Chuỗi lạnh thực phẩm đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn, chất lượng và độ tươi của các sản phẩm dễ hư hỏng, bao gồm thịt, hải sản, sữa, trái cây và rau củ. Tại Việt Nam, nhu cầu về chuỗi lạnh thực phẩm là rất lớn nhưng cơ sở hạ tầng vẫn chưa phát triển đủ.

The increase of key sector demand urging for the development of cold storage

Theo Vietnam Briefing, ngành logistics kho lạnh của Việt Nam được dự báo đạt US$295 triệu vào năm 2025^[1]. Một trong những động lực chính thúc đẩy sự phát triển của kho lạnh là nhu cầu tiêu dùng thực phẩm gia tăng. Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO), các mặt hàng đông lạnh và tươi sống có mức chi tiêu bình quân hàng tháng trên đầu người khá cao. Ví dụ, thịt (2,6 kg), tôm và cá (1,1 kg), trái cây và rau củ (3,1 kg) (2022). Giá trị xuất nhập khẩu các mặt hàng thực phẩm của Việt Nam cần bảo quản lạnh (thủy sản, thịt, trái cây và rau củ tươi) đã tăng trong 5 năm qua. Với xu hướng người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng thực phẩm tươi sống, cùng các tiêu chuẩn cao cho xuất khẩu quốc tế, chuỗi lạnh được kỳ vọng sẽ phát triển mạnh trong vài năm tới.

Nguồn: GSO, General Statistic Year Book (2023)

Ngoài ra, sự gia tăng của thương mại điện tử và các nền tảng mua sắm thực phẩm trực tuyến, đặc biệt sau đại dịch COVID-19, đã làm gia tăng nhu cầu về các giải pháp chuỗi lạnh hiệu quả để giao hàng hóa dễ hư hỏng. Các công ty như Tiki, Shopee và Lazada cũng đã hợp tác với các bên thứ ba để mở rộng hiệu quả dịch vụ giao thực phẩm tươi sống của họ.

Tình hình cơ sở hạ tầng chuỗi lạnh thực phẩm

Mặc dù nhu cầu cao, nhưng xét về mặt hạ tầng, lĩnh vực này vẫn còn kém phát triển và khó đáp ứng nhu cầu gia tăng do thương mại nông sản mở rộng của cả nước, khu vực bán lẻ hiện đại và xu hướng tiêu dùng chuyển sang thực phẩm ướp lạnh và đông lạnh. Theo Euromonitor, tính đến tháng 12 năm 2019, Việt Nam chỉ có 48 kho lạnh với tổng sức chứa 600.000 pallet.^[2]. Hơn nữa, các cơ sở kho lạnh tại Việt Nam tập trung mạnh ở khu vực phía Nam, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long, nơi hoạt động chế biến thủy sản phát triển, khiến khu vực phía Bắc và miền Trung chưa được phục vụ đầy đủ. Ví dụ, các doanh nghiệp lớn như Lineage Logistics đã mở rộng đáng kể ở phía Nam, với 36.650 pallet tại Bình Dương so với 20.000 pallet tại Bắc Ninh^[3]. Tương tự, AJ Total vận hành 31.000 pallet tại Long An, trong khi chỉ có 23.000 pallet tại Hưng Yên^[4].

Công ty nổi bật

Thị trường chuỗi lạnh thực phẩm tại Việt Nam có mức độ phân mảnh cao, với sự hiện diện của cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Trong khi các công ty nội địa đưa ra mức giá cạnh tranh, các doanh nghiệp nước ngoài thường được đánh giá là cung cấp dịch vụ cao cấp nhờ công nghệ và hạ tầng tiên tiến. Một số doanh nghiệp chủ chốt trong lĩnh vực kho lạnh và vận tải lạnh bao gồm, dựa trên thị phần theo công suất:

Hậu cần dòng dõi

Transimex

ABA Cooltrans

Những cơ hội

Nhu cầu ngày càng tăng đối với thực phẩm tươi và đông lạnh đang thúc đẩy nhu cầu bảo đảm chất lượng cao hơn, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo quản thực phẩm hiệu quả. Xu hướng này tác động trực tiếp đến sự mở rộng của ngành cold chain, vì duy trì điều kiện nhiệt độ và lưu trữ tối ưu là yếu tố thiết yếu để bảo đảm chất lượng và an toàn sản phẩm. Khi ngành thực phẩm phát triển, nhu cầu về các giải pháp cold chain tiên tiến trở nên cấp thiết nhằm quản lý và bảo vệ tính toàn vẹn của các sản phẩm dễ hỏng, từ đó làm gia tăng đầu tư và phát triển trong lĩnh vực cold chain.

• Nâng cao chất lượng thực phẩm xuất khẩu: Hoạt động xuất khẩu thực phẩm của Việt Nam, đặc biệt là thủy sản và trái cây nhiệt đới, phụ thuộc mạnh vào logistics cold chain để đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, nhất là tại các thị trường như Mỹ, EU và Nhật Bản. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP và EVFTA càng làm gia tăng nhu cầu đối với hạ tầng cold chain tiên tiến nhằm hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu.
• Tăng đầu tư vào cold chain: Có tiềm năng đáng kể để đầu tư mở rộng các cơ sở kho lạnh, đặc biệt tại các vùng nông nghiệp nông thôn, nơi khả năng tiếp cận dịch vụ cold chain còn hạn chế. Những tiến bộ công nghệ như giám sát nhiệt độ dựa trên IoT, blockchain để truy xuất nguồn gốc, và các hệ thống làm lạnh tiết kiệm năng lượng mang đến cơ hội nâng cao hiệu quả và tính bền vững.

Nhìn chung, lĩnh vực cold chain của Việt Nam mang lại cơ hội rất lớn cho cả các doanh nghiệp trong nước và quốc tế, đặc biệt ở các mảng phát triển hạ tầng, ứng dụng công nghệ và logistics xuất khẩu.

Thách thức

Mặc dù có triển vọng tăng trưởng, lĩnh vực cold chain thực phẩm của Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức cần được giải quyết để đạt được thành công bền vững trong dài hạn.

• Chi phí năng lượng cao: Kho lạnh và vận chuyển lạnh là những hoạt động tiêu thụ nhiều năng lượng. Chi phí điện và nhiên liệu gia tăng đang đặt ra thách thức đáng kể đối với việc duy trì mức giá cạnh tranh trên thị trường. Các doanh nghiệp phải cân bằng giữa nhu cầu về dịch vụ cold chain đáng tin cậy và thách thức quản lý chi phí vận hành.
• Cấu trúc thị trường phân mảnh: Thị trường cold chain của Việt Nam có mức độ phân mảnh cao, với nhiều nhà cung cấp quy mô nhỏ thiếu năng lực và mức độ tinh vi về công nghệ so với các doanh nghiệp quốc tế lớn hơn. Sự phân mảnh này có thể dẫn đến kém hiệu quả, đặc biệt trong vận chuyển lạnh, khi các nhà cung cấp độc lập có thể không tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt.
• Cung vượt cầu ở các khu vực trọng điểm: Mặc dù đầu tư vào hạ tầng cold chain khá mạnh, một số khu vực, đặc biệt là ở miền Nam Việt Nam, đang đối mặt với tình trạng dư thừa cơ sở kho lạnh. Điều này dẫn đến việc công suất bị khai thác chưa hết và tỷ lệ lấp đầy thấp hơn, có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Các nhà cung cấp cần quản lý cẩn trọng kế hoạch mở rộng để tránh thị trường bị bão hòa hơn nữa.

Phần kết luận

Lĩnh vực cold chain thực phẩm tại Việt Nam đang sẵn sàng cho tăng trưởng mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi nhu cầu tiêu dùng gia tăng, thị trường xuất khẩu mở rộng và dòng vốn đầu tư liên tục từ cả doanh nghiệp trong nước lẫn nước ngoài. Tuy nhiên, ngành cũng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chi phí vận hành cao, thị trường phân mảnh và tình trạng dư cung theo khu vực. Những doanh nghiệp có thể vượt qua các thách thức này đồng thời tận dụng các tiến bộ công nghệ và cơ hội thị trường mới nổi nhiều khả năng sẽ phát triển mạnh trong bức tranh cold chain đang thay đổi của Việt Nam.

[1] https://www.vietnam-briefing.com/doing-business-guide/vietnam/sector-insights/vietnam-s-cold-storage-industry-drivers-challenges-and-market-entry

[2] https://vir.com.vn/cold-chain-logistics-in-high-demand-92343.html

[3] https://www.eria.org/uploads/media/7_RPR_FY2018_11_Chapter_3.pdf

[4] https://vnexpress.net/kho-lanh-rong-hang-chuc-nghin-m2-cua-aj-total-viet-nam-4371882.html

Đọc các bài viết khác