Hà Nội, thủ đô sôi động của Việt Nam, đang trải qua một cuộc cách mạng giao thông với việc phát triển hệ thống metro. Đặc biệt, vào ngày 8 tháng 8 năm 2024, lễ khánh thành tuyến metro trên cao Nhổn – Ga Hà Nội đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển giao thông công cộng của thành phố. Dự án đầy tham vọng này được kỳ vọng sẽ chuyển đổi diện mạo giao thông công cộng của thành phố và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong bài viết này, B&Company sẽ tìm hiểu thực trạng các tuyến metro Hà Nội và phân tích những lợi ích sâu rộng của việc phát triển cơ sở hạ tầng này.

Hệ thống Metro Hà Nội: Thực trạng và tiến độ

Hệ thống đường sắt đô thị được xem là “xương sống” của mạng lưới hạ tầng giao thông Hà Nội. Đến nay, một số tuyến đường sắt đô thị đã đi vào vận hành, như Tuyến 2A: Cát Linh – Hà Đông, tuyến dài 13 km với 12 nhà ga, vận hành từ tháng 11 năm 2021 và phục vụ khoảng 35.000 hành khách mỗi ngày[1]. Ngày 8 tháng 8 năm 2024, lễ khánh thành tuyến metro trên cao Nhổn – Ga Hà Nội dài 8,5 km, được thiết kế theo tiêu chuẩn châu Âu và sử dụng công nghệ tiên tiến, đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển giao thông công cộng của thành phố khi kết nối khu vực phía tây với trung tâm thành phố.

Tuyến Nhổn – Ga Hà Nội. Nguồn: Chinhphu.vn

Các tuyến metro khác đang trong giai đoạn quy hoạch hoặc chuẩn bị đầu tư bao gồm Tuyến 2, đoạn Trần Hưng Đạo – Thượng Đình (Tuyến 2.2) dài khoảng 6 km, hoàn toàn đi ngầm với 6 nhà ga; Tuyến 2, đoạn Nam Thăng Long – Nội Bài (Tuyến 2.3) dài khoảng 19,65 km với 12 nhà ga và 1 depot; và Tuyến 8, Sơn Đông – Mai Dịch – Dương Xá dài khoảng 37 km với 26 nhà ga và 2 depot[2]. Các tuyến metro sắp triển khai này sẽ đưa Hà Nội đến gần hơn với mục tiêu xây dựng một mạng lưới giao thông công cộng toàn diện và hiệu quả.

Lợi ích của việc phát triển các tuyến metro

Đường sắt đô thị được đánh giá là mang lại nhiều lợi ích cho Hà Nội. Trước hết, việc đưa vào vận hành một hệ thống metro hiện đại được kỳ vọng sẽ tạo ra cuộc cách mạng cho giao thông công cộng tại Hà Nội. Bằng cách cung cấp một phương án thay thế đáng tin cậy, hiệu quả và thoải mái cho phương tiện cá nhân, các tuyến metro được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể tình trạng ùn tắc giao thông và cải thiện chất lượng không khí. Chẳng hạn, theo một khảo sát của Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội năm 2024, hiệu quả vận hành của tuyến đường sắt đô thị 2A Cát Linh – Hà Đông đã cho thấy điều này, khi 60% hành khách từ bỏ xe máy để đi metro Cát Linh – Hà Đông. Ngoài ra, theo ước tính[3], cứ mỗi 1 triệu chuyến đi bằng phương tiện cá nhân được chuyển sang metro sẽ giúp giảm 487.000 giờ tham gia giao thông trên đường, góp phần giảm phát thải và ùn tắc. Trong tương lai, khi mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội hoàn thiện, tỷ lệ người sử dụng phương tiện giao thông công cộng dự kiến sẽ tăng lên 35-45%, làm giảm thị phần người sử dụng phương tiện cá nhân trong giao thông xuống còn 30%[4].

Tuyến 2A Cát Linh – Hà Đông. Nguồn: https://kinhtedothi.vn/du-an-duong-sat-cat-linh-ha-dong-don-luc-de-ve-dich.html

Thứ hai, các tuyến metro được kỳ vọng sẽ đóng vai trò là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Hà Nội, tạo ra các trung tâm phát triển thương mại và dân cư mới dọc theo lộ trình. Hiện tượng này, được gọi là Phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD)[5], có thể thúc đẩy đáng kể nền kinh tế địa phương và giá trị bất động sản. Cụ thể, Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, cho phép đầu tư vào đường sắt đô thị tại Hà Nội theo mô hình TOD. Mô hình này được áp dụng phổ biến trong khu vực và tại các quốc gia phát triển, bảo đảm tính hiện đại, đồng bộ và bền vững. Mô hình góp phần giảm tải cho hệ thống giao thông đường bộ và bảo vệ môi trường bằng cách cắt giảm lượng khí thải từ phương tiện cá nhân. Chẳng hạn, Singapore đã thiết kế hệ thống Mass Rapid Transit (MRT) theo các nguyên tắc TOD, tập trung các cộng đồng đa chức năng, định hướng giao thông công cộng tại các đầu mối giao thông nhằm giảm việc sử dụng phương tiện cá nhân. Ngoài ra, mạng lưới đường sắt rộng khắp của Tokyo đã tạo điều kiện hình thành các khu dân cư nhỏ gọn, thuận tiện đi bộ, tập trung quanh các nhà ga, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng đồng thời hạn chế phát triển đô thị dàn trải.

Thứ ba, các tuyến metro có thể thu hẹp khoảng cách giữa khu vực ngoại ô và trung tâm thành phố, khiến các quận ở xa trở nên hấp dẫn hơn đối với phát triển nhà ở. Điều này có thể giúp giảm áp lực nhà ở tại khu vực trung tâm đô thị và cung cấp các lựa chọn có mức giá phù hợp hơn cho người dân Hà Nội. Điều này cũng đã được chứng minh tại Copenhagen, Đan Mạch. Việc khai trương tuyến Cityringen của hệ thống metro vào năm 2019 đã tác động đến xu hướng bất động sản. Những khu vực trước đây bị xem là kém hấp dẫn do kết nối giao thông hạn chế đã nhận được sự quan tâm ngày càng tăng từ cả các nhà phát triển và người mua nhà. Tại một số khu vực ngoại ô mới được kết nối, giá trị bất động sản đã tăng tới 5-10% sau khi mạng lưới metro được mở rộng.

Triển vọng

Với những lợi ích đáng kể của đường sắt đô thị, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội đã đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ mạng lưới đường sắt đô thị vào năm 2035[6], với tổng chiều dài khoảng 397,8 km. Hơn nữa, Hà Nội đặt mục tiêu đưa gần 600 km đường sắt đô thị vào vận hành vào năm 2045, với tổng vốn đầu tư trên $55 tỷ[7]. Bên cạnh việc phát triển cơ sở hạ tầng quy mô lớn này, Hà Nội cũng đang hướng tới việc gia tăng tỷ trọng vận tải hành khách công cộng. Thành phố đặt mục tiêu đạt tỷ lệ vận tải công cộng 50-55% vào năm 2035 và mục tiêu đầy tham vọng 65-75% sau năm 2035[8].

Tóm lại, việc phát triển hệ thống metro Hà Nội là bước chuyển đổi mang tính đột phá đối với hạ tầng giao thông công cộng và bức tranh kinh tế của thành phố. Khi mạng lưới được mở rộng và ngày càng có nhiều tuyến đi vào vận hành, Hà Nội đang trên đà gia nhập nhóm các thành phố toàn cầu, nơi giao thông công cộng hiệu quả đóng vai trò trụ cột của hoạt động đi lại đô thị. Các tuyến metro không chỉ giúp hàng triệu người rút ngắn thời gian di chuyển hằng ngày mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, định hình lại động lực thị trường bất động sản và góp phần xây dựng một thành phố xanh hơn, đáng sống hơn cho các thế hệ mai sau.

Tài liệu tham khảo

[1] https://consosukien.vn/ha-noi-day-manh-phat-trien-duong-sat-do-thi.htm

[2] https://vneconomy.vn/mo-co-che-vuot-troi-ha-noi-khong-de-he-thong-metro-that-hen.htm

[3] https://laodongthudo.vn/phu-kin-duong-sat-do-thi-de-ha-noi-van-minh-hien-dai-174902.html

[4] https://consosukien.vn/ha-noi-day-manh-phat-trien-duong-sat-do-thi.htm

[5] Mô hình phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm, tăng khả năng tiếp cận và sự thuận tiện cho người dân khi đến các điểm trung chuyển và ga đường sắt đô thị, qua đó giảm thiểu nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân, khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng và hình thành các khu đô thị bền vững, thân thiện với môi trường.

[6] https://consosukien.vn/ha-noi-day-manh-phat-trien-duong-sat-do-thi.htm

[7] Dự án Đường sắt đô thị Thủ đô (Đề án Đường sắt đô thị Thủ đô)

[8] https://suckhoedoisong.vn/duong-sat-do-thi-se-giai-duoc-bai-toan-tac-duong-va-o-nhiem-o-ha-noi-169240703083624155.htm