– Bất động sản: Năm 2023, tổng vốn FDI từ Nhật Bản vào lĩnh vực bất động sản của Việt Nam đạt gần 6,57 tỷ USD, chiếm khoảng 10% tổng FDI của Nhật Bản vào quốc gia này.⁷

Nhu cầu về nguồn nhân lực lành nghề

Các doanh nghiệp Nhật Bản có sự hiện diện đáng kể và ngày càng mở rộng tại Việt Nam, với 3250 doanh nghiệp vào năm 2023⁸ trong nhiều lĩnh vực như sản xuất, xây dựng và tài chính. Khoản đầu tư đáng kể này đã tạo ra nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao. Mặc dù Việt Nam sở hữu lực lượng lao động dồi dào, vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể về các kỹ năng kỹ thuật mà các doanh nghiệp Nhật Bản yêu cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất giá trị cao và công nghệ tiên tiến. Do đó, các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động, trong khi người lao động Việt Nam phải cạnh tranh gay gắt trên thị trường việc làm. Các công ty Nhật Bản thường tìm kiếm lao động có kỹ năng cho các vị trí quản lý và kỹ thuật, chẳng hạn như sản xuất, kiểm soát chất lượng và thiết kế máy móc. Nhu cầu về lao động có trình độ chuyên môn dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng do những thay đổi trong chuỗi giá trị toàn cầu và căng thẳng thương mại.

Skills gap hinders Japanese companies in Vietnam from hiring quality workers

Nguồn: skhcn.bacgiang.gov.vn

Nguồn cung nhân lực lành nghề

Tỷ lệ lao động qua đào tạo tại Việt Nam đã có xu hướng tăng nhẹ trong những năm gần đây; tuy nhiên, con số này vẫn ở mức khiêm tốn. Theo số liệu sơ bộ của Tổng cục Thống kê (GSO), tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2023 đạt 28.5%, tăng 0.9% so với năm 2022⁹. Trong khi đó, tỷ lệ lao động không được sử dụng hết tại Việt Nam trong quý 4 năm 2024 ở mức 3.8%, tương đương khoảng 2,0 triệu người¹⁰. Điều này cho thấy sự cần thiết phải xây dựng các chính sách và chương trình đào tạo hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng lực lượng lao động và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế.

The rate of trained workers in Vietnam

Đơn vị: %

Nguồn: GSO

Cơ hội chuyển giao công nghệ giáo dục Nhật Bản

Nhật Bản sở hữu công nghệ giáo dục tiên tiến và chuyên môn vững mạnh trong phát triển nguồn nhân lực, những yếu tố có thể mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam. Các khía cạnh chủ chốt trong công nghệ và phương pháp giáo dục của Nhật Bản đang được hoặc có thể được chuyển giao bao gồm:

– Đào tạo nghề và kỹ năng kỹ thuật: Hợp tác Nhật Bản, đặc biệt thông qua các tổ chức như JICA, tập trung vào việc củng cố các cơ sở đào tạo nghề tại Việt Nam. Hoạt động này bao gồm phát triển chương trình giảng dạy, đào tạo giảng viên và cung cấp trang thiết bị đáp ứng các tiêu chuẩn của Nhật Bản. “Kosen Model”, một hệ thống kỹ thuật bách khoa nhấn mạnh năng lực, tư duy và tính sáng tạo, cũng đang được triển khai.¹¹

– “Kỹ năng mềm” và phương thức quản lý: Các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp của Nhật Bản như 5S (Sàng lọc, Sắp xếp, Sạch sẽ, Săn sóc, Sẵn sàng) và Kaizen (cải tiến liên tục) đang được chuyển giao thông qua các khóa học kinh doanh và đào tạo thực hành. Những nội dung này không chỉ tập trung nâng cao chuyên môn kỹ thuật mà còn chú trọng đạo đức nghề nghiệp và hiệu quả tổ chức¹²

– Giáo dục công nghệ tiên tiến: Hợp tác được mở rộng sang các lĩnh vực tiên tiến như Trí tuệ nhân tạo (AI) và Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT). Chẳng hạn, Vietnam-Japan University đã hợp tác với National Institute of Information and Communications Technology (NICT) của Nhật Bản trong nghiên cứu và trao đổi công nghệ, nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực này.¹³

Lễ ký kết MOU giữa Vietnam Japan University và National Institute of Information and Communications Technology (NICT) của Nhật Bản

Nguồn: vju.ac.vn

– Học tập theo dự án: Các sáng kiến như chương trình giáo dục “Project Design”, do Kanazawa Institute of Technology (KIT) tiên phong, đang được triển khai nhằm phát triển năng lực đổi mới và giải quyết vấn đề thông qua phương pháp làm việc nhóm để xử lý các thách thức thực tiễn¹⁴

Các hoạt động hợp tác thành công giữa các cơ sở giáo dục Nhật Bản và Việt Nam

Trong bối cảnh thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, quan hệ đối tác giáo dục giữa Nhật Bản và Việt Nam đóng vai trò then chốt trong việc phát triển lực lượng lao động có kỹ năng, đáp ứng các tiêu chuẩn kinh doanh của Nhật Bản. Một số hoạt động hợp tác đáng chú ý bao gồm:

VJEP 2024 Opening ceremony

Nguồn: ueh.edu.vn

Các hoạt động hợp tác này không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục tại Việt Nam mà còn bảo đảm lực lượng lao động được trang bị đầy đủ để đáp ứng các tiêu chuẩn của các doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam

Thách thức và cơ hội

Các nhà đầu tư Nhật Bản trong lĩnh vực này đang phải đối mặt với một số thách thức:

– Cơ sở hạ tầng và nguồn vốn: Mặc dù Việt Nam chú trọng phát triển EdTech, khả năng tiếp cận giáo dục số vẫn có sự chênh lệch theo khu vực địa lý, trong đó các thành phố lớn được đáp ứng tốt hơn. Các trường công lập thường thiếu cơ sở hạ tầng cần thiết, sử dụng phần cứng lỗi thời và chưa có đầy đủ trang thiết bị công nghệ.²⁰

– Triển khai chính sách: Mặc dù các chính sách của Chính phủ Việt Nam hỗ trợ EdTech và đầu tư nước ngoài, việc thiếu các hành động cụ thể, nguồn kinh phí ổn định và các biện pháp triển khai tinh gọn có thể làm chậm tiến độ, đặc biệt tại các khu vực còn thiếu thốn.²¹

– Đào tạo giáo viên: Việc bảo đảm các nhà giáo dục Việt Nam được trang bị năng lực triển khai chương trình giảng dạy theo tiêu chuẩn Nhật Bản và sử dụng các công nghệ giáo dục tiên tiến là rất quan trọng.²²

Tuy nhiên, nhìn chung, vẫn có một số cơ hội để các nhà đầu tư Nhật Bản phát triển trong lĩnh vực này, bao gồm:

– Hỗ trợ của Chính phủ: Chính phủ Việt Nam đang tích cực thúc đẩy đầu tư nước ngoài và hợp tác trong lĩnh vực giáo dục, khoa học và công nghệ. Điều này được thể hiện trong “Chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045²³” và “Nghị định 124/2024/NĐ-CP²⁴” về khuyến khích các trường đại học quốc tế thành lập cơ sở đào tạo, tạo điều kiện cho các chương trình liên kết và ưu tiên các công nghệ tiên phong.

– Nhu cầu cao đối với EdTech: Thị trường EdTech của Việt Nam đang bùng nổ. Thị trường EdTech tại Việt Nam được dự báo tăng trưởng với tốc độ CAGR 13.5% trong giai đoạn 2024–2032, nhờ sự gia tăng dân số trẻ, tỷ lệ thâm nhập internet và điện thoại thông minh cao, cũng như xu hướng các gia đình sẵn sàng đầu tư cho giáo dục. Đây là nền tảng thuận lợi cho các giải pháp EdTech của Nhật Bản.²⁵

– Quan hệ song phương: Mối quan hệ bền chặt giữa Việt Nam và Nhật Bản, được nâng cấp lên “Đối tác Chiến lược Toàn diện” vào tháng 11 năm 2023, đang mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao²⁶. Ngoài ra, Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư và nhà tài trợ ODA hàng đầu, thể hiện cam kết đối với phát triển nguồn nhân lực của Việt Nam.²⁷

Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản đã tiến hành đàm phán về việc nâng cấp quan hệ lên mức “Đối tác Chiến lược Toàn diện”

Nguồn: baochinhphu.vn

Kết luận

Việc chuyển giao công nghệ giáo dục của Nhật Bản cho Việt Nam có tiềm năng to lớn trong đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng các nhu cầu cụ thể của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam. Bằng cách tận dụng chuyên môn của Nhật Bản trong đào tạo kỹ thuật và nghề nghiệp, phát triển kỹ năng mềm và giáo dục công nghệ tiên tiến, cùng với sự hỗ trợ mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam, Việt Nam có thể nâng cao đáng kể năng lực của lực lượng lao động. Việc giải quyết các thách thức liên quan đến cơ sở hạ tầng, triển khai chính sách và đào tạo giáo viên sẽ đóng vai trò then chốt trong việc tối đa hóa hiệu quả và phạm vi tiếp cận của hoạt động chuyển giao công nghệ giáo dục này, qua đó thúc đẩy quan hệ kinh tế bền chặt hơn và sự phát triển chung giữa hai quốc gia.

¹ https://tapchitaichinh.vn/doanh-nghiep-nhat-ban-danh-gia-cao-tiem-nang-dau-tu-tai-viet-nam.html

^{2 +3} https://www.jetro.go.jp/

⁴ Bao gồm “Thu hẹp quy mô” và rút lui/di dời sang 3^thứ quốc gia”. Tuy nhiên, chúng tôi không thể hiện các nội dung này trên biểu đồ do tỷ trọng rất nhỏ

⁵ https://thesaigontimes.vn/dong-dau-tu-tu-xu-hoa-anh-dao-khoe-sac-tro-lai/

⁶⁺⁷ Chúng tôi đã đề cập đến vấn đề này trong một số bài viết trước đây của B&Company. Vui lòng tham khảo Tải về để biết thêm thông tin

⁸ Theo Cơ sở dữ liệu của B&Company

⁹ https://www.nso.gov.vn/

¹⁰ https://www.gso.gov.vn/

¹¹ https://www.jica.go.jp/Resource/vietnam/english/activities/activity04.html

¹²https://www.jica.go.jp/

¹³ https://vju.ac.vn/truong-dai-hoc-viet-nhat-ky-ket-hop-tac-nghien-cuu-va-trao-doi-cong-nghe-voi-vien-cong-nghe-thong-tin-va-truyen-thong-quoc-gia-nhat-ban/

¹⁴ https://www.hutech.edu.vn/english/training-news/14618817-vietnam-japan-institute-of-technology-discussed-joint-educational-programs-with-kanazawa-university

¹⁵ https://vju.ac.vn/en/collaboration/partner-university/

¹⁶ https://vju.ac.vn/en/study-at-vju/undergraduate-programs-2/

¹⁷ https://vjiet.duytan.edu.vn/du-hoc-nhat-ban/dh-duy-tan-dh-okayama-shoka-va-quy-ho-tro-du–qddqt

¹⁸ https://ueh.edu.vn/cuoc-song-ueh/tin-tuc/trao-doi-sinh-vien-giua-asia-association-of-education-and-exchange-aaee-va-dai-hoc-kinh-te-thanh-pho-ho-chi-minh-ueh-vietnam-japan-exchange-program-2024-72473

¹⁹ https://www.vietnam.vn/en/cap-hoc-bong-ban-dan-cho-sinh-vien-viet-nam-tai-nhat-ban-va-my

²⁰ Chúng tôi đã đề cập đến vấn đề này trong một số bài viết trước đây của B&Company. Vui lòng tham khảo Tải về để biết thêm thông tin

²¹ https://vm.ee/

²² https://vje.vn/index.php/journal/article/view/365/159

²³ https://baochinhphu.vn/chien-luoc-phat-trien-giao-duc-den-nam-2030-tam-nhin-den-nam-2045-102250102165657226.htm

²⁴ https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Dau-tu/Nghi-dinh-124-2024-ND-CP-sua-doi-Nghi-dinh-86-2018-ND-CP-dau-tu-cua-nuoc-ngoai-linh-vuc-giao-duc-628112.aspx

²⁵ https://asiafundmanagers.com/identifying-growth-opportunities-of-edtech-in-vietnam/

²⁶ https://baochinhphu.vn/nang-cap-quan-he-viet-nam-nhat-ban-len-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-vi-hoa-binh-va-thinh-vuong-tai-chau-a-va-tren-the-gioi-102231127202442552.htm

²⁷ https://vir.com.vn/japanese-oda-is-massive-contribution-for-vietnam-116840.html

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.