Cơ giới hóa trong nông nghiệp quy mô nhỏ ở Việt Nam

09/12/2024

B&Company

Tổng quan về ngành nông nghiệp Việt Nam

Ngành nông nghiệp[1] là một trong ba trụ cột chính của nền kinh tế Việt Nam. Mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức trong giai đoạn kinh tế trì trệ, tốc độ tăng trưởng của ngành nông nghiệp vẫn tiếp tục tăng, với CAGR đạt 7.2% trong giai đoạn 2012-2023, đạt 1,22 nghìn tỷ VND và chiếm 12% GDP vào năm 2023[2].

Tỷ trọng GDP do nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản chiếm

Nguồn: Tổng cục Thống kê Việt Nam

Ngoài ra, vai trò quan trọng của ngành này cũng được phản ánh qua tình hình xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Hiện Việt Nam đứng thứ 2 tại Đông Nam Á và thứ 15 trên toàn cầu về xuất khẩu nông sản[3].

Ngành nông nghiệp tập trung vào hai nhóm cây trồng chính: cây trồng hàng năm và cây trồng lâu năm. Cụ thể, cây lương thực hàng năm đóng vai trò quan trọng nhất trong ngành nông nghiệp của cả nước. Các nhóm cây trồng quan trọng khác bao gồm cây ăn quả và cây công nghiệp. Biểu đồ dưới đây cho thấy diện tích đất của từng loại cây trồng tại Việt Nam[4].

Diện tích đất của các loại cây trồng tại Việt Nam (2023)

Land area of crop types in Vietnam (2023)

Nguồn: Tổng cục Thống kê Việt Nam

Về quy mô sản xuất, ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu do các hộ sản xuất nhỏ lẻ chi phối, với 9,1 triệu hộ nông, lâm, ngư nghiệp ở khu vực nông thôn tính đến năm 2020 (cụ thể, ghi nhận có 8,1 triệu hộ nông nghiệp, 162 nghìn hộ lâm nghiệp và 783 nghìn hộ ngư nghiệp)[5].

Cơ giới hóa trong nông nghiệp Việt Nam

Về định hướng chính sách, Quyết định 858/QĐ-TTg năm 2022[6] của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ phát triển cơ giới hóa trong nông nghiệp và chế biến sản phẩm nông, lâm, ngư nghiệp (sau đây gọi chung là nông sản) là nhiệm vụ trọng tâm của ngành nông nghiệp, nhằm nâng cao giá trị gia tăng, thúc đẩy phát triển bền vững và hội nhập kinh tế toàn cầu. Định hướng phát triển sẽ tập trung vào cơ giới hóa đồng bộ, gắn với các chuỗi sản xuất tích hợp chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, sẽ đặc biệt chú trọng ứng dụng máy móc, thiết bị, công nghệ tiên tiến và công nghệ thông minh trong quá trình sản xuất nông nghiệp.

Theo Quyết định nêu trên, mục tiêu cơ giới hóa đồng bộ của ngành nông nghiệp đã được đặt ra cho từng lĩnh vực:

Mục tiêu cơ giới hóa đồng bộ của ngành nông nghiệp

Cánh đồng	Trồng trọt	Chăn nuôi	Nuôi trồng thủy sản	Khai thác và bảo quản thủy sản	Lâm nghiệp	Sản xuất muối
Mục tiêu cơ giới hóa đến năm 2030	70%	60%	90%	95%	50%	90%

Nguồn: Quyết định 858/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành

Trên thực tế, cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ đã ngày càng phổ biến trong những năm gần đây. Các hợp tác xã và hộ nông dân đã áp dụng máy móc và công nghệ vào quy trình sản xuất, với sự khuyến khích và hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Bảng dưới đây trình bày các ví dụ về máy móc và công nghệ liên quan hiện đang được áp dụng trong sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ đến vừa trên một số lĩnh vực trọng điểm tại Việt Nam.

Các ví dụ về máy móc và công nghệ liên quan hiện đang được áp dụng trong sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ đến vừa

Trồng trọt

Chăn nuôi

Nuôi trồng thủy sản

Khai thác và bảo quản thủy sản

· Cày

· Máy xới đất quay

· Máy phun thuốc

· Máy gặt đập liên hợp

· Máy cấy lúa

· Máy cắt cỏ

· Máy bay không người lái phun thuốc trừ sâu

· Máy tạo viên phân hữu cơ

· Hệ thống chuồng trại chăn nuôi

· Hệ thống trộn thức ăn

· Máy cắt cỏ

· Hệ thống cho ăn và cấp nước tự động

· Máy ép viên thức ăn

· Máy cho ăn tự động

· Máy hút tảo

· Máy sục khí

· Máy đo pH, oxy và nhiệt độ

· Máy làm tơi đất cho nuôi nghêu & hàu

· Công nghệ bảo quản lạnh lai

· Công nghệ bảo quản Nano UFB

· Công nghệ bảo quản bằng đá bùn

Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ thông tin thị trường

Những nỗ lực cơ giới hóa đã được nhiều tỉnh trên cả nước triển khai, nhằm gia tăng số lượng máy móc để thúc đẩy quá trình cơ giới hóa. Một số ví dụ thực tiễn gồm tỉnh Hải Dương cũng đã có những thay đổi nhằm khuyến khích nông dân nâng tỷ lệ cơ giới hóa trong canh tác lúa lên 100%, còn được gọi là mô hình “trường phi dấu chân”[7] trên 1.000 ha[8]. Hiện tỉnh Hưng Yên có 627 máy gặt lúa các loại phục vụ thu hoạch lúa, mức độ cơ giới hóa trong thu hoạch lúa đạt 96.5%[9].

Thách thức và Cơ hội cho các doanh nghiệp Nhật Bản

Mặc dù tỷ lệ cơ giới hóa đang tăng lên, sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam vẫn còn quy mô nhỏ, với các thửa ruộng manh mún gây khó khăn cho việc triển khai cơ giới hóa đồng bộ trên phạm vi cả nước. Máy móc sản xuất trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 32%[10], của nhu cầu của ngành, trong khi 60-70%[11] của thị trường được cung cấp bởi các nhà sản xuất nước ngoài. Do đó, thu nhập thấp ở khu vực nông thôn càng cản trở quá trình cơ giới hóa. Bên cạnh đó, do sự thống trị của canh tác quy mô nhỏ, sản xuất nông nghiệp vẫn phụ thuộc rất lớn vào thời tiết và điều kiện tự nhiên, khiến việc cơ giới hóa trở nên rủi ro và khó phối hợp trên tất cả các hộ gia đình theo cách đồng bộ.

Tuy nhiên, Chính phủ và chính quyền địa phương vẫn tiếp tục tích cực thúc đẩy quá trình cơ giới hóa trong nông nghiệp tại Việt Nam. Do đó, thị trường máy móc, thiết bị nông nghiệp, đặc biệt cho sản xuất quy mô nhỏ, được kỳ vọng sẽ ngày càng sôi động hơn trong tương lai.

Ngoài ra, trong suốt lịch sử lâu dài, các sản phẩm máy móc từ Nhật Bản từ lâu đã được tin tưởng và đánh giá cao tại thị trường Việt Nam. Về máy móc nông nghiệp, các thương hiệu máy làm đất và cấy lúa từ Nhật Bản đang được sử dụng và ưa chuộng tại Việt Nam nhờ chất lượng cao và độ bền vượt trội. Trong đó, Kubota và Yanmar, nổi tiếng nhất với máy cấy lúa và máy gặt đập liên hợp, là 2 trường hợp thành công nhất tại thị trường Việt Nam. Năm 2014, Yanmar mở văn phòng đầu tiên tại Việt Nam và đến năm 2018 đã ký kết thỏa thuận hợp tác với Agribank với chủ đề “Đưa công nghệ Nhật Bản đến với nông dân Việt Nam”, giúp nông dân dễ dàng tiếp cận các sản phẩm và máy móc Yanmar từ Nhật Bản thông qua nguồn vốn của Agribank[12]. Tương tự, Kubota gia nhập thị trường Việt Nam vào năm 2008 và kể từ đó đã mở hơn 30 chi nhánh trên toàn quốc[13].

Trong những năm gần đây, hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Nhật Bản đã đạt được những bước tiến đáng kể, đặc biệt trong nông nghiệp xanh, một trong bốn lĩnh vực mà Nhật Bản đang tích cực thúc đẩy tại Việt Nam, theo ông Kudo Yoshimoto, Phó Trưởng đại diện Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA)[14]. Cùng với những nỗ lực này, Việt Nam đã và đang tạo dựng môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp Nhật Bản dễ dàng đầu tư và hoạt động. Điều này bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng nông nghiệp, cải tạo các hệ thống thủy lợi đã lạc hậu, hỗ trợ xây dựng các chính sách và chiến lược khuyến nông, cũng như phát triển nguồn nhân lực bằng cách mời các chuyên gia Nhật Bản làm việc tại Việt Nam.

Trong thời gian tới, việc gắn kết sản xuất nông nghiệp với thiết bị cơ giới và đồng bộ hóa hạ tầng kỹ thuật vẫn sẽ là ưu tiên hàng đầu của chính quyền địa phương. Bên cạnh đó, tăng cường nghiên cứu khoa học, thúc đẩy phát triển công nghệ và chú trọng chuyển giao công nghệ máy nông nghiệp sẽ là yếu tố then chốt đối với sự tăng trưởng của ngành. Vì vậy, các doanh nghiệp Nhật Bản có thể tìm kiếm cơ hội đầu tư vào chuyển giao công nghệ hoặc trực tiếp cung cấp các giải pháp máy móc, thiết bị phù hợp với nhu cầu của mô hình canh tác quy mô nhỏ tại Việt Nam.

[1] Bao gồm trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, khai thác thủy sản, bảo quản, lâm nghiệp và sản xuất muối

[2] Tổng cục Thống kê <Đánh giá>

[3] VOV (2024). Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới. <Đánh giá>

[4] Xanh: Cây hàng năm, Đỏ: Cây lâu năm

[5] GSO (2020). Thông cáo báo chí về cuộc điều tra nông thôn và nông nghiệp giữa kỳ năm 2020. <Đánh giá>

[6] Chính phủ (2022). Chiến lược phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông, lâm, thủy sản đến năm 2030 <Đánh giá>

[7] Một hình thức cơ giới hóa toàn bộ quy trình sản xuất và áp dụng cho các hộ nông dân quy mô nhỏ, hiện đang được triển khai tại nhiều tỉnh, thành

[8] Báo Nhân Dân (2023). Nâng cao hiệu quả sản xuất thông qua cơ giới hóa nông nghiệp <Đánh giá>

[9] Tỉnh ủy Hưng Yên (2024). Đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp <Đánh giá>

[10] Kiểm toán Nhà nước Việt Nam (2024). Cơ giới hóa: Động lực nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp <Đánh giá>

[11] VnEconomy (2024). Việt Nam là thị trường đầy tiềm năng cho các nhà sản xuất máy móc, thiết bị nông nghiệp <Đánh giá>

[12] Công ty TNHH Yanmar Việt Nam (2018). Triển khai thỏa thuận hợp tác giữa Yanmar và Agribank tại Hà Nội <Đánh giá>

[13] Trang web chính thức của Kubota Việt Nam (2024). <Đánh giá>

[14] Mekong ASEAN (2023). Tăng cường hợp tác nông nghiệp xanh giữa Việt Nam và Nhật BảnĐánh giá>

Công ty B&Company, Inc.

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi gần đây đã phát triển một cơ sở dữ liệu gồm hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913