Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp Nhật Bản đã dần nhìn nhận Việt Nam không chỉ là một cứ điểm sản xuất chi phí thấp, mà còn là một thị trường tăng trưởng và một mắt xích chiến lược trong mạng lưới kinh doanh châu Á của họ. Cùng với xu hướng này, hợp tác giữa hai nước đang mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang đứng ở đâu trong chuỗi giá trị bán dẫn, và ở những công đoạn nào các doanh nghiệp Nhật Bản có thể tham gia hiệu quả?[1]

Ngành bán dẫn Việt Nam năm 2026: Vị trí hiện tại và những khoảng trống trong chuỗi giá trị

Những diễn biến chính trong năm tháng đầu năm 2026 bao gồm:

– Vào tháng 5 năm 2026, Việt Nam và Nhật Bản đã khởi động năm dự án nghiên cứu chung về 3D IC, vật liệu bán dẫn mới, cảm biến, AI SoC dựa trên RISC-V và điện tử công suất.[2]

– Tính đến tháng 3 năm 2026, Việt Nam có hơn 50 công ty thiết kế chip, khoảng 7.000 kỹ sư và 241 dự án FDI với tổng vốn hơn 14,2 tỷ USD, chủ yếu trong các khâu lắp ráp, đóng gói và kiểm thử.[3]

– Trong quý I năm 2026, Samsung thành lập Samsung Vietnam Semiconductor tại Thái Nguyên và triển khai dự án nhà máy kiểm thử chip trị giá khoảng 1,5 tỷ USD, dự kiến đi vào hoạt động vào tháng 11 năm 2027.[4] [5]

– Cuối tháng 1 năm 2026, FPT công bố nhà máy kiểm thử và đóng gói chip tiên tiến đầu tiên do một doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, với sáu dây chuyền kiểm thử dự kiến trong giai đoạn 2026–2027.[6]

– Ngày 16 tháng 1 năm 2026, Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip đầu tiên của Việt Nam tại Hòa Lạc trên khu đất 27 hecta, với mục tiêu xây dựng năng lực sản xuất chip trong nước[7].

– Ngày 7 tháng 1 năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ thành lập Trung tâm Hỗ trợ Tạo mẫu Chip Quốc gia, cung cấp công cụ thiết kế, thư viện IP và kết nối giữa các công đoạn của chuỗi sản xuất.[8]

Semiconductor Value Chain in Vietnam

Tổng hợp của B&Company

Việt Nam đã xây dựng được nền tảng tương đối rõ ràng trong thiết kế IC và đặc biệt là đóng gói, kiểm thử, trong khi chế tạo wafer vẫn còn ở giai đoạn đầu. Vì vậy, khả năng nâng cấp lên các phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị sẽ phụ thuộc vào việc quốc gia này khai thác tốt các lợi thế hiện có và xử lý những điểm nghẽn còn tồn tại như thế nào.

Các lợi thế của Việt Nam bao gồm lực lượng lao động trẻ có nền tảng STEM, cơ sở sản xuất điện tử lớn và vị trí gần các trung tâm bán dẫn lớn ở châu Á. Nền kinh tế mở, mạng lưới FTA rộng và cam kết mạnh mẽ của Chính phủ đối với chính sách phát triển cũng khiến Việt Nam trở thành điểm đến phù hợp cho đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu.[9]

Tuy nhiên, ngành vẫn thiếu kỹ sư giàu kinh nghiệm, chuyên gia R&D và hạ tầng cho thiết kế chip, tạo mẫu và chế tạo. Chuỗi cung ứng về vật liệu, thiết bị và logistics chuyên dụng vẫn còn yếu, trong khi nhiều linh kiện công nghệ cao vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu, làm hạn chế giá trị gia tăng trong nước và khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu.[10]

Dấu chân của các doanh nghiệp Nhật Bản trong hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam

Trong khi các doanh nghiệp Mỹ như Intel và Amkor chủ yếu tập trung vào lắp ráp, đóng gói và kiểm thử quy mô lớn, các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam hiện diện nhiều hơn ở các phân khúc chuyên biệt như thiết kế chip, vật liệu, linh kiện, thiết bị sản xuất và hỗ trợ kỹ thuật. Bảng dưới đây tóm tắt các doanh nghiệp Nhật Bản và chương trình hợp tác chính trong hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam.

Các doanh nghiệp Nhật Bản và chương trình hợp tác tiêu biểu trong hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam

Tổng hợp của B&Company

Thế mạnh của các công ty Nhật Bản tại Việt Nam thể hiện rõ nhất ở các phân khúc có tính chuyên môn hóa cao, bao gồm thiết kế và xác minh IC, vật liệu bán dẫn, gói gốm, robot cho thiết bị sản xuất, và hệ thống kiểm thử. Sự hiện diện lâu dài của Renesas, cùng với các dự án sản xuất của Tokuyama và RORZE và hợp tác nghiên cứu theo NEXUS, cho thấy các công ty Nhật Bản có thể kết hợp công nghệ, sản xuất và đào tạo nhân lực để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái của Việt Nam.

Tuy nhiên, các dự án hiện tại vẫn còn phân mảnh và chưa hình thành một chuỗi cung ứng tích hợp do các công ty Nhật Bản dẫn dắt tại Việt Nam. Trong số các doanh nghiệp được xem xét, không có công ty Nhật Bản nào vận hành nhà máy chế tạo wafer hoặc cơ sở đóng gói và kiểm thử quy mô lớn. Ngoại trừ RORZE, phần lớn các công ty thiết bị hiện diện chủ yếu thông qua bán hàng, bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật, trong khi đầu tư vào vật liệu tập trung vào một số sản phẩm cụ thể.

Nhiều công ty Nhật Bản vẫn đang nghiên cứu thị trường do lo ngại về nguồn nhân lực có kinh nghiệm, điều kiện dành cho chuyên gia nước ngoài và mức độ dự đoán của môi trường pháp lý. Điều này cho thấy còn nhiều dư địa để mở rộng sang sản xuất thiết bị tại địa phương, đóng gói tiên tiến, kiểm thử, phát triển nhà cung ứng và R&D ứng dụng.[11]

Chính sách của Việt Nam đang thúc đẩy thị trường như thế nào?

Để hoàn thiện các mắt xích còn thiếu trong hệ sinh thái, Việt Nam đã ban hành Chiến lược Phát triển Công nghiệp Bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Các mục tiêu đến năm 2030 bao gồm ít nhất 100 công ty thiết kế, một nhà máy chế tạo quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói và kiểm thử, từng bước mở rộng từ hoạt động hạ nguồn sang thiết kế, chế tạo và chip chuyên dụng.[12]

Nguồn nhân lực là một trụ cột của chiến lược này. Chính phủ đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân sự trình độ đại học trở lên vào năm 2030 thông qua đào tạo mới, đào tạo lại, phối hợp giữa Chính phủ, các trường đại học và doanh nghiệp, cùng các chương trình trao đổi quốc tế và thu hút chuyên gia.[13]

Đồng thời, Việt Nam đang đầu tư vào hạ tầng nghiên cứu và tạo mẫu, bao gồm các phòng thí nghiệm dùng chung ở cấp quốc gia và cấp đại học. Trung tâm Hỗ trợ Tạo mẫu Chip Quốc gia được thành lập vào đầu năm 2026 và chính thức ra mắt vào tháng 6 năm 2026 nhằm cung cấp công cụ thiết kế, thư viện phần mềm, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối giữa các nhà thiết kế trong nước với các cơ sở chế tạo, đóng gói và kiểm thử.[14]

Môi trường đầu tư cũng được hỗ trợ bởi Luật Công nghiệp Công nghệ số, Quỹ Hỗ trợ Đầu tư và các cơ chế ưu đãi cho các dự án công nghệ cao, R&D, đào tạo và sản xuất bán dẫn. Ưu đãi được xác định theo ngành, quy mô và điều kiện dự án thay vì quốc tịch của nhà đầu tư.[15]

Vì vậy, Nhật Bản được xem là một đối tác quan trọng trong nghiên cứu bán dẫn và phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam. Hai nước đang thúc đẩy chương trình NEXUS, các học bổng và đào tạo chuyên gia, hợp tác đại học và các dự án nghiên cứu chung trong những lĩnh vực như vật liệu mới, AI SoC và điện tử công suất.

Cơ hội cho các công ty Nhật Bản trong ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam

Chính sách bán dẫn của Việt Nam ưu tiên xây dựng hệ sinh thái theo từng giai đoạn, với trọng tâm ngắn hạn là thiết kế, sản xuất chọn lọc và đóng gói/kiểm thử thay vì ngay lập tức phát triển chế tạo wafer tiên tiến quy mô lớn. Do đó, các cơ hội cho Nhật Bản phù hợp nhất ở những lĩnh vực giao thoa giữa ưu tiên chính sách của Việt Nam, thế mạnh của Nhật Bản và những khoảng trống trong chuỗi cung ứng của Việt Nam, bao gồm:

– Thiết kế và R&D ứng dụng: Các công ty Nhật Bản có thể mở rộng thiết kế IC, xác minh và R&D cho các chip chuyên dụng trong các lĩnh vực như điện tử ô tô, thiết bị công nghiệp, hệ thống năng lượng, thiết bị kết nối và AI. Điều này phù hợp với trọng tâm chính sách của Việt Nam vào các sản phẩm bán dẫn chuyên dụng và tận dụng nền tảng từ các doanh nghiệp thiết kế Nhật Bản hiện có tại Việt Nam.

– Hỗ trợ tạo mẫu và thương mại hóa: Các doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu Nhật Bản có thể hỗ trợ công cụ IP/thiết kế, xác minh, điều phối MPW, kiến thức thử nghiệm và nghiên cứu ứng dụng chung. Điều này liên kết với Trung tâm Hỗ trợ Tạo mẫu Chip Quốc gia của Việt Nam, trung tâm hỗ trợ quy trình từ thiết kế đến tạo mẫu, đóng gói, thử nghiệm và thương mại hóa.

– Thiết bị, tự động hóa và dịch vụ kỹ thuật: Nhật Bản có thể cung cấp hệ thống kiểm thử, thiết bị đóng gói, giải pháp tự động hóa, kỹ thuật quy trình, lắp đặt, bảo trì và hỗ trợ kiểm soát chất lượng. Đây là những cơ hội thực tiễn khi Việt Nam đặt mục tiêu có 10 nhà máy đóng gói và kiểm thử vào năm 2030.

– Vật liệu và linh kiện chọn lọc: Các doanh nghiệp Nhật Bản có thể cung ứng hoặc từng bước nội địa hóa những vật liệu và linh kiện mà họ đã có thế mạnh, chẳng hạn như vỏ đế gốm/chất nền gốm, vật liệu liên quan đến đóng gói và các linh kiện back-end. Nội dung này nên được định vị như một đáp ứng cho tình trạng thiếu hụt hiện nay của Việt Nam về các nhà cung cấp chuyên biệt.

Phần kết luận

Việt Nam được hưởng lợi từ lực lượng lao động trẻ, nền tảng sản xuất điện tử đã phát triển và định hướng chính sách rõ ràng, nhưng vẫn thiếu công nghệ tiên tiến, vật liệu và thiết bị chuyên dụng, cũng như năng lực sản xuất chuyên sâu. Những khoảng trống này tương thích chặt chẽ với thế mạnh của Nhật Bản trong vật liệu bán dẫn, thiết bị, linh kiện và nghiên cứu, tạo nền tảng vững chắc cho hợp tác dài hạn giữa hai nước. Trong ngắn đến trung hạn, các cơ hội thực tế nhất nằm ở thiết kế chip, vật liệu và thiết bị, đóng gói và kiểm thử, phát triển nguồn nhân lực, và nghiên cứu chung.

Đọc thêm

Tham vọng ngành bán dẫn của Việt Nam: Vị trí của các công ty Nhật Bản trong chuỗi giá trị

Phân tích đầu tư của Nhật Bản vào ngành sản xuất tại Việt Nam: Tầm nhìn về một kỷ nguyên mới và sự dịch chuyển trong chuỗi giá trị toàn cầu

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] https://english.vov.vn/en/economy/japanese-firms-bet-on-vietnam-as-a-strategic-growth-hub-post1294695.vov

[2] https://beta-en.mic.gov.vn/ministry-of-science-and-technology-of-viet-nam-launches-five-viet-nam-japan-semiconductor-research-projects-197260503002539217.htm

[3] https://baochinhphu.vn/di-dung-huong-va-buoc-dau-hinh-thanh-nen-tang-phat-trien-cong-nghiep-ban-dan-10226031018055547.htm

[4] https://nhadautu.vn/samsung-viet-nam-tiep-tuc-la-cu-diem-loi-nhuan-cua-tap-doan-han-quoc-d105262.html

[5] https://www.reuters.com/world/asia-pacific/samsung-plans-15-billion-chip-testing-plant-vietnam-document-shows-2026-05-27/

[6] https://fpt.com/vi/tin-tuc/tin-fpt/fpt-cong-bo-thanh-lap-nha-may-kiem-thu-va-dong-goi-tien-tien-chip-ban-dan

[7] https://baochinhphu.vn/thu-tuong-nha-may-che-tao-chip-ban-dan-cong-nghe-cao-la-mat-xich-then-chot-ma-viet-nam-con-thieu-102260116112848429.htm

[8] https://baochinhphu.vn/thanh-lap-trung-tam-quoc-gia-ho-tro-san-xuat-thu-chip-ban-dan-102260107153643401.htm

[9] https://baochinhphu.vn/thanh-lap-trung-tam-quoc-gia-ho-tro-san-xuat-thu-chip-ban-dan-102260107153643401.htm

[10] https://beta-en.mic.gov.vn/viet-nam-seeks-to-build-semiconductor-ecosystem-197260128112652201.htm

[11] https://english.vov.vn/en/economy/japanese-firms-bet-on-vietnam-as-a-strategic-growth-hub-post1294695.vov

[12] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2024/9/1018-ttg.signed.pdf

[13] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2024/9/1017-ttg.signed.pdf

[14] https://baochinhphu.vn/thanh-lap-trung-tam-quoc-gia-ho-tro-san-xuat-thu-chip-ban-dan-102260107153643401.htm

[15] https://baochinhphu.vn/danh-nhung-co-che-ho-tro-uu-dai-dac-biet-cho-cong-nghiep-ban-dan-102251217212936394.htm