Nguồn: giaothuong.congthuong.vn

Thách thức đối với xuất khẩu cao su của Việt Nam

a. Sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào thị trường Trung Quốc

Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu cao su quan trọng nhất của Việt Nam, chiếm 72% khối lượng xuất khẩu và 71% doanh thu vào năm 2024. Năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu gần 1,5 triệu tấn cao su sang Trung Quốc, trị giá khoảng 2,4 tỷ USD ([8]).

Tuy nhiên, sự cạnh tranh tại Trung Quốc và trên toàn cầu đang ngày càng gay gắt. Thái Lan vẫn là nhà cung cấp cao su hàng đầu của Trung Quốc, xuất khẩu hơn 750.000 tấn trong quý 1 năm 2025 – tăng 27,61 tấn so với cùng kỳ năm ngoái – và chiếm 34,41 tấn trong tổng lượng nhập khẩu cao su của Trung Quốc. Trong khi đó, thị phần của Việt Nam đã giảm đáng kể. Trong cùng kỳ, Việt Nam xuất khẩu 342.165 tấn sang Trung Quốc – giảm 12,51 tấn so với quý 1 năm 2024. Thị phần của nước này giảm xuống còn 16,11 tấn, từ mức 22,31 tấn, cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng.

Mặc dù Việt Nam có mối quan hệ địa lý và thương mại mật thiết với Trung Quốc, cơ cấu xuất khẩu cao su của nước này lại thể hiện một điểm yếu chiến lược. Phần lớn xuất khẩu cao su của Việt Nam bao gồm cao su tự nhiên thô hoặc chế biến tối thiểu và cao su hỗn hợp. Trong quý 1 năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 238.500 tấn loại hỗn hợp này, trị giá gần 467 triệu USD—trong đó 99,81 tỷ tấn được xuất sang Trung Quốc. Mặc dù loại sản phẩm này chiếm tỷ trọng ngày càng tăng trong tổng kim ngạch xuất khẩu cao su (tăng từ 56,81 tỷ tấn lên 63,31 tỷ tấn), điều này cũng phản ánh sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào các mặt hàng có giá trị gia tăng thấp.

b. Áp lực điều chỉnh tăng

Một thách thức khác đối với thị trường cao su Việt Nam là Quy định về phá rừng của EU (EUDR), có hiệu lực vào tháng 12 năm 2024. Chính sách này đặt ra những rào cản đáng kể do Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu cao su từ Campuchia, chiếm hơn 64% tổng lượng nhập khẩu của nước này—nơi mà khả năng truy xuất nguồn gốc khó đảm bảo. Hầu hết cao su được sản xuất bởi những hộ nông dân nhỏ lẻ, những người thường không có đủ năng lực pháp lý và kỹ thuật để đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt của quy định. Để ứng phó, Việt Nam đang khuyến khích thành lập các hợp tác xã và đầu tư vào các công cụ theo dõi kỹ thuật số để tăng cường tính minh bạch của chuỗi cung ứng và duy trì khả năng tiếp cận thị trường EU. ([9])

Sáng kiến của Chính phủ và Tương lai của Ngành công nghiệp

Trước những điểm yếu về cơ cấu và sự cạnh tranh ngày càng tăng, Chính phủ Việt Nam đang tích cực có những bước đi hỗ trợ ngành công nghiệp cao su. Theo Quyết định số 431/QD-BNN-TT ngày 26 tháng 1 năm 2024, phê duyệt Dự án phát triển cây trồng công nghiệp trọng điểm đến năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng diện tích trồng cao su cả nước đạt khoảng 800 – 850 nghìn ha; 1.001 tấn mủ cao su và gỗ cao su sẽ có mã vùng trồng để truy xuất nguồn gốc sản phẩm.[10]).

Sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào thị trường cao su Trung Quốc làm nổi bật nhu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa các điểm đến xuất khẩu của mình. Hoa Kỳ cung cấp một giải pháp thay thế đầy hứa hẹn vì gần đây họ đã giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu cao su từ các nhà cung cấp truyền thống như Canada, Mexico và Trung Quốc do các lệnh trừng phạt thuế quan. Điều này mở ra cơ hội cho Việt Nam mở rộng sự hiện diện của mình. Năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu 29.200 tấn cao su sang Hoa Kỳ, trị giá 50,6 triệu đô la, với thị phần tăng khiêm tốn từ 1,5% vào năm 2023 lên 1,7%. Mặc dù con số này vẫn còn thấp so với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Thái Lan (16,4%) và Indonesia (22,5%), thị trường lớn và đòi hỏi chất lượng của Hoa Kỳ có tiềm năng tăng trưởng đáng kể ([11]). Để tận dụng điều này, các nhà sản xuất cao su Việt Nam phải tập trung vào việc cải thiện chất lượng sản phẩm để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của Hoa Kỳ và chiếm lĩnh thị phần lớn hơn trên thị trường có giá trị này.

Phần kết luận

Để đảm bảo tính bền vững lâu dài của ngành cao su, Việt Nam phải ưu tiên cải thiện năng suất và tuân thủ các tiêu chuẩn toàn cầu về môi trường và khả năng truy xuất nguồn gốc. Việc nhấn mạnh vào các sản phẩm cao su có giá trị cao hơn, được chế biến sâu sẽ nâng cao giá trị xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu thô. Khi sự cạnh tranh toàn cầu gia tăng từ các quốc gia như Thái Lan, Indonesia và các nhà cung cấp mới nổi, Việt Nam nên đầu tư vào công nghệ hiện đại, đa dạng hóa thị trường và tăng cường kiểm soát chất lượng để duy trì khả năng cạnh tranh và phục hồi trong thương mại cao su toàn cầu đang phát triển.

[1] https://www.berubco.com.vn/cao-su-duoc-trong-nhieu-nhat-o.html

[2] https://tapchicongthuong.vn/gia-duy-tri-muc-cao–xuat-khau-cao-su-nam-2024-du-bao-dat-khoang-3-3-2-ty-usd-126509.htm

[3] https://baochinhphu.vn/gia-cao-su-tang-cao-tu-xuat-khau-102250119070001572.htm

[4] https://caosu.com.vn/thi-truong-cao-su/gia-cao-su-tang-manh-ky-vong-mo-rong-thi-phan-va-gia-tang-gia-tri/

[5] https://giaothuong.congthuong.vn/xuat-khau-tang-manh-gia-cao-su-can-moc-lich-su-moi-386056.html

[6] https://giaothuong.congthuong.vn/thang-12025-gia-cao-su-xuat-khau-cua-viet-nam-tang-32-374672.html

[7] https://giaothuong.congthuong.vn/xuat-khau-tang-manh-gia-cao-su-can-moc-lich-su-moi-386056.html

[8] https://cafef.vn/trung-quoc-mua-hang-trieu-tan-vang-trang-de-theo-duoi-giac-mo-xe-dien-nhung-lai-giam-nhap-tu-viet-nam-188250505142954721.chn

[9] https://vietnamnews.vn/economy/1694795/eu-deforestation-rules-pose-challenges-for-rubber-production-in-viet-nam-cambodia.html

[10] https://baotintuc.vn/infographics/muc-tieu-den-nam-2030-dien-tich-cao-su-cua-ca-nuoc-khoang-800-850-nghin-ha-20240216061236569.htm

[11] https://www.dnse.com.vn/senses/tin-tuc/hai-dong-luc-chinh-cho-nhom-co-phieu-cao-su-35004253

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.