Dự báo tương lai của Trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam

04/12/2024

B&Company

Tiềm năng của AI tại Việt Nam

Trong vài năm trở lại đây, AI đã nổi lên như một chủ đề nóng với những tác động sâu sắc đến nhiều khía cạnh kinh tế xã hội. Không chỉ cung cấp những công cụ mạnh mẽ mới cho công việc và kinh doanh, AI còn đưa ra nhiều dự đoán như thay đổi cơ cấu công việc hoặc thậm chí thay thế lao động con người.

Tại Việt Nam, AI đã thu hút sự chú ý của chính phủ từ rất sớm. Tháng 1 năm 2021, Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030 đã được ban hành, trong đó nêu rõ các mục tiêu quan trọng để đưa Việt Nam trở thành “top 4 các nước ASEAN và top 50 toàn cầu về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI hàng đầu”. Các báo cáo quốc tế cũng đánh giá Việt Nam có tiềm năng phát triển AI cao. Đặc biệt, báo cáo “Chỉ số sẵn sàng về AI của Chính phủ” do Oxford Insights thực hiện đã xếp hạng Việt Nam đứng thứ 5^th ở Đông Nam Á và 59^th trong số 193 quốc gia trên toàn thế giới, với số điểm cao cho chính phủ, cơ sở hạ tầng và dữ liệu các thành phần, trong khi Công nghệ vẫn chưa hoàn thiện.

Chỉ số Việt Nam	Xếp hạng toàn cầu	Tổng điểm	Chỉ số chính phủ	Chỉ số công nghệ	Cơ sở hạ tầng & Chỉ số dữ liệu
2023	59	54.48	69.04	37.82	56.58
2022	55	53.96	66.77	39.18	55.93
2021	62	51.82	70.81	32.78	51.87
2020	76	42.82	39.00	29.77	59.70

Nguồn: Báo cáo Chỉ số sẵn sàng AI của Chính phủ Oxford Insights

Một báo cáo khác đo lường Chỉ số sẵn sàng ứng dụng AI trong khu vực tư nhân do Cisco thực hiện cũng cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam sẵn sàng hơn mức trung bình của thế giới. Có thể nói, Việt Nam đang đi đúng hướng để đạt được các mục tiêu đề ra.

Nguồn: Báo cáo Chỉ số sẵn sàng AI của CISCO

Tình hình sẵn sàng thực tế

Tuy nhiên, cần đánh giá trực tiếp và toàn diện tốc độ. Mặc dù một số hoạt động đã được kêu gọi và triển khai trong cả khu vực công và tư nhân, cũng như khả năng tiếp nhận cao của người dùng cuối đối với các nguồn AI mở như ChatGPT, Gemini, v.v., sau gần 4 năm, AI tại Việt Nam vẫn quanh quẩn ở giai đoạn thí điểm hoặc sử dụng cá nhân, chưa có sản phẩm cụ thể nào được áp dụng trên quy mô lớn. Ngoài ra, mức độ ứng dụng chứng kiến khoảng cách lớn giữa các vùng địa lý khác nhau (theo tỉnh) và các ngành nghề chuyên môn.

Trong dự án nghiên cứu mới nhất được thực hiện vào tháng 10 năm 2024, B&Company Vietnam đã phỏng vấn và trao đổi với một số cơ quan chính phủ và các nhà phát triển giải pháp AI tại Việt Nam; từ đó đưa ra một số đánh giá chính về các thành phần sẵn sàng và động lực cho sự phát triển AI tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

– Về mặt quản lý, Chính phủ Việt Nam đã đưa ra định hướng chung để thúc đẩy AI ngay từ những ngày đầu. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có luật chính thức nào đề cập đến AI ngoài một số quy định liên quan như Luật An ninh mạng hay Nghị định về Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều này tạo ra một vùng xám, một mặt, các doanh nghiệp không gặp phải rào cản hay ranh giới rõ ràng nào để nghiên cứu một công nghệ hay giải pháp mới; mặt khác, họ phải cân nhắc đến những thay đổi có thể xảy ra hoặc việc thực thi trong tương lai. Các chuyên gia phỏng vấn đều có chung quan điểm là Việt Nam sẽ dần thiết lập một khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh có lợi cho AI, thay vì cấm đoán hay hạn chế.

Ngoài hệ thống quy định chưa đầy đủ, việc thực hiện Chiến lược quốc gia về AI còn phân tán đáng kể ở nhiều địa phương khác nhau. Trong đó, TP.HCM đã đi đầu trong nhiều phương diện: từ việc ban hành các văn bản của tỉnh (ví dụ như Quyết định số 575/QĐ-UBND về chương trình “Nghiên cứu và phát triển ứng dụng AI” trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2020-2030, Quyết định số 2426/QĐ-UBND về Đề án tổng thể phát triển chương trình đào tạo nguồn nhân lực trình độ quốc tế, trường đại học liên thông”, trong đó nhấn mạnh 8 chuyên ngành trong đó có AI; Kế hoạch số 6497/KH-UBND về Đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển AI từ nghiên cứu đến thử nghiệm và thí điểm trên diện rộng tại TP.HCM đến năm 2025-2030, bao gồm xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu AI dùng chung...) đến tổ chức các hội nghị, cuộc thi, vườn ươm... Thủ đô Hà Nội cũng đang chủ động ban hành Kế hoạch số 57/KH-UBND về xây dựng Thành phố thông minh Hà Nội, bao gồm phát triển số và ứng dụng AI; và đang có kế hoạch thành lập Hội đồng tư vấn AI. Tuy nhiên, tất cả các hành động đều chỉ đang trong giai đoạn chuẩn bị và sẽ cần ít nhất từ 3 đến 5 năm để tạo ra kết quả thực tế và thậm chí mất nhiều thời gian hơn để tiếp cận các khoa chuyên khoa ở các địa phương xa hơn hoặc các tỉnh vùng sâu vùng xa.

– Cơ sở hạ tầng CNTT tại Việt Nam về khả năng truy cập và phần mềm như kết nối Internet, băng thông rộng, dịch vụ đám mây, v.v. được đánh giá cao cho các ứng dụng AI. Các công ty tư nhân có quyền tự do lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ trong nước hoặc quốc tế để đáp ứng nhu cầu của mình mà không có bất kỳ hạn chế rõ ràng nào. Ngược lại, cơ sở hạ tầng phần cứng như máy chủ, GPU có sức mạnh tính toán cao, dung lượng mạnh và nhanh vẫn phụ thuộc nhiều vào các nhà cung cấp quốc tế. Tình trạng này, cùng với khoản đầu tư khổng lồ và liên tục cần thiết để nâng cấp phần cứng, là mối quan tâm thách thức nhất đối với các nhà phát triển AI.

Chính phủ Việt Nam cũng công bố các chương trình từng bước cải thiện cơ sở hạ tầng phục vụ cho nền kinh tế xã hội số nói chung và ứng dụng AI nói riêng. Ví dụ, Thành phố Hồ Chí Minh đang có kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng cho chuyển đổi số và AI đến năm 2030, nhưng các kế hoạch như vậy vẫn đang chờ phê duyệt trước khi triển khai thực tế. Bên cạnh đó, yêu cầu về cơ sở hạ tầng AI được phân biệt cho từng ngành. Ví dụ, lĩnh vực y tế có thể cần rất nhiều thiết bị chính xác và robot để thực hiện kiểm tra trên cơ thể con người, trong khi lĩnh vực nông nghiệp liên quan đến việc huy động các thiết bị vệ tinh và hình ảnh để thu thập thông tin về thời tiết tự nhiên, không khí, đất đai, v.v. Những nhu cầu đó thay đổi rất nhiều tùy theo đặc điểm của từng ngành cũng như các giải pháp cụ thể đang được phát triển mà thị trường địa phương có thể không đáp ứng được tại thời điểm hiện tại.

– Văn hóa và con người, mặc dù còn một số hạn chế, được coi là một động lực lớn để phát triển AI tại Việt Nam. Hiện tại, Việt Nam vẫn thiếu chuyên gia AI và lao động chuyên môn hóa. Theo số liệu và thống kê từ các cơ quan chức năng và các tổ chức quốc tế, Việt Nam hiện có hơn 1 triệu lao động CNTT trên cả nước, nhưng chỉ có 700 người làm việc trong các lĩnh vực liên quan đến AI, trong đó có 300 người ở cấp độ chuyên gia (theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới - WIPO). Trên toàn cầu, có tổng cộng 1.600 người Việt Nam đang học tập và làm việc trong các lĩnh vực liên quan đến AI. Con số này rất nhỏ và được cho là chỉ đáp ứng được 10% nhu cầu. Trong khi tất cả các chương trình đào tạo và giáo dục trong nước về chuyên ngành AI mới chỉ được triển khai gần đây, thì phải mất 4 đến 5 năm nữa, Việt Nam mới có thể sản xuất được lực lượng lao động chuyên môn hóa về AI. Những lao động trẻ, chủ động, thích nghi với công nghệ cao đó sẽ là một lợi thế to lớn cho Việt Nam.

Nhìn theo một góc độ khác, người ta lo ngại rằng việc phổ biến AI sẽ làm giảm hoặc thay thế lao động con người. Thực tế là một số bộ phận của lực lượng lao động lo ngại như vậy, đặc biệt là trong các tổ chức có lịch trình dự kiến áp dụng AI. Trong những trường hợp như vậy, sẽ có những vị trí trở nên thừa thãi hoặc đòi hỏi nhiều kỹ năng hơn để đảm nhiệm. Tuy nhiên, ngay tại thời điểm này, viễn cảnh đó có vẻ mơ hồ và không tồn tại, trong khi AI vẫn còn lâu mới có thể ứng dụng đại trà. Hiện tại, AI đang mang trong mình rất nhiều kỳ vọng về việc giúp công việc trở nên dễ dàng và giảm bớt các nhiệm vụ lặp đi lặp lại thủ công. Một số rào cản nằm ở những người lao động chuyên nghiệp, những người có thể cảm thấy miễn cưỡng khi từ bỏ các phương pháp cũ quen thuộc để chuyển sang các kỹ thuật mới, cũng như sự hoài nghi của họ về tính chính xác và độ tin cậy của AI.

– Dữ liệu được xem là rào cản lớn nhất đối với các nhà phát triển AI. Ngay cả sau 5 năm số hóa toàn quốc, phần lớn dữ liệu công nghiệp tại Việt Nam vẫn còn phân mảnh, phi tập trung và được lưu trữ dưới dạng thô, chưa được số hóa hoàn toàn, chưa sẵn sàng đưa vào các mô hình đào tạo AI. Do đó, các nhà phát triển AI phải thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn, từ việc kết hợp và sử dụng tất cả các nguồn đủ điều kiện có thể để thu thập dữ liệu thô, sau đó xử lý từng bước. Dữ liệu có thể là chìa khóa để Việt Nam khai thác hết tiềm năng của AI, so với các nước phát triển khác có trình độ chuyển đổi số cao hơn. Với tốc độ hiện tại, có thể phải mất một thời gian dài nữa để dữ liệu tại Việt Nam được số hóa và đồng bộ giữa các ngành và khu vực khác nhau, và sẵn sàng cho AI.

Dự đoán trong ngắn hạn

Sức hấp dẫn và tiềm năng của AI là không thể nghi ngờ. Đây cũng là kết quả tự nhiên của cuộc cách mạng công nghệ và số hóa. Với các định hướng và lộ trình do chính phủ đề xuất, có thể hình dung ra một tầm nhìn trong 5 năm tới (đến năm 2030), trong đó Việt Nam sẽ trở nên sẵn sàng ở mức vừa phải (về cơ sở hạ tầng, văn hóa, con người, dữ liệu, quản trị) cho việc phát triển và ứng dụng AI, tạo đà tốt để tăng tốc sau đó. Tuy nhiên, tiến độ cần được các bên liên quan theo dõi và giám sát rất chặt chẽ song song với các nghiên cứu và cập nhật theo thời gian thực, để có thể đưa ra các chính sách và phản ứng kịp thời để đáp ứng tình hình thực tế của thị trường và nền kinh tế.

Công ty B&Company, Inc.

Là công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp nhiều dịch vụ đa dạng bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, gần đây chúng tôi đã xây dựng cơ sở dữ liệu hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913