Kinh doanh chuỗi là mô hình phát triển khá nhanh tại Việt Nam trong những năm gần đây và nhiều doanh nghiệp trong nhiều ngành khác nhau đã lựa chọn phương pháp này để mở rộng thị phần. Từ thực phẩm, đồ uống đến công nghệ, chúng ta đã thấy rất nhiều ông lớn làm tốt với mô hình này. Là một thị trường tiềm năng lớn luôn có sự cạnh tranh gay gắt, ngành dược phẩm không thể đứng ngoài xu hướng này.

Tiềm năng thị trường dược phẩm Việt Nam dựa trên dân số đang gia tăng, xã hội lão hóa và thu nhập khả dụng đang cải thiện mà sẽ được chi vào chăm sóc sức khỏe, dẫn đến việc mua thuốc nhiều hơn. Theo , chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe của Việt Nam ước tính đạt 16.1 tỷ USD vào năm 2017, chiếm 7.5% GDP của năm đó và có khả năng sẽ tăng trưởng với CAGR 12.5% mỗi năm lên 22.7 tỷ USD vào năm 2021. Sau đó vào năm 2019, một báo cáo theo dõi đã chỉ ra rằng quy mô thị trường của ngành dược phẩm Việt Nam đạt 6.5 tỷ USD, tăng 10.17% so với năm trước (5.9 tỷ USD). Ông Võ Tấn Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cũng đã chia sẻ rằng ngành dược phẩm đã chứng kiến sự tăng trưởng hai chữ số trong những năm gần đây và điều đó sẽ còn tiếp tục cho đến năm 2022.

Theo nghiên cứu do Economist Intelligence Unit thực hiện năm 2018, doanh số bán dược phẩm hàng năm dự kiến của Việt Nam vào năm 2022 chỉ đạt 5,44 tỷ USD, thấp thứ 3 trong số các quốc gia được nghiên cứu nhưng có tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) về chi tiêu cho dược phẩm là dương.

Mặc dù phát triển nhanh chóng, thị trường này vẫn còn phân mảnh. Một số công ty lớn nhất chỉ kiếm được vài nghìn triệu USD, chưa đến 5% thị phần. Vẫn còn cơ hội trong sản xuất, phân phối và bán lẻ để các công ty kiếm được nhiều hơn. Ngành phân phối thuốc được chia thành phân phối tại bệnh viện (ETC) và nhà thuốc bán lẻ (OTC). Hiện tại, kênh ETC chiếm 70% thị trường thuốc và kênh OTC chiếm 30% còn lại. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đang dần chuyển từ kênh ETC sang kênh OTC vì các chính sách mới đang yêu cầu các bệnh viện ưu tiên thuốc trong nước thường rẻ hơn. Việc mở rộng sang kênh OTC sẽ giúp các doanh nghiệp củng cố vị thế của mình, đảm bảo khả năng cạnh tranh trên thị trường và tránh bị ảnh hưởng bởi các quy định liên quan.

Đã đến lúc cần chuỗi bán lẻ dược phẩm hiện đại chưa?
Mô hình chuỗi bán lẻ dược phẩm đã hình thành từ nhiều thập kỷ trước nhưng thay đổi khá chậm và chỉ bắt đầu nở rộ trong những năm gần đây. Một số thương hiệu nổi bật là: Phano, Pharmacity, Medicare, v.v. Nhờ tiềm năng tăng trưởng hai chữ số, thậm chí còn thu hút nhiều nhà đầu tư trong nước khác hoạt động ngoài ngành như Thế Giới Di Động, FPT Retail, Nguyễn Kim, Vingroup nhảy vào thị trường hấp dẫn nhưng đầy rủi ro này. Các chuỗi này được kỳ vọng sẽ góp phần chuyên nghiệp hóa toàn bộ hệ sinh thái, tăng quy mô lên hàng nghìn trong những năm tới, thay đổi diện mạo ngành bán lẻ và sớm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của kênh OTC.

Một trong những chuỗi nhà thuốc quen thuộc nhất với người dân Việt Nam là Pharmacity, được thành lập năm 2011 tại TP.HCM và hiện có 261 cửa hàng trên toàn quốc, trở thành chuỗi dẫn đầu thị trường với số lượng cửa hàng lớn nhất trong các chuỗi nhà thuốc hiện có. Theo khảo sát do BEAN survey thực hiện vào tháng 2/2020, Pharmacity dẫn đầu bảng xếp hạng nhận diện thương hiệu khi có 74% trong số 179 người tham gia khảo sát biết đến. Vào cuối năm 2019, chuỗi nhà thuốc này công bố đã hoàn tất việc huy động vốn với 31,8 triệu đô la Mỹ cho vòng gọi vốn đầu tiên của Series C và đang hoạt động để đạt được mục tiêu mở 350 cửa hàng vào năm 2020, sau đó là 1.000 cửa hàng vào năm 2021. Doanh thu từ các cửa hàng của họ trong năm 2019 ước tính tăng 129% so với năm 2018, đạt khoảng 38,7 triệu đô la Mỹ.

Ảnh: Nhà thuốc Long Châu 

Long Chau cũng là một chuỗi nổi tiếng, đặc biệt ở miền Nam Việt Nam. Họ ban đầu được thành lập vào năm 2007 như một cửa hàng thuốc cá nhân nhưng đã phát triển nhanh chóng để trở thành một chuỗi nổi tiếng ở thành phố Hồ Chí Minh. Vào năm 2017, FPT Retail chính thức bắt đầu hoạt động trên thị trường bằng cách mua lại Long Chau và đã mở 75 cửa hàng ở các tỉnh khác nhau của Việt Nam. Một đối thủ của FPT trong thị trường công nghệ – Thế Giới Di Động cũng đã tận dụng kinh nghiệm của họ trong hoạt động chuỗi bán lẻ và mở rộng kinh doanh sang phân khúc dược phẩm bằng cách mua lại chuỗi cửa hàng thuốc Phúc An Khang (nay là An Khang). Mặc dù họ cho biết An Khang không phải là ưu tiên hàng đầu của họ vào thời điểm hiện tại, nhưng chuỗi này vẫn được cho là một đối thủ đáng gờm.

Một số nhà đầu tư nước ngoài đang để mắt đến thị trường đầy hứa hẹn này, chẳng hạn như Century Pharma của Indonesia đã quyết định mua Vistar và hiện đang sở hữu hơn 20 cửa hàng tại nhiều trung tâm thương mại tại TP.HCM. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết Century Pharma có thể là người tiên phong nhưng không phải là người duy nhất vì rất nhiều chuỗi cửa hàng khác đang chờ đợi thị trường Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn.

Mặc dù phát triển nhanh chóng, thị trường này vẫn còn phân mảnh. Một số công ty lớn nhất chỉ kiếm được vài nghìn triệu USD, chưa đến 5% thị phần. Vẫn còn cơ hội trong sản xuất, phân phối và bán lẻ để các công ty kiếm được nhiều hơn. Ngành phân phối thuốc được chia thành phân phối tại bệnh viện (ETC) và nhà thuốc bán lẻ (OTC). Hiện tại, kênh ETC chiếm 70% thị trường thuốc và kênh OTC chiếm 30% còn lại. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đang dần chuyển từ kênh ETC sang kênh OTC vì các chính sách mới đang yêu cầu các bệnh viện ưu tiên thuốc trong nước thường rẻ hơn. Việc mở rộng sang kênh OTC sẽ giúp các doanh nghiệp củng cố vị thế của mình, đảm bảo khả năng cạnh tranh trên thị trường và tránh bị ảnh hưởng bởi các quy định liên quan.

Đã đến lúc cần chuỗi bán lẻ dược phẩm hiện đại chưa?
Mô hình chuỗi bán lẻ dược phẩm đã hình thành từ nhiều thập kỷ trước nhưng thay đổi khá chậm và chỉ bắt đầu nở rộ trong những năm gần đây. Một số thương hiệu nổi bật là: Phano, Pharmacity, Medicare, v.v. Nhờ tiềm năng tăng trưởng hai chữ số, thậm chí còn thu hút nhiều nhà đầu tư trong nước khác hoạt động ngoài ngành như Thế Giới Di Động, FPT Retail, Nguyễn Kim, Vingroup nhảy vào thị trường hấp dẫn nhưng đầy rủi ro này. Các chuỗi này được kỳ vọng sẽ góp phần chuyên nghiệp hóa toàn bộ hệ sinh thái, tăng quy mô lên hàng nghìn trong những năm tới, thay đổi diện mạo ngành bán lẻ và sớm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của kênh OTC.

Một trong những chuỗi nhà thuốc quen thuộc nhất với người dân Việt Nam là Pharmacity, được thành lập năm 2011 tại TP.HCM và hiện có 261 cửa hàng trên toàn quốc, trở thành chuỗi dẫn đầu thị trường với số lượng cửa hàng lớn nhất trong các chuỗi nhà thuốc hiện có. Theo khảo sát do BEAN survey thực hiện vào tháng 2/2020, Pharmacity dẫn đầu bảng xếp hạng nhận diện thương hiệu khi có 74% trong số 179 người tham gia khảo sát biết đến. Vào cuối năm 2019, chuỗi nhà thuốc này công bố đã hoàn tất việc huy động vốn với 31,8 triệu đô la Mỹ cho vòng gọi vốn đầu tiên của Series C và đang hoạt động để đạt được mục tiêu mở 350 cửa hàng vào năm 2020, sau đó là 1.000 cửa hàng vào năm 2021. Doanh thu từ các cửa hàng của họ trong năm 2019 ước tính tăng 129% so với năm 2018, đạt khoảng 38,7 triệu đô la Mỹ.