Lâm nghiệp tại Việt Nam và số hóa

18/10/2024

B&Company

Tổng quan về lâm nghiệp tại Việt Nam

Diện tích rừng của Việt Nam nhìn chung tương đối ổn định trong 5 năm qua. Theo Tổng cục Thống kê (GSO), đến năm 2023, tổng diện tích rừng đạt 14,9 triệu ha, tăng 0,3 triệu ha so với mức 14,7 triệu ha ghi nhận năm 2019[1]. Rừng tự nhiên chiếm ưu thế, thường xuyên đóng góp khoảng 68-70% tổng diện tích che phủ rừng. Phần lớn diện tích rừng trồng mới được quy hoạch cho mục đích sản xuất hoặc tái sinh rừng phòng hộ

Về sản phẩm lâm nghiệp, sản lượng gỗ khai thác đã tăng lên, được thúc đẩy bởi nhu cầu ngày càng tăng đối với nguyên liệu đầu vào trong sản xuất thương mại. Tổng sản lượng gỗ khai thác đã đạt 21,6 triệu m³ vào năm 2023, tăng từ 16,4 triệu m³ vào năm 2019[2] tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 7,2%. Trong giai đoạn 2018-2022, theo Tổng cục Thống kê, các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam thực hiện phần lớn hoạt động khai thác gỗ, chiếm 88% tổng sản lượng gỗ khai thác, trong khi các công ty nước ngoài chỉ chiếm khoảng 1% tổng số[3].

Overview forestry in Vietnam

Nguồn: GSO

Hoạch định chuyển đổi số của Chính phủ trong lâm nghiệp

Theo Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050[4], Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu hiện đại hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lâm nghiệp. Điều này bao gồm cách tiếp cận tích hợp trên toàn bộ chuỗi giá trị — từ phát triển rừng, bảo tồn và khai thác đến chế biến và thương mại hóa các sản phẩm lâm nghiệp. Mục tiêu cuối cùng là gia tăng giá trị rừng, quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên và thúc đẩy phát triển lâm nghiệp bền vững. Hai lĩnh vực trọng tâm trong ứng dụng công nghệ thông tin là quản lý rừng và chế biến sản phẩm lâm nghiệp.

Trong quản lý rừng, Chính phủ hướng tới tăng cường năng lực của chủ rừng bằng cách thiết lập các hệ thống giám sát và đánh giá tài nguyên rừng. Điều này bao gồm thúc đẩy sử dụng công nghệ viễn thám và Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS), cũng như các giải pháp CNTT cho quản lý rừng. Ngoài ra, các cuộc điều tra tài nguyên rừng quốc gia được thực hiện nhằm bảo tồn đa dạng sinh học. Đến năm 2030, Chính phủ đặt mục tiêu 100% chủ rừng là tổ chức có khả năng giám sát, quản lý và phòng chống cháy rừng[5].

Về ứng dụng công nghệ trong lâm nghiệp, Chính phủ đang thúc đẩy tích hợp trên toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khai thác nguyên liệu đến chế biến cuối cùng. Sáng kiến này khuyến khích áp dụng công nghệ hiện đại ở mọi công đoạn sản xuất, bao gồm chọn giống, trồng rừng và chế biến sản phẩm. Mục tiêu chính là nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị tổng thể của sản phẩm lâm nghiệp thông qua các công nghệ tiên tiến. Kế hoạch cũng bao gồm phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia về chế biến sản phẩm lâm nghiệp và triển khai các hệ thống CNTT nhằm tăng cường quản lý lâm nghiệp. Những nỗ lực này nhằm hiện đại hóa và tối ưu hóa ngành, đồng thời nâng cao hiệu quả ở mọi khâu, từ trồng rừng đến sản phẩm hoàn chỉnh.

Tình hình hiện tại

Đã có nhiều nỗ lực trong phát triển và ứng dụng chuyển đổi số trong lâm nghiệp. Các công nghệ tiên tiến đang chuyển đổi công tác quản lý và bảo vệ rừng tại Việt Nam. Những giải pháp này được phát triển bởi khu vực tư nhân, các trường đại học hoặc được chuyển giao từ nước ngoài và được ứng dụng tại các vườn quốc gia và khu rừng trên khắp Việt Nam. Công nghệ tiên tiến cung cấp dữ liệu theo thời gian thực, giúp nâng cao đáng kể quá trình ra quyết định và cho phép phản ứng nhanh hơn trước các hoạt động trái phép và các mối đe dọa môi trường[6].

Trong quá trình sản xuất sản phẩm lâm nghiệp tại Việt Nam, các công nghệ đang được tích hợp, đặc biệt là thông qua truy xuất nguồn gốc gỗ bằng số hóa để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng nghiêm ngặt. Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã phát triển phần mềm quản lý số, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp và duy trì cơ sở dữ liệu toàn diện phục vụ nhận diện gỗ. Tuy nhiên, do thiếu cơ sở dữ liệu rừng, ngành lâm nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc truy xuất nguồn gốc gỗ và phân biệt chính xác giữa khu vực rừng và các vùng trồng cây công nghiệp.

Giải pháp số trong lâm nghiệp

Loại	Giải pháp	Giới thiệu	Ứng dụng
Quản lý và bảo vệ rừng	Công cụ Giám sát và Báo cáo Không gian (SMART)[7]	Tăng cường tuần tra rừng và cải thiện phát hiện sớm các mối đe dọa	Vườn quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai), Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (Thanh Hóa), Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An), Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Bình), …
	Hệ thống Giám sát Rừng (FMS)[8]	Theo dõi biến động độ che phủ rừng bằng ảnh vệ tinh	Vườn quốc gia U Minh Hạ (Cà Mau), …
	Công nghệ viễn thám [9]	Phát hiện mất rừng và suy thoái rừng	Vườn quốc gia Bến En (Thanh Hóa), Vườn quốc gia U Minh Hạ (Cà Mau), …
	Lâm nghiệp 4.0[10]	Phần mềm tùy chỉnh để cập nhật dữ liệu trên hơn 70.000 ha, ghi nhận hoạt động tuần tra và giám sát biến động đến từng cây riêng lẻ.	Thông tin về cây trồng tại 15 tỉnh, nhận dạng cây bằng Trí tuệ Nhân tạo
Quy trình sản xuất lâm sản	Nhận dạng gỗ [11]	Truy xuất và quản lý gỗ hợp pháp	Rút ngắn thời gian nhận dạng gỗ từ 2-3 ngày xuống chỉ còn 10-15 phút mỗi mẫu.

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Chuyển đổi số hiện nay chủ yếu hỗ trợ công tác quản lý và giám sát rừng. Nhìn chung, chế biến và sản xuất lâm nghiệp vẫn được xem là tương đối truyền thống. Từ góc độ quản lý nhà nước, thiếu hụt dữ liệu lâm nghiệp là một trở ngại lớn[12]. Doanh nghiệp cũng đang đối mặt với nhiều thách thức đáng kể, đặc biệt trong quá trình nghiên cứu và khai thác gỗ, nguyên nhân cũng xuất phát từ việc thiếu một hệ thống dữ liệu lâm nghiệp đầy đủ và thống nhất[13]. Chuyển đổi số hiệu quả phụ thuộc vào dữ liệu rừng toàn diện, nhưng các cơ sở dữ liệu rừng hiện có lại phân mảnh và chưa đầy đủ. Hạn chế về địa lý và cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu vùng xa, càng làm giảm khả năng ứng dụng các công nghệ tiên tiến, từ đó hạn chế việc triển khai số hóa.

Những cơ hội

Khi chính phủ tích cực thúc đẩy hợp tác giữa các tổ chức tư nhân trong chia sẻ thông tin về rừng và các vùng trồng rừng, doanh nghiệp tư nhân có cơ hội phát triển các ứng dụng thu thập dữ liệu rừng và xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện về cây trồng và các yếu tố môi trường xung quanh[14]. Hạ tầng dữ liệu này có thể được triển khai tại các khu vực rừng chưa được khai thác thông tin chi tiết. Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu vững chắc như vậy sẽ đặt nền tảng cho các sáng kiến chuyển đổi số trong tương lai của ngành lâm nghiệp, qua đó cho phép áp dụng hiệu quả hơn các công nghệ tiên tiến và các thực hành quản lý bền vững.

Chính phủ cũng khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong đầu tư, phát triển và chuyển giao công nghệ cho ngành chế biến lâm sản[15]. Sáng kiến này nhằm nâng cao phát triển các giống cây trồng tiên tiến, qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong ngành lâm nghiệp. Kết quả là, việc mở ra các cơ hội hợp tác quốc tế sẽ giúp các bên liên quan tham gia nâng cao hiệu quả sản xuất lâm sản tại Việt Nam. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác quốc tế này sẽ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, bảo đảm sản xuất lâm sản bền vững hơn.

Kết luận

Chuyển đổi số trong ngành lâm nghiệp Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển, với các ứng dụng hiện nay chủ yếu giới hạn ở giám sát và quản lý rừng nói chung. Tuy nhiên, khoảng trống trong quản trị dữ liệu và năng lực công nghệ mang lại những cơ hội đáng kể cho hợp tác với khu vực tư nhân nhằm thúc đẩy số hóa sâu rộng hơn, hướng tới nâng cao giá trị tạo ra từ lâm sản và thúc đẩy phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam.

[1] Tổng cục Thống kê. Hiện trạng rừng tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2023 <Đánh giá>

[2] Tổng cục Thống kê. Niên giám Thống kê năm 2023 <Đánh giá>

[3] Tổng cục Thống kê. Sản lượng gỗ khai thác phân theo thành phần kinh tế<Đánh giá>

[4] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 <Đánh giá>

[5] Thủ tướng Chính phủ (2023). Quyết định số 523/QD-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050<truy cập>

[6] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừng <truy cập>

[7] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừng <truy cập>

[8] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừng <truy cập>

[9] Tạp chí Thiên nhiên và Môi trường (2023). Ứng dụng công nghệ trong quản lý và bảo vệ rừng tại các Vườn quốc gia <truy cập>

[10] Vietnamnet (2023). Chuyển đổi số ngành lâm nghiệp: Nhìn từng cây, từng con vật trong rừng <truy cập>

[11] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừng <truy cập>

[12] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 <Đánh giá>

[13] VnEconomy (2023). Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ “lỡ hẹn” với mục tiêu tăng trưởng, năm 2024 vẫn còn nhiều thách thức <Đánh giá>

[14] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 <Đánh giá>

[15] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 <Đánh giá>

Công ty B&Company, Inc.

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi đã phát triển một cơ sở dữ liệu với hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Xin đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913