Ngành công nghiệp cà phê Việt Nam, là nước xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế của đất nước. Bài viết này tập trung phân tích xu hướng thị trường hiện tại, những thách thức và tiềm năng tăng trưởng trong tương lai của ngành công nghiệp cà phê Việt Nam, đồng thời xem xét các cơ hội cho các công ty Nhật Bản tham gia thị trường.

Tình hình và xu hướng thị trường hiện nay

Việt Nam là quốc gia sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới, với giống chủ lực là Robusta. Bên cạnh đó, còn có các giống cà phê khác như Arabica, Culi, Cherry và Moka, mỗi loại có hương vị và đặc tính riêng [1]. Các vùng trồng cà phê chính của Việt Nam tập trung tại Tây Nguyên, đặc biệt là Đắk Lắk, nơi được xem là “thủ phủ cà phê” của Việt Nam với diện tích và sản lượng lớn nhất cả nước [2]. Trong niên vụ 2023-2024, Việt Nam sẽ xuất khẩu khoảng 1,45 triệu tấn cà phê, đạt giá trị hơn 5,4 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Cà phê Việt Nam hiện đã có mặt tại hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, với thị phần lớn tại châu Âu (48%), châu Á (21%) và Hoa Kỳ (6%).

Năm 2023, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,62 triệu tấn cà phê, giảm 8,7% so với năm 2022. Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu đạt mức kỷ lục hơn 4,24 tỷ USD, tăng 4,6% so với năm trước. Giá xuất khẩu cà phê bình quân năm 2023 đạt 2.614 USD/tấn, tăng 14,5% so với năm 2022. [3]Năm 2024, sản lượng cà phê của Việt Nam tiếp tục chịu ảnh hưởng tiêu cực từ biến đổi khí hậu và chi phí sản xuất gia tăng. Theo Hiệp hội Cà phê và Ca cao Việt Nam (VICOFA), sản lượng cà phê trong niên vụ 2023-2024 giảm 10% so với niên vụ trước, xuống còn khoảng 1,6 triệu tấn, do tác động của biến đổi khí hậu và việc nông dân chuyển đổi sang các loại cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn [4].

Việt Nam là quốc gia sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới

Nguồn: Chinhphu.vn

Thị trường cà phê Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của các chuỗi cửa hàng cà phê và mức tiêu thụ cà phê đặc sản gia tăng. Theo dữ liệu từ Vietdata, số lượng cửa hàng cà phê tại Việt Nam đã tăng từ 816 cửa hàng vào năm 2019 lên 1.657 cửa hàng vào năm 2023, cho thấy sự mở rộng nhanh chóng của các chuỗi cà phê trong nước [5]. Xu hướng này phản ánh nhu cầu của người tiêu dùng đối với những hương vị độc đáo và cà phê chất lượng cao. Bên cạnh đó, các mô hình cà phê mang đi và tự pha tại nhà cũng ngày càng phổ biến trong giới trẻ nhờ tính tiện lợi và phù hợp với lối sống hiện đại [6].

Chuỗi cửa hàng cà phê hàng đầu tại Việt Nam tính đến tháng 3 năm 2023, theo số lượng cửa hàng

Nguồn: Statista.com

Cơ hội của thị trường cà phê Việt Nam

Ngành cà phê Việt Nam vẫn có tiềm năng tăng trưởng lớn dù đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết, nhu cầu cà phê trong nước đang tăng trưởng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh tầng lớp trung lưu mở rộng và nền kinh tế phục hồi sau đại dịch. Nhiều chuỗi cà phê trong nước và quốc tế tiếp tục đầu tư mở rộng quy mô và cải thiện sản phẩm. Các doanh nghiệp lớn như Trung Nguyen, Intimex và Louis Dreyfus đã đầu tư vào sản xuất cà phê hòa tan và cà phê đặc sản nhằm đáp ứng nhu cầu mới của người tiêu dùng [7].

Việt Nam cũng có cơ hội phát triển ngành cà phê bền vững, đặc biệt tại Tây Nguyên – vùng sản xuất cà phê chủ lực của cả nước, thông qua các mô hình liên kết sản xuất và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý chuỗi cung ứng. Những sáng kiến này nhằm nâng cao vị thế của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế, đáp ứng các yêu cầu chất lượng của những thị trường như Nhật Bản và châu Âu [8].

Việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất và chế biến cà phê giúp nâng cao hiệu quả, bảo đảm chất lượng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Các doanh nghiệp Việt Nam đang đầu tư vào dây chuyền tự động hóa và mở rộng quy mô sản xuất để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang các thị trường khó tính, qua đó thúc đẩy phát triển bền vững và gia tăng giá trị cho ngành cà phê Việt Nam.

Coffee chains are constantly expanding, especially in prime locations

Nguồn: Theleader.vn

Mặt khác, Việt Nam cũng có cơ hội phát triển ngành cà phê bền vững với các mô hình liên kết sản xuất, đặc biệt tại Tây Nguyên – thủ phủ cà phê của cả nước. Sản xuất cà phê bền vững và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý chuỗi cung ứng ngày càng được đẩy mạnh nhằm củng cố vị thế của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế [9].

Những thách thức hiện nay

Ngành cà phê Việt Nam đang phải đối mặt với một số thách thức lớn. Trước hết là tác động của biến đổi khí hậu, gây ra các hình thái thời tiết thất thường và làm giảm năng suất cây trồng. Bên cạnh đó, chi phí nguyên liệu đầu vào cao trong khi giá cà phê thế giới thường xuyên biến động, gây nhiều khó khăn về tài chính cho nông dân và các doanh nghiệp sản xuất [10]. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt giữa các thương hiệu quốc tế như Starbucks và Wayne’s Coffee cùng với các thương hiệu trong nước như Highlands Coffee, The Coffee House và Katinat đang tạo áp lực lớn lên ngành F&B [11].

A corner of a coffee farm during harvest season in Dak Lak

Nguồn: Bnews.vn

Cơ hội thâm nhập thị trường dành cho doanh nghiệp Nhật Bản

Cùng với xu hướng tiêu thụ cà phê chất lượng cao ngày càng gia tăng, thị trường Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt là các doanh nghiệp Nhật Bản. Các doanh nghiệp Nhật Bản như Marubeni và Intimex đã bắt đầu đầu tư vào các nhà máy chế biến cà phê hòa tan tại Việt Nam, hướng tới khai thác lợi thế về nguồn nguyên liệu dồi dào và nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng trong khu vực.[12]

Bên cạnh đó, ngày càng nhiều cà phê hữu cơ Việt Nam được xuất khẩu sang Nhật Bản, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng Nhật Bản đối với các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, chất lượng cao và thân thiện với môi trường. Xu hướng này mang lại cơ hội lớn để Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu cà phê hữu cơ và cà phê đặc sản sang thị trường Nhật Bản, mở rộng phân khúc cà phê cao cấp và gia tăng giá trị cho các sản phẩm Việt Nam.[13]

Sự hiện diện của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam không chỉ mang đến công nghệ tiên tiến trong sản xuất và chế biến cà phê mà còn góp phần gia tăng giá trị gia tăng của sản phẩm. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp này cũng có thể đóng vai trò cầu nối giữa cà phê Việt Nam và những thị trường có yêu cầu cao khác như Nhật Bản, một trong những quốc gia tiêu thụ cà phê lớn nhất châu Á. [14].

Kết luận

Ngành cà phê Việt Nam hiện đang trong giai đoạn phát triển với nhiều cơ hội và thách thức. Nhu cầu tiêu thụ cà phê trong nước ngày càng tăng, cùng với sự hiện diện của nhiều thương hiệu quốc tế, tạo ra tiềm năng lớn để Việt Nam không chỉ củng cố vị thế là quốc gia sản xuất cà phê hàng đầu mà còn xây dựng thương hiệu cà phê chất lượng cao. Đặc biệt, thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam đang mở rộng, đạt kim ngạch 4,24 tỷ USD vào năm 2023, mức cao nhất từ trước đến nay. Các thị trường xuất khẩu chính bao gồm Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Đáng chú ý, Nhật Bản là một trong những thị trường tiêu thụ cà phê lớn của Việt Nam, với nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm cà phê chất lượng cao và cà phê hữu cơ. Hoạt động xuất khẩu cà phê hữu cơ sang Nhật Bản đang được thúc đẩy mạnh mẽ, cho thấy tiềm năng lớn trong việc nâng cao giá trị và mở rộng thị trường cho cà phê Việt Nam [15].

[1] https://thanhnien.vn/vuot-qua-bat-on-ca-phe-robusta-viet-nam-len-huong-nho-con-duong-canh-tac-huu-co-1851027551.htm

[2] https://tuoitre.vn/ca-phe-viet-nam-dang-o-dau-tren-ban-do-the-gioi-20230304195102693.htm

[3] https://www.vietnam.vn/kim-ngach-xuat-khau-ca-phe-cua-viet-nam-nam-2023-cao-ky-luc-dat-424-ty-usd/

[4] https://mediacdn.vietnambiz.vn/1881912202208555/files/2024/01/26/bao-cao-thi-truong-ca-phe-nam-2023-20240126121521818.pdf

[5] https://cafebiz.vn/nhon-nhip-nhu-thi-truong-coffee-shop-viet-nam-17623092707120274.chn

[6] https://cleverads.vn/blog/thi-truong-ca-phe/

[7] https://www.bsc.com.vn/tin-tuc/tin-chi-tiet/982726-trien-vong-nao-cho-nganh-ca-phe-nam-2023

[8] https://vinanet.vn/nong-san/thong-tin-phan-tich-dac-diem-xu-huong-nganh-va-doanh-nghiep-ca-phe-viet-nam-745574.html

[9] https://vinanet.vn/nong-san/thong-tin-phan-tich-dac-diem-xu-huong-nganh-va-doanh-nghiep-ca-phe-viet-nam-745574.html

[10] https://nld.com.vn/lanh-te/nang-gia-tri-ca-phe-viet-thi-truong-trong-nuoc-dang-len-2023030222305758.htm

[11] https://vinanet.vn/nong-san/thong-tin-phan-tich-dac-diem-xu-huong-nganh-va-doanh-nghiep-ca-phe-viet-nam-745574.html

[12] https://cleverads.vn/blog/thi-truong-ca-phe/

[13] https://trungtamwto.vn/tin-tuc/25859-ca-phe-huu-co-viet-nam-xuat-khau-vao-thi-truong-nhat-ban

[14] https://vinanet.vn/nong-san/thong-tin-phan-tich-dac-diem-xu-huong-nganh-va-doanh-nghiep-ca-phe-viet-nam-745574.html

[15] https://trungtamwto.vn/tin-tuc/25859-ca-phe-huu-co-viet-nam-xuat-khau-vao-thi-truong-nhat-ban

Đọc các bài viết khác