Nguồn: giaothuong.congthuong.vn

Thách thức đối với xuất khẩu cao su của Việt Nam

a. Sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào thị trường Trung Quốc

Trung Quốc vẫn là điểm đến xuất khẩu cao su quan trọng nhất của Việt Nam, chiếm 72% kim ngạch xuất khẩu và 71% doanh thu trong năm 2024. Trong năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu gần 1,5 triệu tấn cao su sang Trung Quốc, trị giá khoảng 2,4 tỷ USD ([8]).

Tuy nhiên, cạnh tranh tại Trung Quốc và trên toàn cầu đang ngày càng gay gắt. Thái Lan vẫn là nhà cung cấp cao su lớn nhất cho Trung Quốc, xuất khẩu hơn 750.000 tấn trong quý I/2025—tăng 27.6% so với cùng kỳ năm trước—và chiếm 34.4% tổng lượng cao su nhập khẩu của Trung Quốc. Trong khi đó, thị phần của Việt Nam đã giảm đáng kể. Trong cùng kỳ, Việt Nam xuất khẩu 342.165 tấn sang Trung Quốc—giảm 12.5% so với quý I/2024. Thị phần của Việt Nam giảm xuống còn 16.1%, từ mức 22.3%, cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.

Mặc dù Việt Nam có mối liên kết địa lý và thương mại chặt chẽ với Trung Quốc, cơ cấu xuất khẩu cao su của nước này lại cho thấy một điểm yếu mang tính chiến lược. Phần lớn kim ngạch xuất khẩu cao su của Việt Nam là cao su thiên nhiên thô hoặc sơ chế và cao su hỗn hợp. Trong quý I/2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 238.500 tấn sản phẩm hỗn hợp này, trị giá gần 467 triệu USD—trong đó 99.8% được xuất sang Trung Quốc. Mặc dù nhóm sản phẩm này chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng xuất khẩu cao su (tăng từ 56.8% lên 63.3%), điều này cũng phản ánh sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào các mặt hàng có giá trị gia tăng thấp.

b. Áp lực gia tăng từ quy định

Một thách thức khác đối với thị trường cao su Việt Nam là Quy định của EU về chống phá rừng (EUDR), có hiệu lực từ tháng 12 năm 2024. Chính sách này đặt ra những trở ngại đáng kể do Việt Nam phụ thuộc lớn vào nhập khẩu cao su từ Campuchia, chiếm hơn 64% tổng lượng nhập khẩu—trong bối cảnh việc đảm bảo truy xuất nguồn gốc rất khó khăn. Phần lớn cao su được sản xuất bởi các hộ tiểu điền, những người thường thiếu năng lực pháp lý và kỹ thuật để đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt của quy định. Để ứng phó, Việt Nam đang khuyến khích hình thành các hợp tác xã và đầu tư vào các công cụ theo dõi số hóa nhằm tăng cường tính minh bạch của chuỗi cung ứng và duy trì khả năng tiếp cận thị trường EU. ([9])

Các sáng kiến của Chính phủ và tương lai của ngành

Trước những điểm yếu mang tính cơ cấu và sự cạnh tranh gia tăng, Chính phủ Việt Nam đang chủ động triển khai các bước hỗ trợ ngành cao su. Theo Quyết định số 431/QD-BNN-TT ngày 26 tháng 1 năm 2024 phê duyệt Đề án phát triển cây công nghiệp chủ lực đến năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng diện tích cao su cả nước sẽ đạt khoảng 800 – 850 nghìn hecta; 100% mủ cao su và gỗ cao su sẽ có mã số vùng trồng để truy xuất nguồn gốc sản phẩm ([10]).

Sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào thị trường cao su Trung Quốc cho thấy nhu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa các điểm đến xuất khẩu. Hoa Kỳ là một lựa chọn thay thế đầy tiềm năng vì gần đây nước này đã giảm phụ thuộc vào nhập khẩu cao su từ các nhà cung cấp truyền thống như Canada, Mexico và Trung Quốc do các biện pháp thuế quan trừng phạt. Điều này mở ra cơ hội để Việt Nam mở rộng hiện diện. Năm 2024, Việt Nam xuất khẩu 29.200 tấn cao su sang Mỹ, trị giá 50,6 triệu USD, với thị phần tăng nhẹ từ 1.5% năm 2023 lên 1.7%. Mặc dù con số này vẫn thấp so với các đối thủ trong khu vực như Thái Lan (16.4%) và Indonesia (22.5%), thị trường Mỹ có quy mô lớn và yêu cầu cao về chất lượng, mở ra tiềm năng tăng trưởng đáng kể ([11]). Để tận dụng cơ hội này, các nhà sản xuất cao su Việt Nam cần tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của Mỹ và giành được thị phần lớn hơn trong thị trường giá trị cao này.

Phần kết luận

Để bảo đảm tính bền vững dài hạn của ngành cao su, Việt Nam cần ưu tiên nâng cao năng suất và phù hợp với các tiêu chuẩn môi trường và truy xuất nguồn gốc toàn cầu. Việc chú trọng các sản phẩm cao su chế biến sâu, giá trị cao hơn sẽ giúp nâng cao giá trị xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu thô. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt từ các nước như Thái Lan, Indonesia và các nhà cung cấp mới nổi—Việt Nam nên đầu tư vào công nghệ hiện đại, đa dạng hóa thị trường và tăng cường kiểm soát chất lượng để duy trì năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu trong thương mại cao su toàn cầu đang thay đổi.

[1] https://www.berubco.com.vn/cao-su-duoc-trong-nhieu-nhat-o.html

[2] https://tapchicongthuong.vn/gia-duy-tri-muc-cao–xuat-khau-cao-su-nam-2024-du-bao-dat-khoang-3-3-2-ty-usd-126509.htm

[3] https://baochinhphu.vn/gia-cao-su-tang-cao-tu-xuat-khau-102250119070001572.htm

[4] https://caosu.com.vn/thi-truong-cao-su/gia-cao-su-tang-manh-ky-vong-mo-rong-thi-phan-va-gia-tang-gia-tri/

[5] https://giaothuong.congthuong.vn/xuat-khau-tang-manh-gia-cao-su-can-moc-lich-su-moi-386056.html

[6] https://giaothuong.congthuong.vn/thang-12025-gia-cao-su-xuat-khau-cua-viet-nam-tang-32-374672.html

[7] https://giaothuong.congthuong.vn/xuat-khau-tang-manh-gia-cao-su-can-moc-lich-su-moi-386056.html

[8] https://cafef.vn/trung-quoc-mua-hang-trieu-tan-vang-trang-de-theo-duoi-giac-mo-xe-dien-nhung-lai-giam-nhap-tu-viet-nam-188250505142954721.chn

[9] https://vietnamnews.vn/economy/1694795/eu-deforestation-rules-pose-challenges-for-rubber-production-in-viet-nam-cambodia.html

[10] https://baotintuc.vn/infographics/muc-tieu-den-nam-2030-dien-tich-cao-su-cua-ca-nuoc-khoang-800-850-nghin-ha-20240216061236569.htm

[11] https://www.dnse.com.vn/senses/tin-tuc/hai-dong-luc-chinh-cho-nhom-co-phieu-cao-su-35004253

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.