Trong những năm gần đây, chuyển đổi số (DX) đã tác động đáng kể đến nhiều lĩnh vực tại Việt Nam, trong đó y tế nổi lên là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất đối với việc ứng dụng DX. Việc áp dụng các công nghệ số trong y tế đang nhanh chóng nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe trên toàn quốc. Bài viết này phân tích thực trạng chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế của Việt Nam, nêu bật những thách thức chính, đồng thời giới thiệu các cơ hội và đổi mới đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi này.

Toàn cảnh chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế tại Việt Nam

Chi tiêu y tế tại Việt Nam đạt tới $20 tỷ USD vào năm 2021 và có thể tăng lên $23.3 tỷ USD vào năm 2025 và $33.8 tỷ USD vào năm 2030, tương đương với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) giai đoạn 2025-2030 là 7.6%.^1]

Lĩnh vực này đang trải qua quá trình chuyển đổi, được thúc đẩy bởi nhu cầu ngày càng tăng đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng trong bối cảnh dân số già hóa và nhận thức về sức khỏe ngày càng cao. Chính phủ Việt Nam và khu vực tư nhân đang phối hợp để tích hợp các công nghệ số vào lĩnh vực y tế nhằm cải thiện kết quả điều trị, nâng cao hiệu quả dịch vụ và giảm chi phí chăm sóc sức khỏe.

Chính phủ Việt Nam đã triển khai các chính sách nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế. Đáng chú ý, Quyết định số 4888/QD-BYT được ban hành năm 2019 đã xác định định hướng chiến lược cho một hệ thống y tế thông minh và số hóa tại Việt Nam. Chính sách này đề ra lộ trình toàn diện cho việc số hóa y tế, trong đó nhấn mạnh bệnh án điện tử (EMR), hệ thống thông tin bệnh viện (HIS), y tế từ xa và giám sát sức khỏe số.

Ngoài ra, Quyết định số 1165/QD-TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 2023 đã thiết lập chiến lược quốc gia phát triển ngành dược, hướng tới số hóa công tác quản lý dữ liệu và giám sát chuỗi cung ứng trong lĩnh vực dược phẩm. Chính phủ cũng hỗ trợ phát triển các mô hình hợp tác công - tư (PPP) nhằm tận dụng chuyên môn công nghệ của các doanh nghiệp tư nhân, qua đó đẩy nhanh việc triển khai DX trong lĩnh vực y tế tại Việt Nam

Các lĩnh vực ứng dụng DX trọng yếu trong y tế

Các giải pháp số, bao gồm y tế từ xa, hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR), y tế từ xa và chăm sóc sức khỏe từ xa, trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán và điều trị, cùng quản lý chuỗi cung ứng số hóa, đang đi đầu trong quá trình chuyển đổi này.

Mặc dù các giải pháp rất đa dạng, mức độ DX vẫn đang ở giai đoạn đầu và chưa được áp dụng rộng rãi tại các cơ sở y tế.

Electronic Health Records (EHR) and Patient Data Management

Nguồn: VNExpress

Một trong những ứng dụng DX thiết yếu trong y tế là triển khai các hệ thống EHR và EMR. Theo phương thức truyền thống, dữ liệu bệnh nhân tại Việt Nam được quản lý trên giấy tờ, dẫn đến các vấn đề như phân mảnh dữ liệu, thất thoát thông tin và quản lý nguồn lực kém hiệu quả. Thông qua DX, các bệnh viện có thể hợp nhất dữ liệu bệnh nhân trên một nền tảng duy nhất và bảo mật, cho phép các chuyên gia y tế được cấp quyền truy cập. Quá trình chuyển đổi số này giúp chẩn đoán nhanh hơn, xây dựng kế hoạch điều trị cá nhân hóa hơn và nâng cao tổng thể chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Telemedicine and Remote Healthcare

Nguồn: Bộ Y Tế

Y tế từ xa ngày càng trở nên phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt sau đại dịch COVID-19. Dịch vụ số này cho phép bệnh nhân tư vấn với bác sĩ từ xa, giảm nhu cầu thăm khám trực tiếp và giảm áp lực cho các bệnh viện quá tải. Đối với người dân sinh sống tại khu vực nông thôn hoặc vùng sâu, vùng xa, y tế từ xa là giải pháp thiết yếu, giúp họ tiếp cận tư vấn y khoa chuyên sâu mà không phải đối mặt với những khó khăn về đi lại. Bộ Y tế đã ủng hộ việc mở rộng các nền tảng y tế từ xa, hiện được hỗ trợ bởi các ứng dụng trong khu vực tư nhân, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho hàng triệu người dân Việt Nam.

Artificial Intelligence in Diagnostics and Treatment

Nguồn: Hà Nội mới

Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra tác động sâu rộng đối với công tác chẩn đoán và điều trị, đặc biệt trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh và bệnh học. Các thuật toán AI phân tích hình ảnh y khoa với độ chính xác vượt trội, hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán những bệnh lý như ung thư, bệnh tim mạch và rối loạn hô hấp. Hơn nữa, phân tích dự báo dựa trên AI có thể đánh giá các yếu tố nguy cơ của bệnh nhân và đề xuất các biện pháp phòng ngừa, phù hợp với định hướng chuyển sang chăm sóc sức khỏe dự phòng của Việt Nam. AI cũng hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực, giúp các chuyên gia y tế đưa ra chẩn đoán chính xác và kịp thời hơn, qua đó góp phần cứu sống người bệnh.

Quản lý chuỗi cung ứng y tế

Số hóa quản lý chuỗi cung ứng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe góp phần giải quyết những điểm kém hiệu quả trong quản lý hàng tồn kho, phân phối và phân bổ nguồn lực. Với các công cụ số, các đơn vị cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe có thể giám sát tốt hơn mức tồn kho, dự báo tình trạng thiếu hụt và tối ưu hóa hoạt động logistics để bảo đảm các vật tư, thuốc thiết yếu luôn sẵn có. Công nghệ blockchain cũng đã được nghiên cứu nhằm nâng cao tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng dược phẩm, qua đó giải quyết những lo ngại về thuốc giả—một vấn đề vẫn còn tồn tại trong hệ thống chăm sóc sức khỏe của Việt Nam.

Dịch vụ lấy bệnh nhân làm trung tâm và nhà thuốc điện tử

Nhu cầu về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thuận tiện đã thúc đẩy sự phát triển của các nền tảng nhà thuốc điện tử tại Việt Nam. Cùng với sự gia tăng của hoạt động mua sắm trực tuyến và thương mại điện tử, bệnh nhân hiện có thể mua thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ các nhà thuốc được cấp phép trên mạng, với dịch vụ giao hàng tận nơi. Ứng dụng DX này không chỉ cải thiện khả năng tiếp cận mà còn nâng cao mức độ tuân thủ quy định thông qua việc tạo lập hồ sơ có thể truy xuất về quá trình phân phối thuốc. Bên cạnh đó, các công cụ số giúp các đơn vị cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tương tác hiệu quả hơn với bệnh nhân, cung cấp các ứng dụng di động để đặt lịch hẹn, chăm sóc theo dõi và giám sát sức khỏe theo thời gian thực.

Các doanh nghiệp chủ chốt trong lĩnh vực DX y tế tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đều đã tham gia thị trường. Các tập đoàn viễn thông lớn thuộc sở hữu nhà nước như FPT, VNPT, Viettel đã đầu tư vào hệ thống quản lý dữ liệu y tế và AI. Bên cạnh các doanh nghiệp nhà nước, những tập đoàn tư nhân lớn và các công ty khởi nghiệp cũng đang năng động phát triển nhiều giải pháp đa dạng.

• – FPT Corporation: Là một tập đoàn công nghệ thông tin lớn của Việt Nam, FPT cung cấp các dịch vụ DX, bao gồm chẩn đoán hỗ trợ bởi AI và quản lý dữ liệu, cho nhiều bệnh viện và phòng khám.
• – Viettel Group: Nền tảng chăm sóc sức khỏe Viettel Telehealth của Viettel cung cấp dịch vụ y tế từ xa trên toàn quốc, tiếp cận các khu vực chưa được phục vụ đầy đủ thông qua hoạt động tư vấn từ xa đáng tin cậy.
• – VNPT: Nhà cung cấp dịch vụ viễn thông thuộc sở hữu nhà nước này hỗ trợ số hóa tại các bệnh viện và phòng khám, tập trung vào việc tích hợp EMR và HIS.
• – Vingroup: Là một thành viên của Vingroup, Vinmec đã đi đầu trong việc ứng dụng số vào chẩn đoán và y tế từ xa, áp dụng AI để phân tích hình ảnh và thúc đẩy hoạt động chăm sóc lấy bệnh nhân làm trung tâm. Một công ty khác—Vinbrain—đang cung cấp các sản phẩm dựa trên AI và IoT nhằm hỗ trợ chẩn đoán và quản lý dữ liệu.

Những thách thức đối với chuyển đổi số trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe

Mặc dù đã đạt được những tiến bộ đáng kể, quá trình chuyển đổi số của hệ thống chăm sóc sức khỏe Việt Nam vẫn phải đối mặt với một số trở ngại.

Thiếu hụt cơ sở hạ tầng: Nhiều bệnh viện, đặc biệt tại khu vực nông thôn, thiếu cơ sở hạ tầng cần thiết để hỗ trợ các giải pháp số tiên tiến. Khả năng tiếp cận internet tốc độ cao còn hạn chế, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin chưa đầy đủ và các ràng buộc về ngân sách đang cản trở việc triển khai các hệ thống số. Mặc dù Chính phủ đã đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng y tế, khoảng cách số vẫn là một thách thức đáng kể.

Lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu và an ninh mạng: Cùng với việc số hóa hồ sơ bệnh nhân và ngày càng phụ thuộc vào lưu trữ dữ liệu trên nền tảng đám mây, quyền riêng tư dữ liệu và an ninh mạng đã trở thành những mối quan ngại hàng đầu. Hồ sơ y tế của bệnh nhân chứa thông tin nhạy cảm và mọi hành vi xâm phạm dữ liệu đều có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Việc bảo đảm an toàn dữ liệu và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về quyền riêng tư dữ liệu sẽ đòi hỏi các quy định chặt chẽ hơn, khung an ninh mạng vững chắc và hoạt động giám sát thường xuyên.

Thiếu hụt nhân lực có kỹ năng: Việc triển khai thành công các hệ thống chăm sóc sức khỏe số đòi hỏi đội ngũ chuyên gia công nghệ thông tin và y tế có kỹ năng, có khả năng vận hành các công cụ và công nghệ số phức tạp. Tuy nhiên, Việt Nam hiện đang thiếu những nhân sự này, điều này có thể làm chậm tốc độ chuyển đổi số trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Đào tạo nhân viên y tế về các hệ thống và công nghệ mới là yếu tố thiết yếu để tối đa hóa lợi ích của DX.

Tâm lý kháng cự thay đổi: Việc thích ứng với các quy trình số có thể gây khó khăn cho những nhân viên y tế vốn quen với các phương pháp truyền thống. Tâm lý kháng cự thay đổi thường xuất hiện, đặc biệt ở nhóm nhân sự lớn tuổi, do chưa quen với các công nghệ mới. Rào cản văn hóa đối với việc ứng dụng DX này cần được giải quyết thông qua các chương trình đào tạo phù hợp và chiến lược quản lý thay đổi.

Cơ hội và triển vọng của DX trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe

Tiềm năng chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế của Việt Nam là rất lớn. Khi chính phủ và khu vực tư nhân tiếp tục đầu tư vào DX, hệ thống y tế được kỳ vọng sẽ trở nên hiệu quả hơn, dễ tiếp cận hơn và lấy bệnh nhân làm trung tâm. Một số cơ hội đầy hứa hẹn cho DX trong lĩnh vực y tế bao gồm:

Nâng cao trải nghiệm bệnh nhân và chăm sóc cá nhân hóa: Với các công cụ số, các nhà cung cấp dịch vụ y tế có thể đưa ra kế hoạch điều trị được cá nhân hóa và tương tác với bệnh nhân thông qua các ứng dụng chăm sóc sức khỏe trên thiết bị di động, qua đó cải thiện trải nghiệm tổng thể của bệnh nhân. Các dịch vụ khám chữa bệnh từ xa và nhà thuốc điện tử giúp việc tiếp cận dịch vụ y tế trở nên thuận tiện hơn, đặc biệt đối với người dân ở các khu vực vùng sâu, vùng xa. Sự chuyển dịch theo hướng chăm sóc lấy bệnh nhân làm trung tâm này sẽ nâng cao mức độ hài lòng của bệnh nhân và thúc đẩy các kết quả sức khỏe tích cực.

Tăng trưởng trong lĩnh vực công nghệ y tế: Nhu cầu ngày càng tăng đối với các giải pháp y tế số mở ra cơ hội tăng trưởng cho các startup công nghệ y tế và các nhà cung cấp công nghệ. Các công ty chuyên về AI, phân tích dữ liệu và nền tảng khám chữa bệnh từ xa nhiều khả năng sẽ phát triển mạnh trong thị trường mới nổi này. Khi quan hệ hợp tác giữa các nhà cung cấp dịch vụ y tế và các công ty công nghệ ngày càng mở rộng, hệ sinh thái công nghệ y tế của Việt Nam sẽ trở thành một động lực đóng góp quan trọng cho đất nước

[1] https://theinvestor.vn/vietnam-health-expenditure-to-reach-338-bln-in-2030-analysts-d8561.html

Đọc các bài viết khác