Quy mô lĩnh vực thương mại điện tử của Việt Nam năm 2018 được ước tính đạt $8.06 tỷ USD, tăng 30% so với năm trước, theo sách trắng do Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Công Thương công bố. Tốc độ tăng trưởng đã tăng mạnh trong ba năm qua, so với lần lượt 23% và 24% vào năm 2016 và 2017 (Nhandan, 2019). Sách trắng cho biết gần 39,9 triệu người tiêu dùng Việt Nam đã mua các sản phẩm tiêu dùng trực tuyến trong năm 2018, đóng góp $1.2 triệu doanh số bán sản phẩm.

Đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp đã gây ảnh hưởng lớn đến tâm lý người dân và làm thay đổi nhiều thói quen mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam. Người dân Việt Nam không chỉ hạn chế đi lại mà còn tránh ăn uống bên ngoài và đến các trung tâm thương mại hoặc chợ. Theo bài viết ‘Tổng quan về tác động của đợt bùng phát COVID-19 đối với kinh tế - xã hội Việt Nam‘ của B&Company, 79% cho biết COVID-19 đã ảnh hưởng tiêu cực đến sinh hoạt hằng ngày của họ. Số lượng khách đến các trung tâm mua sắm và siêu thị đã giảm 40-50% so với trước đây. Điều này dẫn đến doanh số tại các cửa hàng bách hóa giảm 40%. Mặc dù Chính phủ Việt Nam đã kiểm soát thành công dịch bệnh trong nước vào tháng 5 năm 2020, vẫn tồn tại những nguy cơ nhất định từ số ca nhiễm nhập cảnh ngày càng tăng trong số hành khách từ nước ngoài đến Việt Nam. Trong bối cảnh này, Chính phủ và doanh nghiệp đều khuyến khích người dân tăng cường mua sắm trực tuyến, hạn chế ra đường để giảm nguy cơ lây nhiễm. Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cũng liên tục truyền tải thông điệp “khuyến khích người dân ưu tiên mua sắm trực tuyến” trong những ngày gần đây. Các doanh nghiệp đang tích cực đẩy mạnh các chương trình khuyến mãi mua sắm trực tuyến để kích thích nhu cầu. Nhân dịp này, một loạt dịch vụ mua sắm hàng tạp hóa trực tuyến phát triển mạnh đã gia nhập thị trường để cạnh tranh với các chuỗi siêu thị: hai nền tảng gọi xe lớn nhất là Grabmart (Grab) và Be đi chợ (Be). Một số dịch vụ như Chopp.vn, NowFresh (được phát triển từ nền tảng giao đồ ăn Now.vn) và LoMart (do Lozi phát triển, được xem là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Now.vn) đã ra mắt vào năm 2018.

Chuỗi siêu thị LOTTE Mart cho biết số lượng đơn hàng qua website và ứng dụng Speed L đã tăng 150-200% so với những ngày bình thường, khiến nguồn cung sản phẩm được phân bổ cho bộ phận trực tuyến tăng gấp đôi và gấp ba. Tương tự, số liệu từ Saigon Co.op, một trong những doanh nghiệp dẫn đầu thị trường kinh doanh siêu thị, cho thấy số đơn hàng mua sắm qua điện thoại và website của siêu thị đã tăng gấp 10 lần so với các ngày trong tuần, dẫn đến tình trạng “nghẽn mạng” thường xuyên do giao dịch trực tuyến tăng đột biến. Chỉ trong hơn 19 ngày, từ đầu tháng 3 năm 2020 đến ngày 12 tháng 3 năm 2020, Big C, một chuỗi siêu thị lớn khác, đã tiếp nhận hơn 1.000 đơn hàng và dự kiến đạt khoảng 3.000 đơn hàng trong tháng 3 năm 2020; tốc độ tăng trưởng đạt trên 200% so với tháng 2 năm 2020 (CafeF, 2020).

Theo khảo sát của B&Company về mua sắm hàng tạp hóa trực tuyến được thực hiện vào tháng 5 năm 2020 với 200 người tiêu dùng, Vinmart, Co.op Mart & Lotte Mart là các kênh mua sắm hàng tạp hóa trực tuyến phổ biến nhất của các siêu thị (lần lượt là 83,8%, 72,5% và 66,%); trong khi Grab Mart là dịch vụ mua sắm trực tuyến được biết đến nhiều nhất (60,8%). 

Kết quả khảo sát của BEAN cho thấy người tiêu dùng mua sắm hàng tạp hóa trực tuyến chủ yếu mua thực phẩm & đồ uống và sản phẩm chăm sóc cá nhân, trong đó các sản phẩm từ sữa chiếm tỷ trọng cao nhất, ở mức 69,6%. 46% số người trả lời chi dưới 300.000 VND/lần khi mua hàng tạp hóa trực tuyến, tương đương khoảng 37.8% tổng chi tiêu cho hàng tạp hóa. Ước tính của B&Company cho thấy quy mô thị trường mua sắm hàng tạp hóa trực tuyến tại Việt Nam năm 2019 (thông qua website/ứng dụng của siêu thị/dịch vụ giao hàng tạp hóa) đạt khoảng $3.5 tỷ.

Khi lựa chọn website/ứng dụng để mua hàng tạp hóa trực tuyến, người tiêu dùng chủ yếu quan tâm đến giá cả và chất lượng sản phẩm (lần lượt là 73,5% và 70,6%). Đặc điểm của dịch vụ mua hàng tạp hóa trực tuyến là khi sử dụng ứng dụng, một loạt địa chỉ kinh doanh và giao nhận thực phẩm, giao hàng tận nhà sẽ được hiển thị để khách hàng tự do lựa chọn địa điểm phù hợp nhất. Từng loại thực phẩm được liệt kê rõ ràng. Giá thực phẩm trên các website này không chênh lệch nhiều so với giá thị trường, nhưng chất lượng được đảm bảo. Thời gian mua hàng và giao hàng cũng linh hoạt hơn. Khách hàng có thể lựa chọn khung giờ giao hàng từ 7:30 đến 19:00. Trong vòng chưa đầy 2 giờ, nhân viên sẽ giao các mặt hàng đã được chuẩn bị sẵn để khách hàng chế biến (Baodautu, 2019). Do đó, hầu hết các doanh nghiệp đều lựa chọn giao hàng nhanh để cạnh tranh. Saigon Co.op đã lên kế hoạch phối hợp nhân sự của kênh giao hàng, đảm bảo thời gian giao hàng tận nhà trong 1-2 giờ đối với các đơn hàng đặt qua điện thoại và 24 – 48 giờ đối với đơn hàng mua trên trang mua sắm điện tử. Mặt khác, GrabMart tận dụng hệ sinh thái sẵn có từ fanpage chính của ứng dụng Grab, hệ thống đối tác và những người có ảnh hưởng của thương hiệu để đặt hashtag GrabMart trong các bài đăng, thu hút sự chú ý và kích thích mong muốn trao đổi, thảo luận, sau đó dùng thử dịch vụ của người dùng. Trong khi đó, Now đang kết nối với số lượng lớn các nhà bán lẻ/cửa hàng tiện lợi/chuỗi siêu thị, từ phân khúc bình dân đến cao cấp. Ưu điểm lớn nhất là thời gian giao hàng nhanh với mức phí vận chuyển chấp nhận được: 15,000VND/1.5km. Ra mắt vào năm 2015, Chopp.vn nổi bật với lợi thế giao hàng nhanh; tuy nhiên, trong mùa COVID-19, nhu cầu từ người dùng tăng cao, khiến người dùng phản hồi rằng thời gian giao hàng lâu hơn dự kiến, trong khi phí giao hàng của Chopp khá cao so với mặt bằng chung (Brands Vietnam, 2020).

Theo khảo sát trực tuyến trên nền tảng BEAN Survey của B&Company, người tiêu dùng nhìn chung đều hài lòng với hình thức mua sắm thông minh này; tuy nhiên, họ ít hài lòng nhất với phí giao hàng (3,7 trên thang điểm 1-5); 50% số người được khảo sát quan tâm nhất đến chất lượng sản phẩm tươi sống và 60% đánh giá cao việc bổ sung các chương trình khuyến mãi và giảm giá cho các kênh mua sắm trực tuyến.

83.5% trong số hơn 200 người trả lời trên BEAN SURVEY PLATFORM cho biết họ sẽ tiếp tục mua hàng tạp hóa trực tuyến trong tương lai, và hơn 40% thích mua hàng tạp hóa trực tuyến hơn mua trực tiếp. Từ đó, có thể dự đoán rằng thị phần mua hàng tạp hóa trực tuyến sẽ tăng đều đặn, trong khi các chợ truyền thống và những địa điểm mua sắm khác vẫn sẽ duy trì ổn định.

Dương Nguyên

Tài liệu tham khảo: