Việt Nam đã trở thành một mắt xích then chốt trong sản xuất toàn cầu, với ngành điện và điện tử (E&E) nổi lên như một trụ cột của tăng trưởng kinh tế. Sự mở rộng nhanh chóng của ngành này được thúc đẩy bởi việc các tập đoàn đa quốc gia lớn như Samsung, Intel, Foxconn, v.v. xây dựng cơ sở sản xuất, nhờ chi phí lao động cạnh tranh, vị trí địa lý chiến lược và các chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Để duy trì lợi thế cạnh tranh và thích ứng với nhịp độ biến động nhanh của thị trường toàn cầu, Việt Nam ngày càng chú trọng đến robot công nghiệp, giải pháp mang lại những lợi ích thiết yếu về hiệu quả và độ chính xác cho sản xuất linh kiện và thiết bị điện tử.

Tình hình hiện tại

Trong những năm gần đây, việc sử dụng robot công nghiệp đã trở nên phổ biến hơn trong ngành E&E của Việt Nam, đặc biệt là ở các tập đoàn đa quốc gia lớn. Các doanh nghiệp như Samsung, LG, Panasonic và Intel đã đầu tư mạnh vào các hệ thống robot tiên tiến tại các nhà máy sản xuất ở Việt Nam.

Mặc dù đã có những bước tiến này, thị trường robot của Việt Nam vẫn còn tương đối kém phát triển so với các quốc gia có ngành robot trưởng thành hơn. Theo Statista, robot trong ngành điện/điện tử đang chiếm ưu thế trong thị trường robot công nghiệp tại Việt Nam, dù đã chịu mức giảm mạnh trong năm 2023, quy mô doanh thu của thị trường này dự kiến đạt 167,20 triệu USD vào năm 2024[1].

Doanh thu từ robot trong ngành điện/điện tử (2016-2024)

Đơn vị: triệu USD

Nguồn: Statista

Phần lớn robot được sử dụng trong ngành E&E của Việt Nam là hàng nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, những quốc gia đều có uy tín lâu năm trong lĩnh vực sản xuất robot. Biểu đồ dưới đây cho thấy tỷ lệ robot công nghiệp nhập khẩu vào Việt Nam năm 2022.

Percentage of industrial robots imported to Vietnam (2022)

100% = 175.81 nghìn USD

Nguồn: ICT Trade Map

Người chơi chính

Trong lĩnh vực robot công nghiệp của Việt Nam, thị trường trong nước chủ yếu do các thương hiệu nước ngoài chi phối, nắm giữ thị phần đáng kể. Các doanh nghiệp này cung cấp các giải pháp robot tiên tiến, chất lượng cao, được thiết kế phù hợp với nhu cầu của các ngành sản xuất đang tăng trưởng nhanh của Việt Nam, đặc biệt là điện tử, ô tô và dệt may. Mặc dù đã xuất hiện một số doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực này, họ vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển và thường chỉ tập trung vào lắp ráp linh kiện nhập khẩu thay vì sản xuất quy mô đầy đủ.

Bảng dưới đây nêu bật một số doanh nghiệp chủ chốt trong ngành sản xuất robot công nghiệp tại Việt Nam

Nguồn: Tổng hợp của B&Comany

Sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu này cho thấy năng lực phát triển robot trong nước còn hạn chế, nhưng đồng thời cũng phản ánh cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc nâng cao năng lực công nghiệp. Các sáng kiến như chiến lược “Made in Vietnam 4.0” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp các công nghệ tiên tiến, bao gồm robot, vào sản xuất để thúc đẩy Việt Nam tiến tới Công nghiệp 4.0. Bên cạnh sự hỗ trợ chính sách, các cơ sở giáo dục tại Việt Nam cũng bắt đầu đóng vai trò trong việc chuẩn bị lực lượng lao động tương lai cho một nền kinh tế dựa trên công nghệ. Tuy nhiên, hiện tại số lượng lao động được đào tạo trong các lĩnh vực này vẫn còn ít, và Việt Nam vẫn tiếp tục phụ thuộc vào kỹ thuật viên nước ngoài để lắp đặt, bảo trì và vận hành các hệ thống robot tiên tiến. Sự phụ thuộc vào chuyên môn bên ngoài này nhấn mạnh khoảng cách kỹ năng đáng kể trên thị trường lao động trong nước, qua đó cản trở sự phát triển của một ngành robot tự chủ tại Việt Nam.

Tiềm năng tăng trưởng

Mặc dù còn nhiều thách thức, tiềm năng tăng trưởng của robot công nghiệp trong ngành E&E của Việt Nam là rất lớn. Ngành điện tử chiếm khoảng 17.8% trong ngành sản xuất của Việt Nam, theo dữ liệu của Tổng cục Thống kê tính đến năm 2023. Một số doanh nghiệp điện tử lớn đã chuyển ít nhất một phần chuỗi cung ứng sang Việt Nam trong những năm gần đây. Đáng chú ý, sản xuất điện thoại thông minh của LG đã được chuyển hoàn toàn từ Hàn Quốc sang Hải Phòng. Apple đã chuyển một phần sản xuất AirPods, trong khi Nintendo cũng đã chuyển một phần máy chơi game Switch Lite sang Việt Nam. Hơn nữa, Foxconn, nhà cung ứng chủ chốt của Apple, đã được phê duyệt đầu năm nay để đầu tư vào hai cơ sở mới tại Việt Nam với tổng vốn 246 triệu USD[2]. Nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm điện tử, bao gồm điện tử tiêu dùng, thiết bị thông minh và thiết bị viễn thông, được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong thập kỷ tới.

Gần đây, Phenikaa-X JSC (một thành viên của Phenikaa Group) – nhà cung cấp hàng đầu các giải pháp robot tự động hóa thông minh (IA) “Make in Vietnam” – đã chính thức cung cấp robot tự động hóa thông minh cho Nhà máy Samsung Electronics Thái Nguyên (SEVT). Qua đó, SEVT đã trở thành nhà máy đầu tiên của Samsung Electronics trên toàn cầu triển khai robot AMR Pallet Mover vào hoạt động, hỗ trợ người lao động trong các công việc nặng nhọc và góp phần tối ưu hóa chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh[3].

Những Thách Thức Còn Tồn Tại

Mặc dù đã đạt được những tiến bộ trong việc tích hợp robot vào ngành E&E của Việt Nam, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức đáng kể. Trước hết, chi phí cao để triển khai các hệ thống robot. Vì vậy, khả năng tiếp cận robot trong ngành E&E của Việt Nam phần lớn chỉ giới hạn ở các tập đoàn đa quốc gia có nguồn lực dồi dào, trong khi các doanh nghiệp trong nước có thể gặp khó khăn trong cạnh tranh do khả năng tiếp cận tự động hóa còn hạn chế.

Thứ hai, sự phụ thuộc của Việt Nam vào công nghệ robot nhập khẩu, bắt nguồn từ năng lực còn hạn chế của quốc gia trong sản xuất và đổi mới robot tại chỗ. Hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc vào các nhà cung cấp quốc tế đối với thiết bị robot, làm tăng chi phí vận hành và tạo ra rủi ro đối với chuỗi cung ứng, do linh kiện thay thế, nâng cấp và dịch vụ bảo trì thường phải được cung ứng từ các nhà cung cấp nước ngoài.

Thứ ba, khoảng cách về kỹ năng trong lực lượng lao động Việt Nam cũng là một thách thức đáng kể. Mặc dù các trường đại học và trường kỹ thuật đã bắt đầu cung cấp các khóa học về robot và tự động hóa, nhưng trình độ đào tạo hiện có vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của ngành. Các chuyên gia nước ngoài thường xuyên được yêu cầu để vận hành các hệ thống robot tiên tiến, điều này làm tăng chi phí và hạn chế sự phát triển kỹ năng của lao động địa phương

Cuối cùng, việc tích hợp robot vào các dây chuyền sản xuất hiện có đặt ra những thách thức về hậu cần và vận hành. Nhiều cơ sở sản xuất của Việt Nam ban đầu không được thiết kế để phục vụ tự động hóa, vì vậy việc cải tạo các không gian này để phù hợp với robot có thể đòi hỏi những điều chỉnh đáng kể về bố trí mặt bằng, cơ sở hạ tầng và quy trình làm việc. Các cơ sở cũ có thể thiếu nền tảng công nghệ cần thiết để hỗ trợ robot, khiến việc tích hợp trở nên phức tạp và tốn kém. Đối với các doanh nghiệp có cơ sở hạ tầng lạc hậu, việc chuyển đổi sang tự động hóa đòi hỏi tái tổ chức ở quy mô lớn, có thể làm gián đoạn sản xuất và gây áp lực lên nguồn lực.

Sample image of AMR Pallet Mover robot from Phenikaa-X which was used by Samsung

Nguồn: Phenikaa-X

Phần kết luận

Việc áp dụng robot công nghiệp trong ngành điện và điện tử của Việt Nam mở ra một hướng đi đầy triển vọng để nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng và đáp ứng nhu cầu của một thị trường toàn cầu đang mở rộng. Mặc dù Việt Nam đã có những bước tiến trong việc đưa robot vào lĩnh vực E&E, đặc biệt trong các tập đoàn đa quốc gia, vẫn còn một số thách thức cản trở việc sử dụng robot trên diện rộng. Chi phí cao, hạn chế về chuyên môn tại chỗ, phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và khó khăn trong việc thích ứng các cơ sở cũ với tự động hóa là những trở ngại đáng chú ý. Tuy nhiên, tiềm năng tăng trưởng của robot công nghiệp trong ngành E&E của Việt Nam là rất lớn. Với nhu cầu điện tử toàn cầu gia tăng, việc áp dụng ngày càng nhiều mô hình sản xuất thông minh theo Industry 4.0, cùng sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ, Việt Nam có cơ hội củng cố vị thế của mình trên thị trường E&E toàn cầu.

[1] Statista (2024). Robot công nghiệp – Việt Nam. <Đánh giá>

[2] Vietnam Briefing (2023). Ngành điện tử Việt Nam: Hướng dẫn về các cơ hội mới nổi. <Đánh giá>

[3] Phenikaa Press Release (2024). Nhà máy Samsung Electronics đầu tiên trên toàn cầu triển khai giải pháp robot AMR Pallet Mover của Phenikaa-X. <Đánh giá>

Đọc các bài viết khác