Dự báo tương lai của Trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam

04/12/2024

B&Company

Tiềm năng của AI tại Việt Nam

Trong vài năm gần đây, AI đã nổi lên như một chủ đề nóng với tác động sâu rộng đến nhiều khía cạnh kinh tế - xã hội. Không chỉ cung cấp các công cụ mới mạnh mẽ cho công việc và kinh doanh, AI còn kéo theo nhiều dự báo như thay đổi cơ cấu việc làm, thậm chí thay thế lao động con người.

Tại Việt Nam, AI đã thu hút sự chú ý của Chính phủ từ rất sớm. Tháng 1/2021, Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030 đã được ban hành, trong đó nêu rõ các mục tiêu quan trọng nhằm đưa Việt Nam trở thành “top 4 trong ASEAN và top 50 trên thế giới về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI hàng đầu”. Các báo cáo quốc tế cũng đánh giá Việt Nam có tiềm năng cao để phát triển AI. Đáng chú ý, báo cáo “Government AI Readiness Index” do Oxford Insights thực hiện đã xếp Việt Nam đứng thứ 5^th ở Đông Nam Á và thứ 59^th trong tổng số 193 quốc gia trên toàn cầu, với điểm số cao ở các thành phần chính phủ, hạ tầng và dữ liệu , trong khi Công nghệ vẫn còn chưa hoàn thiện.

Chỉ số Việt Nam	Xếp hạng toàn cầu	Tổng điểm	Chỉ số chính phủ	Chỉ số công nghệ	Chỉ số Hạ tầng & Dữ liệu
2023	59	54.48	69.04	37.82	56.58
2022	55	53.96	66.77	39.18	55.93
2021	62	51.82	70.81	32.78	51.87
2020	76	42.82	39.00	29.77	59.70

Nguồn: Báo cáo Oxford Insights Government AI Readiness Index

Một báo cáo khác đo lường AI Readiness Index trong khu vực tư nhân do Cisco thực hiện cũng cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam sẵn sàng hơn mức trung bình của thế giới. Có thể nói, Việt Nam đang đi đúng hướng để đạt được các mục tiêu đã đề ra.

Nguồn: Báo cáo CISCO AI Readiness Index

Thực trạng mức độ sẵn sàng

Tuy nhiên, tốc độ cần được đánh giá một cách trực tiếp và toàn diện. Mặc dù nhiều hoạt động đã được kêu gọi và triển khai ở cả khu vực công và tư, cùng với mức độ tiếp nhận cao của người dùng cuối đối với các nguồn AI mở như ChatGPT, Gemini, v.v., sau gần 4 năm, AI tại Việt Nam vẫn chủ yếu dừng ở giai đoạn thử nghiệm hoặc sử dụng đơn lẻ, chưa có sản phẩm cụ thể được áp dụng trên quy mô lớn. Ngoài ra, mức độ ứng dụng còn chênh lệch lớn giữa các khu vực địa lý khác nhau (theo tỉnh, thành) và giữa các ngành nghề.

Trong dự án nghiên cứu mới nhất được thực hiện vào tháng 10/2024, B&Company Vietnam đã phỏng vấn và thảo luận với một số cơ quan nhà nước và các nhà phát triển giải pháp AI tại Việt Nam; từ đó đưa ra một số đánh giá chính về các yếu tố sẵn sàng và động lực cho sự phát triển AI tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

– Xét về quản trị, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện các định hướng chung để thúc đẩy AI từ rất sớm. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có luật chính thức điều chỉnh AI, ngoài một số quy định liên quan như Luật An ninh mạng hay Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều này tạo ra một vùng xám: một mặt, doanh nghiệp không gặp rào cản hay giới hạn rõ ràng để nghiên cứu công nghệ hay giải pháp mới; mặt khác, họ phải tính đến các thay đổi có thể xảy ra hoặc các quy định sẽ được thực thi trong tương lai. Phỏng vấn các chuyên gia cho thấy một quan điểm chung rằng Việt Nam sẽ dần xây dựng một khung pháp lý hoàn chỉnh, thuận lợi cho AI, thay vì cấm đoán hay siết chặt.

Bên cạnh hệ thống quy định chưa hoàn thiện, việc triển khai Chiến lược AI Quốc gia cũng còn phân tán đáng kể giữa các địa phương. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh đang đi đầu ở nhiều khía cạnh: từ việc ban hành các văn bản cấp tỉnh/thành (ví dụ, Quyết định số 575/QD-UBND về chương trình “Nghiên cứu và phát triển ứng dụng AI” tại TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2020-2030, Quyết định số 2426/QD-UBND về Đề án chương trình đào tạo giáo dục cho nguồn nhân lực đạt chuẩn quốc tế và các trường đại học chia sẻ”, nhấn mạnh 8 ngành học bao gồm AI; Kế hoạch số 6497/KH-UBND về thúc đẩy nghiên cứu và phát triển AI từ nghiên cứu đến thử nghiệm và thí điểm trên diện rộng trong xã hội tại TP. Hồ Chí Minh đến năm 2025-2030, bao gồm xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu AI dùng chung, v.v.) cho đến tổ chức hội thảo, cuộc thi, chương trình ươm tạo, v.v. Thủ đô Hà Nội cũng đang chủ động với việc ban hành Kế hoạch số 57/KH-UBND về xây dựng Thành phố thông minh Hà Nội, bao gồm phát triển số và ứng dụng AI; đồng thời đang dự kiến thành lập Hội đồng tư vấn AI. Tuy nhiên, tất cả các hành động này mới chỉ đang ở giai đoạn chuẩn bị và sẽ cần ít nhất 3 đến 5 năm để tạo ra kết quả thực tế, thậm chí cần thêm nhiều thời gian hơn nữa để lan tới các đơn vị chuyên trách ở những địa phương xa hơn hoặc các tỉnh vùng sâu vùng xa.

– Cơ sở hạ tầng ICT tại Việt Nam về khả năng truy cập và phần mềm như kết nối Internet, băng thông rộng, dịch vụ đám mây, v.v. được đánh giá cao cho các ứng dụng AI. Các doanh nghiệp tư nhân có quyền tự do lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ trong nước hoặc quốc tế để đáp ứng nhu cầu của mình mà không có bất kỳ hạn chế rõ ràng nào. Ngược lại, cơ sở hạ tầng phần cứng như máy chủ, GPU có năng lực tính toán cao, dung lượng mạnh và tốc độ lớn vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các nhà cung cấp quốc tế. Tình trạng này, cùng với yêu cầu đầu tư rất lớn và liên tục để nâng cấp phần cứng, là mối quan ngại thách thức nhất đối với các nhà phát triển AI.

Chính phủ Việt Nam cũng công bố các chương trình từng bước cải thiện cơ sở hạ tầng phục vụ kinh tế - xã hội số nói chung và các ứng dụng AI nói riêng. Chẳng hạn, TP. Hồ Chí Minh đang lên kế hoạch xây dựng hạ tầng cho chuyển đổi số và AI đến năm 2030, nhưng những kế hoạch này vẫn đang chờ phê duyệt trước khi triển khai thực tế. Bên cạnh đó, yêu cầu về hạ tầng AI còn khác nhau theo từng ngành. Ví dụ, lĩnh vực y tế có thể cần rất nhiều thiết bị chính xác và robot để thực hiện việc kiểm tra trên cơ thể người, trong khi ngành nông nghiệp lại liên quan đến việc huy động các thiết bị và hình ảnh vệ tinh để thu thập thông tin về thời tiết, không khí, đất đai tự nhiên, v.v. Những nhu cầu này khác nhau rất lớn tùy theo đặc điểm của từng ngành cũng như theo các giải pháp cụ thể đang được phát triển, mà thị trường trong nước hiện tại có thể chưa đáp ứng được.

– Văn hóa và con người, in spite of some limitations, are considered one big driver for developing AI in Vietnam. At the moment, Vietnam still lacks AI experts and specialized workers. According to data and statistics from authorities and international organizations, Vietnam currently has more than 1 million ICT labors across the country, but only 700 are working in AI-related sectors, of which 300 are expert level (according to World Intellectual Property Organization – WIPO). Globally, there are a total of 1,600 Vietnamese people studying and working in AI-related sectors. This number is very small and said to meet up with only 10% of the demand. While all of the local training and education on AI major have just been launched recently, it will take 4 to 5 years for Vietnam to produce a specialized AI workforce. Those young, proactive, high-tech adaptable labors will be an immense advantage for Vietnam.

Ở một góc nhìn khác, việc phổ biến AI bị lo ngại sẽ làm giảm hoặc thay thế lao động con người. Tâm lý này thực sự hiện hữu trong một bộ phận lực lượng lao động, đặc biệt là ở những tổ chức có lộ trình áp dụng AI còn dè dặt. Trong những trường hợp như vậy, sẽ có những vị trí trở nên dư thừa hoặc đòi hỏi kỹ năng cao hơn để đảm nhiệm. Tuy nhiên, tại thời điểm hiện nay, kịch bản đó dường như còn mơ hồ và chưa hiện hữu, trong khi AI vẫn còn rất xa mới đạt đến ứng dụng đại trà. Hiện tại, AI đang được kỳ vọng rất nhiều trong việc giúp công việc trở nên nhẹ nhàng hơn và giảm bớt các tác vụ thủ công lặp đi lặp lại. Một số rào cản nằm ở đội ngũ lao động chuyên môn, những người có thể ngần ngại từ bỏ các phương pháp cũ đã quen thuộc để chuyển sang kỹ thuật mới, cũng như hoài nghi về độ chính xác và độ tin cậy của AI.

– Dữ liệu được xem là trở ngại lớn nhất đối với các nhà phát triển AI. Ngay cả sau 5 năm số hóa quốc gia, phần lớn dữ liệu công nghiệp ở Việt Nam vẫn còn phân mảnh, phi tập trung và được lưu trữ dưới dạng thô, chưa được số hóa hoàn toàn, chưa nói đến việc sẵn sàng đưa vào các mô hình huấn luyện AI. Vì vậy, các nhà phát triển AI phải thực hiện nhiều công việc hơn, từ việc kết hợp và tận dụng mọi nguồn dữ liệu khả dụng để thu thập dữ liệu thô, rồi xử lý từng bước. Dữ liệu có thể là chìa khóa để Việt Nam khai mở đầy đủ tiềm năng của AI, so với các quốc gia phát triển khác có mức độ chuyển đổi số cao hơn. Với tốc độ hiện tại, có thể sẽ còn mất thêm rất nhiều thời gian để dữ liệu ở Việt Nam được số hóa và đồng bộ giữa các ngành và các vùng miền, cũng như sẵn sàng cho AI.

Dự báo trong ngắn hạn

Sức hút và tiềm năng của AI là không thể phủ nhận. Đây cũng là kết quả tất yếu của cuộc cách mạng công nghệ và quá trình số hóa. Với các định hướng và lộ trình được chính phủ đề xuất, có thể hình dung một viễn cảnh trong 5 năm tới (đến năm 2030), trong đó Việt Nam sẽ ở trạng thái chuẩn bị tương đối tốt (về hạ tầng, văn hóa, nhân lực, dữ liệu, quản trị) cho việc phát triển và ứng dụng AI, tạo nền tảng thuận lợi cho việc tăng tốc sau đó. Tuy nhiên, tiến độ này cần được các bên liên quan theo dõi và giám sát rất chặt chẽ song song với các nghiên cứu và cập nhật theo thời gian thực, ताकि có thể ban hành các chính sách và phản ứng kịp thời, phù hợp với tình hình thực tế của thị trường và nền kinh tế.

Công ty B&Company, Inc.

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi đã phát triển một cơ sở dữ liệu với hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Xin vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913