình hỗ trợ chuyển giao công nghệ, như chương trình liên kết giữa tỉnh Toyama và doanh nghiệp Việt Nam, đang góp phần nâng cao năng lực của khu vực sản xuất trong nước [12]. JETRO cũng thường xuyên thực hiện khảo sát về tình hình hiện tại của các doanh nghiệp Nhật Bản, cung cấp dữ liệu giá trị về triển vọng lợi nhuận và xu hướng mở rộng đầu tư [4].

Kết luận và triển vọng chiến lược

Tóm lại, đầu tư của Nhật Bản vào lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới, được đánh dấu bởi chất lượng cao hơn, công nghệ tiên tiến hơn và tính bền vững lớn hơn. Khi quốc gia này dần chuyển mình từ một cứ điểm lắp ráp sang một trung tâm R&D cho các ngành chiến lược như bán dẫn và năng lượng sạch, sự hỗ trợ ở cấp vĩ mô từ các tổ chức như JETRO và Keidanren vẫn là một trụ cột quan trọng của quá trình hiện đại hóa công nghiệp này. Tuy nhiên, việc chuyển hóa thiện chí thể chế này thành thành công vận hành trên thực tế đòi hỏi các doanh nghiệp đang hoặc sẽ đầu tư phải nhìn xa hơn các chỉ số thị trường chung chung. Để giảm thiểu hiệu quả các rủi ro vận hành và bảo đảm lợi thế tiên phong bền vững, nhà đầu tư cần tập trung giải quyết các thách thức triển khai thực tiễn—đặc biệt là thông qua việc lựa chọn địa điểm tiền khả thi một cách nghiêm ngặt và thẩm định chiến lược các đối tác Tier-1 nội địa chất lượng cao, những đơn vị có thể đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật và bền vững khắt khe của Nhật Bản.

Đọc thêm

Đầu tư trực tiếp nước ngoài của Nhật Bản vào Việt Nam năm 2025: Triển vọng lợi nhuận cao nhất trong 15 năm – Liệu bước tiếp theo sẽ là mở rộng?

Đầu tư từ Nhật Bản vào Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng: Tình hình hiện tại và triển vọng

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền. 

Thẩm quyền giải quyết:

1. https://kinhtevadubao.vn/chien-luoc-china-plus-one-co-hoi-va-thach-thuc-cho-dong-von-fdi-vao-viet-nam-giai-doan-2013-2023-31009.html

2. https://b-company.jp/vi/japanese-fdi-in-vietnam-2025-highest-profit-outlook-in-15-years-is-expansion-next/

3. https://b-company.jp/vi/japanese-fdi-in-vietnam-2025-highest-profit-outlook-in-15-years-is-expansion-next/

4. https://theinvestor.vn/over-64-of-japanese-firms-in-vietnam-expect-profit-in-2024-jetro-survey-d14266.html

5. https://b-company.jp/vi/overview-of-japanese-companies-in-vietnam-2/

6. https://www.studocu.vn/vn/document/truong-dai-hoc-ngan-hang-thanh-pho-ho-chi-minh/tai-chinh-cong-ty-da-quoc-gia/thuc-trang-thu-hut-fdi-nhat-ban-vao-viet-nam-phan-tich-va-danh-gia/130923550

7. https://ktgindustrial.com/vi/new/danh-sach-cac-khu-cong-nghiep-viet-nam/

8. https://www.vn.emb-japan.go.jp/itpr_ja/20240510_initiative_vn.html

9. https://www.nangluongsachvietnam.vn/d6/vi-VN/news/Cong-bo-5-du-an-hop-tac-nghien-cuu-chip-ban-dan-Viet-Nam-Nhat-Ban-6-1956-34100

10. https://vioit.moit.gov.vn/ftas/du-an-cptpp/tac-dong-den-kinh-te-va-hoi-nhap/tac-dong-cua-hiep-dinh-cptpp-doi-voi-dau-tu-truc-tiep-nuoc-ngoai–fdi–vao-viet-nam-81.382.html

11. https://baocaovien.vn/tin-tuc/viet-nam-nhat-ban-khoi-dong-sang-kien-chung-trong-ky-nguyen-moi/130467.html

12. https://www.jetro.go.jp/vietnam/activities/trade/