Mô hình kinh doanh chuỗi đã phát triển khá nhanh tại Việt Nam trong những năm gần đây, và nhiều doanh nghiệp thuộc các ngành khác nhau đã lựa chọn phương thức này để mở rộng thị phần. Từ thực phẩm và đồ uống đến công nghệ, chúng ta đã chứng kiến nhiều tập đoàn lớn đạt được thành công với mô hình này. Là một thị trường có tiềm năng rất lớn nhưng luôn đi kèm sự cạnh tranh khốc liệt, ngành dược phẩm không thể đứng ngoài xu hướng này.

Tiềm năng của thị trường dược phẩm Việt Nam đến từ dân số ngày càng tăng, xã hội già hóa và thu nhập khả dụng được cải thiện, qua đó thúc đẩy chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe và dẫn đến nhu cầu mua thuốc cao hơn. Theo , chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe của Việt Nam được ước tính đạt 16,1 tỷ USD vào năm 2017, tương đương 7.5% GDP trong cùng năm và nhiều khả năng sẽ tăng trưởng với tốc độ CAGR 12.5% mỗi năm, đạt 22,7 tỷ USD vào năm 2021. Sau đó, vào năm 2019, một báo cáo cập nhật cho biết quy mô thị trường ngành dược phẩm Việt Nam đã đạt 6,5 tỷ USD, tăng 10.17% so với năm trước đó (5,9 tỷ USD). Ông Võ Tấn Thành, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cũng chia sẻ rằng ngành dược phẩm đã ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số trong những năm gần đây và xu hướng này sẽ tiếp tục đến năm 2022.

Theo một nghiên cứu do Economist Intelligence Unit thực hiện vào năm 2018, doanh số dược phẩm hằng năm dự kiến của Việt Nam vào năm 2022 chỉ được ước tính ở mức 5,44 tỷ USD, thấp thứ ba trong số các quốc gia được nghiên cứu, nhưng vẫn ghi nhận CAGR dương về chi tiêu cho dược phẩm.

Mặc dù phát triển nhanh chóng, thị trường này vẫn còn phân mảnh. Một số doanh nghiệp lớn nhất chỉ đạt doanh thu vài nghìn triệu USD, chiếm chưa đến 5% thị phần. Các doanh nghiệp vẫn còn nhiều cơ hội gia tăng doanh thu trong lĩnh vực sản xuất, phân phối và bán lẻ. Lĩnh vực phân phối thuốc được chia thành kênh phân phối qua bệnh viện (ETC) và nhà thuốc bán lẻ (OTC). Hiện tại, kênh ETC chiếm 70% thị trường thuốc, trong khi kênh OTC chiếm 30% còn lại. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đang dần chuyển từ kênh ETC sang kênh OTC vì các chính sách mới yêu cầu bệnh viện ưu tiên thuốc sản xuất trong nước, vốn thường có giá thấp hơn. Việc mở rộng sang các kênh OTC sẽ giúp doanh nghiệp củng cố vị thế, đảm bảo năng lực cạnh tranh trên thị trường và tránh bị ảnh hưởng bởi các quy định liên quan.

Đã đến lúc phát triển mô hình chuỗi bán lẻ dược phẩm hiện đại hay chưa?
Mô hình chuỗi bán lẻ dược phẩm đã hình thành từ nhiều thập kỷ trước nhưng thay đổi khá chậm và chỉ bắt đầu phát triển mạnh trong những năm gần đây. Một số thương hiệu nổi bật gồm: Phano, Pharmacity, Medicare, v.v. Nhờ tiềm năng tăng trưởng hai chữ số, thị trường này thậm chí đã thu hút nhiều nhà đầu tư trong nước khác đang hoạt động ngoài ngành, như The Gioi Di Dong, FPT Retail, Nguyen Kim và Vingroup, tham gia vào thị trường hấp dẫn nhưng đầy rủi ro này. Các chuỗi này được kỳ vọng sẽ góp phần chuyên nghiệp hóa toàn bộ hệ sinh thái, nâng số lượng lên vài nghìn cửa hàng trong những năm tới, thay đổi diện mạo ngành bán lẻ và sớm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của kênh OTC.

Một trong những chuỗi quen thuộc nhất với người dân Việt Nam là Pharmacity, được thành lập vào năm 2011 tại Thành phố Hồ Chí Minh và hiện có 261 cửa hàng trên toàn quốc, trở thành doanh nghiệp dẫn đầu thị trường với số lượng cửa hàng lớn nhất trong các chuỗi nhà thuốc hiện nay. Theo một khảo sát do BEAN survey thực hiện vào 2/2020, Pharmacity dẫn đầu về mức độ nhận diện thương hiệu khi 74% trong số 179 người tham gia khảo sát biết đến thương hiệu này. Cuối năm 2019, chuỗi nhà thuốc này thông báo đã hoàn tất huy động 31,8 triệu USD cho vòng gọi vốn đầu tiên của Series C và đang hoạt động nhằm đạt mục tiêu mở 350 cửa hàng trong năm 2020, sau đó là 1.000 cửa hàng vào năm 2021. Doanh thu từ các cửa hàng trong năm 2019 ước tính tăng 129% so với năm 2018, đạt khoảng 38,7 triệu USD.

Ảnh: Nhà thuốc Long Châu 

Long Chau cũng là một chuỗi nổi tiếng, đặc biệt tại miền Nam Việt Nam. Chuỗi này được thành lập từ năm 2007 với tư cách là một nhà thuốc đơn lẻ, nhưng đã phát triển nhanh chóng và trở thành một chuỗi nổi tiếng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2017, FPT Retail chính thức gia nhập thị trường bằng việc mua lại Long Chau và đã mở 75 cửa hàng tại nhiều tỉnh thành của Việt Nam. The Gioi Di Dong – đối thủ của FPT trong lĩnh vực công nghệ – cũng tận dụng kinh nghiệm vận hành chuỗi bán lẻ để mở rộng sang phân khúc dược phẩm thông qua việc mua lại chuỗi nhà thuốc Phuc An Khang (nay là An Khang). Mặc dù từng chia sẻ rằng An Khang chưa phải là ưu tiên hàng đầu vào thời điểm đó, chuỗi này vẫn được đánh giá là một đối thủ đáng gờm.

Một số nhà đầu tư nước ngoài đang theo dõi sát sao thị trường đầy tiềm năng này, chẳng hạn như Century Pharma của Indonesia, đơn vị đã quyết định mua lại Vistar và hiện sở hữu hơn 20 cửa hàng tại nhiều trung tâm thương mại ở Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Century Pharma có thể là đơn vị tiên phong nhưng sẽ không phải là doanh nghiệp duy nhất, bởi nhiều chuỗi khác đang chờ thị trường Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn.

Mặc dù phát triển nhanh chóng, thị trường này vẫn còn phân mảnh. Một số doanh nghiệp lớn nhất chỉ đạt doanh thu vài nghìn triệu USD, chiếm chưa đến 5% thị phần. Các doanh nghiệp vẫn còn nhiều cơ hội gia tăng doanh thu trong lĩnh vực sản xuất, phân phối và bán lẻ. Lĩnh vực phân phối thuốc được chia thành kênh phân phối qua bệnh viện (ETC) và nhà thuốc bán lẻ (OTC). Hiện tại, kênh ETC chiếm 70% thị trường thuốc, trong khi kênh OTC chiếm 30% còn lại. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đang dần chuyển từ kênh ETC sang kênh OTC vì các chính sách mới yêu cầu bệnh viện ưu tiên thuốc sản xuất trong nước, vốn thường có giá thấp hơn. Việc mở rộng sang các kênh OTC sẽ giúp doanh nghiệp củng cố vị thế, đảm bảo năng lực cạnh tranh trên thị trường và tránh bị ảnh hưởng bởi các quy định liên quan.

Đã đến lúc phát triển mô hình chuỗi bán lẻ dược phẩm hiện đại hay chưa?
Mô hình chuỗi bán lẻ dược phẩm đã hình thành từ nhiều thập kỷ trước nhưng thay đổi khá chậm và chỉ bắt đầu phát triển mạnh trong những năm gần đây. Một số thương hiệu nổi bật gồm: Phano, Pharmacity, Medicare, v.v. Nhờ tiềm năng tăng trưởng hai chữ số, thị trường này thậm chí đã thu hút nhiều nhà đầu tư trong nước khác đang hoạt động ngoài ngành, như The Gioi Di Dong, FPT Retail, Nguyen Kim và Vingroup, tham gia vào thị trường hấp dẫn nhưng đầy rủi ro này. Các chuỗi này được kỳ vọng sẽ góp phần chuyên nghiệp hóa toàn bộ hệ sinh thái, nâng số lượng lên vài nghìn cửa hàng trong những năm tới, thay đổi diện mạo ngành bán lẻ và sớm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của kênh OTC.

Một trong những chuỗi quen thuộc nhất với người dân Việt Nam là Pharmacity, được thành lập vào năm 2011 tại Thành phố Hồ Chí Minh và hiện có 261 cửa hàng trên toàn quốc, trở thành doanh nghiệp dẫn đầu thị trường với số lượng cửa hàng lớn nhất trong các chuỗi nhà thuốc hiện nay. Theo một khảo sát do BEAN survey thực hiện vào 2/2020, Pharmacity dẫn đầu về mức độ nhận diện thương hiệu khi 74% trong số 179 người tham gia khảo sát biết đến thương hiệu này. Cuối năm 2019, chuỗi nhà thuốc này thông báo đã hoàn tất huy động 31,8 triệu USD cho vòng gọi vốn đầu tiên của Series C và đang hoạt động nhằm đạt mục tiêu mở 350 cửa hàng trong năm 2020, sau đó là 1.000 cửa hàng vào năm 2021. Doanh thu từ các cửa hàng trong năm 2019 ước tính tăng 129% so với năm 2018, đạt khoảng 38,7 triệu USD.