Thị trường đồ uống có cồn của Việt Nam là một trong những lĩnh vực năng động nhất tại Đông Nam Á, được thúc đẩy bởi văn hóa bia truyền thống và mối quan tâm ngày càng lớn đối với các sản phẩm đồ uống cao cấp như rượu mạnh và rượu vang. Các thương hiệu Nhật Bản đang ngày càng tìm kiếm cơ hội tại thị trường này, tận dụng sự thay đổi trong thị hiếu người tiêu dùng, sự phát triển của thương mại điện tử và triển vọng tích cực đối với các sản phẩm cao cấp. Tuy nhiên, những thách thức về pháp lý như tăng thuế và các quy định nghiêm ngặt về tiêu thụ đang khiến môi trường này trở nên phức tạp hơn.

Cấu trúc thị trường đồ uống có cồn của Việt Nam

Thị trường đồ uống có cồn của Việt Nam đạt 5,4 tỷ lít vào năm 2023, trong đó bia chiếm trên 90% tổng lượng tiêu thụ. Bia từ lâu đã là một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội của người Việt Nam, khiến đây trở thành phân khúc sản phẩm chiếm ưu thế. Các doanh nghiệp quốc tế như Heineken, Carlsberg và những tập đoàn nội địa lớn như Sabeco vẫn duy trì vị thế vững chắc trên thị trường [1].

Consumers choose to buy drinks at Winmart supermarket in Cau Giay district, Hanoi

Nguồn: Kinhtedothi.vn

Giá nguyên vật liệu cao, mức tiêu thụ sụt giảm và các chính sách nhằm giảm tác hại của việc lạm dụng rượu bia là những nguyên nhân chính ảnh hưởng tiêu cực đến doanh thu của các doanh nghiệp đồ uống có cồn trong năm 2023. Do đó, kỳ vọng về sự đột phá trong doanh thu và lợi nhuận của ngành đồ uống có cồn trong năm 2024 được đánh giá là không mấy khả quan [2]. Gần đây, một doanh nghiệp lớn trong ngành là Nhà máy bia Heineken Quảng Nam đã phải tạm ngừng hoạt động. Lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ, thị trường tiêu thụ của công ty tại Việt Nam đã sụt giảm ở mức hai chữ số [3]. Từ năm 2021 đến tháng 7 năm 2024, Sabeco đã phải đối mặt với những thách thức đáng kể, khi cả sản lượng sản xuất và doanh thu đều sụt giảm so với năm 2019. Các nhà máy của công ty gặp khó khăn khi chi phí đầu vào tăng 20-40%, trong khi giá bán không thể điều chỉnh, gây áp lực rất lớn lên hoạt động sản xuất​. Tương tự, Habeco đã báo cáo rằng sản lượng tiêu thụ năm 2023 giảm khoảng 30% so với năm 2019, buộc công ty phải cắt giảm 25% nhân sự và 10% ngân sách. Công ty đã liên tục thua lỗ, ghi nhận quý thua lỗ thứ 27 liên tiếp vào cuối năm 2023, với lỗ lũy kế đạt 457,7 tỷ đồng​

Trong khi các loại rượu mạnh như soju và rượu gạo địa phương ngày càng được ưa chuộng, tiêu thụ rượu vang cũng tăng lên nhờ sự phát triển của du lịch và xu hướng ẩm thực cao cấp [4]. Bên cạnh đó, đồ uống thủ công đang ngày càng phổ biến, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng trẻ tại đô thị về những trải nghiệm thưởng thức độc đáo. Ngoài ra, các doanh nghiệp trong ngành đồ uống có cồn (rượu vang, bia) đã có những thay đổi trong hoạt động sản xuất và kinh doanh. Một số công ty đã bắt đầu chuyển sang sản xuất đồ uống có nồng độ cồn thấp, đồ uống không cồn hoặc cocktail và bia có nồng độ cồn thấp với hương vị trái cây. Chẳng hạn, Heineken với dòng bia có nồng độ cồn 0,0% hoặc thương hiệu Chill (Công ty Cổ phần Goody Group) với nhiều loại cocktail trái cây đóng chai có nồng độ cồn khoảng 4,5%…[5]

Tại Việt Nam, đồ uống có cồn được phân phối qua nhiều kênh như siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tạp hóa, cửa hàng tiện lợi và hệ thống bán lẻ truyền thống. Tuy nhiên, thương mại điện tử (EC) đang trở thành một kênh nổi bật, đặc biệt sau tác động của đại dịch COVID-19, khi người tiêu dùng ưu tiên mua sắm trực tuyến nhờ tính tiện lợi và an toàn [6]. Các nền tảng EC phát triển mạnh tại các thành phố lớn và thu hút nhiều người trẻ nhờ sự kết hợp giữa dịch vụ giao hàng nhanh và quảng cáo kỹ thuật số.

Một số thương hiệu bia tham gia nền tảng EC

Nguồn: Congnghevadoisong.vn

Các quy định của Chính phủ và tác động

Chính phủ Việt Nam hiện đang đề xuất các quy định mới nhằm kiểm soát việc tiêu thụ đồ uống có cồn. Các đề xuất tăng thuế sẽ nâng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với bia và rượu mạnh lên 100% vào năm 2030 [7], tác động đến khả năng chi trả cho sản phẩm và định hình lại bức tranh thị trường. Các biện pháp này nhằm giảm tình trạng tiêu thụ quá mức và thúc đẩy sức khỏe cộng đồng, nhưng đồng thời cũng tạo ra thách thức cho các doanh nghiệp phụ thuộc vào doanh số đồ uống có cồn trên thị trường đại chúng.

Nghị định 100/2019/NĐ-CP, quy định các mức phạt nghiêm khắc đối với hành vi lái xe khi đã sử dụng rượu bia tại Việt Nam, chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020 [8]. Nghị định này áp dụng chính sách không khoan nhượng, theo đó người lái xe có thể bị xử phạt nếu trong máu hoặc hơi thở có bất kỳ nồng độ cồn nào. Việc thực thi nghị định đã tác động đáng kể đến hành vi, dẫn đến sự sụt giảm mức tiêu thụ đồ uống có cồn, đặc biệt trong các hoạt động uống rượu bia mang tính xã hội như tại nhà hàng và quán bia [9]. Quy định này nhằm nâng cao an toàn giao thông nhưng cũng gây ra những thách thức cho ngành đồ uống của Việt Nam, với doanh số đồ uống có cồn sụt giảm đáng kể kể từ khi được thực thi.

Contributing to reducing traffic violations

Nguồn: Laodongthudo.vn

Bất chấp những thách thức này, thị trường vẫn có tiềm năng tăng trưởng dài hạn, đặc biệt ở các phân khúc cao cấp. Khi thu nhập của người tiêu dùng tăng lên và thị hiếu thay đổi, nhu cầu đối với các loại rượu mạnh và rượu vang thủ công, chất lượng cao ngày càng gia tăng. Với chuyên môn nổi tiếng trong lĩnh vực đồ uống cao cấp, Nhật Bản nhìn nhận sự chuyển dịch này là cơ hội để gia nhập thị trường Việt Nam một cách hiệu quả [10].

Sự tham gia của các thương hiệu rượu vang Nhật Bản

Đồ uống có cồn của Nhật Bản tại Việt Nam bao gồm nhiều loại như whisky, sake, shochu và umeshu (rượu mơ), với các thương hiệu nổi bật như Suntory (whisky Yamazaki và Hibiki) và Choya (umeshu). Các sản phẩm này được phân phối qua nhiều kênh, bao gồm cửa hàng nhập khẩu, cửa hàng chuyên doanh Nhật Bản, nhà hàng Nhật Bản và ngày càng phổ biến trên các nền tảng thương mại điện tử. Sự phát triển của thương mại điện tử mang lại cơ hội đáng kể cho các thương hiệu Nhật Bản tiếp cận người tiêu dùng đô thị tại các thành phố như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt sau khi các hạn chế đối với việc bán đồ uống có nồng độ cồn cao trực tuyến được dỡ bỏ [11]. Các sản phẩm này được phân phối qua nhiều kênh, bao gồm cửa hàng nhập khẩu, cửa hàng chuyên doanh Nhật Bản, nhà hàng Nhật Bản và ngày càng phổ biến trên các nền tảng thương mại điện tử. Sự phát triển của thương mại điện tử mang lại cơ hội đáng kể cho các thương hiệu Nhật Bản tiếp cận người tiêu dùng ở cả khu vực thành thị và nông thôn tại các thành phố như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt sau khi các hạn chế đối với việc bán đồ uống có nồng độ cồn cao trực tuyến được dỡ bỏ [12].

Một số loại thương hiệu rượu vang Nhật Bản trên thị trường Việt Nam

Nguồn: Elflamico.com

Tuy nhiên, thị trường phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các thương hiệu khác, chẳng hạn như soju Hàn Quốc và whisky từ châu Âu và Hoa Kỳ, đặc biệt trong các phân khúc whisky và đồ uống có nồng độ cồn nhẹ [13]. Một xu hướng đang gia tăng là mức độ phổ biến ngày càng cao của đồ uống có cồn Nhật Bản作为 quà tặng trong các dịp lễ và sự kiện đặc biệt, đặc biệt là các bộ quà tặng dành cho khách hàng doanh nghiệp, bao gồm các công ty Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam. Số lượng người Nhật Bản sinh sống tại Việt Nam ngày càng tăng cũng góp phần thúc đẩy nhu cầu đối với các loại đồ uống này​[14].

Khuyến nghị chiến lược dành cho các thương hiệu Nhật Bản

Để thành công trong thị trường đồ uống có cồn cạnh tranh của Việt Nam, các thương hiệu Nhật Bản cần triển khai những chiến lược có trọng tâm. Một cách tiếp cận thiết yếu là tập trung vào các khu vực đô thị, nơi người tiêu dùng cởi mở hơn với những trải nghiệm mới và sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm cao cấp. Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, với dân số ngày càng tăng và đời sống về đêm sôi động, là những thị trường lý tưởng cho các loại đồ uống cao cấp [15].

Quan hệ đối tác với các doanh nghiệp địa phương sẽ đóng vai trò then chốt. Hợp tác với các nhà phân phối, nhà bán lẻ hoặc thậm chí các nhà máy bia Việt Nam có thể giúp các thương hiệu Nhật Bản vượt qua những thách thức về logistics và nắm bắt thông tin thị trường. Ngoài ra, việc mang đến những trải nghiệm văn hóa thông qua các chương trình ra mắt sản phẩm—chẳng hạn như sự kiện thưởng thức sake hoặc hợp tác với các đầu bếp Việt Nam—có thể nâng cao sức hấp dẫn của thương hiệu.

Bên cạnh sự hiện diện trực tiếp, đầu tư vào thương mại điện tử là yếu tố thiết yếu. Các thương hiệu Nhật Bản có thể ra mắt sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến địa phương và phát triển chiến lược bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng nhằm xây dựng niềm tin và tiếp cận nhóm khách hàng rộng hơn. Việc thiết lập các cơ chế đảm bảo chất lượng và bảo đảm tính xác thực của sản phẩm sẽ đóng vai trò quan trọng đối với thành công trên thị trường trực tuyến.

Các loại đồ uống có cồn Nhật Bản có tiềm năng lớn tại Việt Nam bao gồm sake, umeshu và whisky. Sake, đặc biệt là Junmai và Daiginjo, phù hợp với ẩm thực Việt Nam và bắt nhịp tốt với xu hướng dùng bữa cao cấp. Umeshu, với hương vị mơ ngọt ngào, thu hút người tiêu dùng trẻ và phụ nữ, trong khi các loại whisky Nhật Bản như Hibiki và Yamazaki hấp dẫn những người sành rượu nhờ chất lượng và tay nghề chế tác, qua đó giúp đồ uống Nhật Bản nắm bắt phân khúc cao cấp và nâng tầm trải nghiệm ẩm thực.

Kết luận

Thị trường đồ uống có cồn tại Việt Nam đang phát triển, với nhu cầu ngày càng tăng đối với rượu mạnh, rượu vang và đồ uống thủ công bên cạnh phân khúc bia chiếm ưu thế. Các thương hiệu Nhật Bản có cơ hội gia nhập thị trường này bằng cách tập trung vào người tiêu dùng đô thị, thương mại điện tử và quan hệ đối tác với các nhà phân phối địa phương. Tuy nhiên, họ phải xử lý những vấn đề phức tạp về quy định, chẳng hạn như thuế gia tăng và các luật nghiêm ngặt về tiêu thụ đồ uống có cồn. Thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng thấu hiểu thị hiếu địa phương và tạo sự khác biệt cho sản phẩm thông qua chất lượng, đổi mới và cách kể chuyện gắn với văn hóa, qua đó giúp các thương hiệu cạnh tranh hiệu quả trong một thị trường năng động.

[1] https://www.researchandmarkets.com/reports/5983626/vietnam-alcoholic-beverages-industry-research

[2] https://kinhtedothi.vn/thi-truong-nganh-do-uong-co-con-nam-2024-khong-may-lac-quan.html

[3] https://baodautu.vn/nganh-do-uong-doi-mat-nhieu-thach-thuc-lon-d219935.html

[4] https://www.fitchsolutions.com/bmi/food-drink/vietnam-alcoholic-drinks-outlook-increased-excise-taxes-will-not-dampen-sector-growth-over-long-term-16-07-2024

[5] https://kinhtedothi.vn/thi-truong-nganh-do-uong-co-con-nam-2024-khong-may-lac-quan.html

[6] https://www.researchandmarkets.com/reports/4517657/food-and-drink-e-commerce-in-vietnam

[7] https://en.vneconomy.vn/100-of-exise-tax-proposed-for-beer-and-alcohol-by-2030.htm

[8] https://vietnamlawmagazine.vn/how-new-rules-on-prevention-of-adverse-effects-of-alcohol-will-impact-alcohol-advertising-and-promotion-practice-note-27137.html

[9] https://theinvestor.vn/vietnams-strict-drink-driving-rules-dampen-brewers-spirits-d8506.html

[10] https://www.fitchsolutions.com/bmi/food-drink/vietnam-alcoholic-drinks-outlook-increased-excise-taxes-will-not-dampen-sector-growth-over-long-term-16-07-2024

[11] https://drinks-intel.com/spirits/how-is-the-spirits-category-navigating-japans-evolving-alcohol-landscape-market-intel/

[12] https://www.globenewswire.com/news-release/2024/07/31/2921945/0/en/Vietnam-Alcoholic-Drinks-Market-Analysis-Trends-and-Forecasts-to-2028-Shochu-Soju-Continues-to-Register-Strong-Growth.html

[13] https://www.euromonitor.com/alcoholic-drinks-in-japan/report

[14] https://www.researchandmarkets.com/reports/4622451/vietnam-retail-market-share-analysis-industry

[15] https://www.fitchsolutions.com/bmi/food-drink/vietnam-alcoholic-drinks-outlook-increased-excise-taxes-will-not-dampen-sector-growth-over-long-term-16-07-2024

Đọc các bài viết khác