Hà Nội, thủ đô nhộn nhịp của Việt Nam, đang trải qua một cuộc cách mạng giao thông với sự phát triển của hệ thống tàu điện ngầm. Đặc biệt, vào ngày 8 tháng 8 năm 2024, lễ khánh thành tuyến tàu điện ngầm trên cao Nhơn – Hà Nội đánh dấu một cột mốc quan trọng trong sự phát triển giao thông công cộng của thành phố. Dự án đầy tham vọng này được kỳ vọng sẽ làm thay đổi diện mạo giao thông công cộng của thành phố và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong bài viết này, B&Company tìm hiểu hiện trạng các tuyến tàu điện ngầm của Hà Nội và phân tích những lợi ích sâu rộng của sự phát triển cơ sở hạ tầng này.

Hệ thống tàu điện ngầm Hà Nội: Hiện trạng và tiến độ phát triển

Hệ thống đường sắt đô thị được coi là “xương sống” của mạng lưới cơ sở hạ tầng giao thông Hà Nội. Đến nay, một số tuyến đường sắt đô thị đã đi vào hoạt động, như tuyến 2A: Cát Linh – Hà Đông, một tuyến đường dài 13 km với 12 ga, được đưa vào hoạt động từ tháng 11 năm 2021 và phục vụ khoảng 35.000 hành khách mỗi ngày.[1]. Ngày 8 tháng 8 năm 2024, việc khánh thành tuyến tàu điện ngầm trên cao Nhon – Hanoi dài 8,5 km, được thiết kế theo tiêu chuẩn châu Âu và sử dụng công nghệ tiên tiến, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong sự phát triển giao thông công cộng của thành phố bằng cách kết nối các vùng ngoại ô phía Tây với trung tâm thành phố.

Tuyến Nhon – Ga Hà Nội. Nguồn: Chinhphu.vn

Các tuyến tàu điện ngầm khác đang trong giai đoạn lập kế hoạch hoặc chuẩn bị bao gồm Tuyến 2, đoạn Trần Hưng Đạo – Thượng Định (Tuyến 2.2) dài khoảng 6 km hoàn toàn ngầm dưới lòng đất với 6 nhà ga; Tuyến 2, đoạn Nam Thăng Long – Nội Bài (Tuyến 2.3) dài khoảng 19,65 km với 12 nhà ga và 1 trạm bảo dưỡng; và Tuyến 8, Sơn Đông – Mai Dịch – Dương Xá dài khoảng 37 km với 26 nhà ga và 2 trạm bảo dưỡng.[2]. Các tuyến tàu điện ngầm sắp tới sẽ đưa Hà Nội đến gần hơn với mục tiêu tạo ra một mạng lưới giao thông công cộng toàn diện và hiệu quả.

Lợi ích của việc phát triển tuyến tàu điện ngầm

Đường sắt đô thị được đánh giá mang lại nhiều lợi ích cho Hà Nội. Trước hết, Việc đưa vào sử dụng hệ thống tàu điện ngầm hiện đại được kỳ vọng sẽ tạo nên cuộc cách mạng trong giao thông công cộng tại Hà Nội. Bằng cách cung cấp một phương án thay thế đáng tin cậy, hiệu quả và thoải mái cho phương tiện cá nhân, các tuyến tàu điện ngầm được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể tình trạng tắc nghẽn giao thông và cải thiện chất lượng không khí. Ví dụ, theo khảo sát của Công ty Đường sắt Hà Nội năm 2024, hiệu quả hoạt động của tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông 2A đã chứng minh điều này, với 601.300 lượt hành khách bỏ xe máy để sử dụng tàu điện ngầm Cát Linh – Hà Đông. Ngoài ra, theo ước tính...[3], cứ 1 triệu lượt xe cá nhân đi lại, nếu chuyển sang tàu điện ngầm sẽ giúp giảm 487.000 giờ tham gia giao thông trên đường bộ, góp phần giảm khí thải và ùn tắc. Trong tương lai, khi mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội hoàn thành, tỷ lệ người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng sẽ tăng lên 35-45%, giảm thị phần người sử dụng phương tiện cá nhân trong giao thông xuống còn 30%[4].

Tuyến Cat Linh – Hà Đông 2A. Nguồn: https://kinhtedothi.vn/du-an-duong-sat-cat-linh-ha-dong-don-luc-de-ve-dich.html

Thứ hai, Các tuyến tàu điện ngầm dự kiến sẽ đóng vai trò là chất xúc tác cho tăng trưởng kinh tế tại Hà Nội, tạo ra các trung tâm phát triển thương mại và dân cư mới dọc theo các tuyến đường của chúng. Hiện tượng này, được gọi là Phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD)[5], Điều này có thể thúc đẩy đáng kể nền kinh tế địa phương và giá trị bất động sản. Cụ thể, Quốc hội đã thông qua Luật Vốn sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, cho phép đầu tư vào đường sắt đô thị tại Hà Nội theo mô hình TOD. Mô hình này được sử dụng phổ biến trong khu vực và các nước phát triển, đảm bảo tính hiện đại, đồng bộ và bền vững. Nó giúp giảm tải cho hệ thống giao thông đường bộ và góp phần bảo vệ môi trường bằng cách giảm lượng khí thải từ phương tiện cá nhân. Ví dụ, Singapore đã thiết kế hệ thống tàu điện ngầm (MRT) theo nguyên tắc TOD, tập trung các khu dân cư đa chức năng, hướng đến giao thông công cộng tại các đầu mối để giảm việc sử dụng phương tiện cá nhân. Ngoài ra, mạng lưới đường sắt rộng lớn của Tokyo đã tạo điều kiện thuận lợi cho các khu dân cư nhỏ gọn, dễ đi bộ tập trung quanh các ga, đáp ứng sự tăng trưởng đồng thời giảm thiểu sự lan rộng đô thị.

Thứ ba, các tuyến tàu điện ngầm có thể thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực ngoại ô và trung tâm thành phố, làm cho các quận ngoại ô trở nên hấp dẫn hơn cho việc phát triển nhà ở. Điều này có thể giúp giảm bớt áp lực về nhà ở tại khu vực trung tâm thành phố và cung cấp nhiều lựa chọn nhà ở giá cả phải chăng hơn cho người dân Hà Nội. Điều này cũng đã được chứng minh ở Copenhagen, Đan Mạch. Việc khai trương tuyến tàu điện ngầm Cityringen vào năm 2019 đã tác động đến xu hướng bất động sản. Các khu vực trước đây được coi là kém hấp dẫn do kết nối kém đã thu hút sự quan tâm ngày càng tăng từ cả các nhà phát triển và người mua nhà. Tại một số vùng ngoại ô mới được kết nối, giá trị bất động sản đã tăng tới 5-101 nghìn tỷ INR sau khi mở rộng tuyến tàu điện ngầm.

Triển vọng

Nhận thấy những lợi ích to lớn của đường sắt đô thị, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội đã đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ mạng lưới đường sắt đô thị vào năm 2035.[6], với tổng chiều dài khoảng 397,8 km. Ngoài ra, Hà Nội đặt mục tiêu đưa gần 600 km đường sắt đô thị vào hoạt động vào năm 2045, với tổng vốn đầu tư hơn $55 tỷ đồng[7]. Ngoài sự phát triển cơ sở hạ tầng rộng lớn này, Hà Nội cũng đang nỗ lực tăng tỷ lệ phương thức vận tải hành khách công cộng. Thành phố đặt mục tiêu đạt tỷ lệ vận tải công cộng là 50-55% vào năm 2035 và mục tiêu đầy tham vọng là 65-75% sau năm 2035[8].

Tóm lại, sự phát triển của hệ thống tàu điện ngầm Hà Nội đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ đối với cơ sở hạ tầng giao thông công cộng và cảnh quan kinh tế của thành phố. Khi mạng lưới mở rộng và nhiều tuyến hơn đi vào hoạt động, Hà Nội đang hướng tới việc gia nhập hàng ngũ các thành phố toàn cầu, nơi giao thông công cộng hiệu quả đóng vai trò xương sống trong giao thông đô thị. Các tuyến tàu điện ngầm không chỉ giúp giảm bớt khó khăn trong việc đi lại hàng ngày cho hàng triệu người mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, định hình lại thị trường bất động sản và góp phần tạo nên một thành phố xanh hơn, đáng sống hơn cho các thế hệ mai sau.

Tài liệu tham khảo

[1] https://consosukien.vn/ha-noi-day-manh-phat-trien-duong-sat-do-thi.htm

[2] https://vneconomy.vn/mo-co-che-vuot-troi-ha-noi-khong-de-he-thong-metro-that-hen.htm

[3] https://laodongthudo.vn/phu-kin-duong-sat-do-thi-de-ha-noi-van-minh-hien-dai-174902.html

[4] https://consosukien.vn/ha-noi-day-manh-phat-trien-duong-sat-do-thi.htm

[5] Mô hình phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm, tăng khả năng tiếp cận và thuận tiện cho người dân khi tiếp cận các nút giao thông và nhà ga đường sắt đô thị, qua đó giảm thiểu nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng và tạo ra các khu vực đô thị bền vững, thân thiện với môi trường.

[6] https://consosukien.vn/ha-noi-day-manh-phat-trien-duong-sat-do-thi.htm

[7] Dự án Đường sắt đô thị Capital City (Đề án Đường sắt đô thị Thủ đô)

[8] https://suckhoedoisong.vn/duong-sat-do-thi-se-giai-duoc-bai-toan-tac-duong-va-o-nhiem-o-ha-noi-169240703083624155.htm