Trong dịp Tết Nguyên đán, nhiều người Việt Nam đến các ngôi chùa để cầu hạnh phúc và thịnh vượng trong năm mới. Khi đến thăm chùa Nôm ở tỉnh Hưng Yên, ngay bên ngoài Hà Nội, vào tháng 2, tôi quan sát thấy một đàn cá chép nhiều màu sắc bơi trong ao thuộc khuôn viên chùa. Những chú cá rực rỡ, góp phần làm nổi bật không gian thanh tịnh của kiến trúc truyền thống, dường như tượng trưng cho sự phổ biến ngày càng tăng của cá chép tại Việt Nam trong những năm gần đây.

[Hình 1] Chùa Nôm

Giá trị nhập khẩu cá cảnh nước ngọt của Nhật Bản đã tăng gấp 10 lần trong thập kỷ qua.

Hoạt động nuôi cá chép tại Việt Nam bắt đầu từ những năm 1980, khi cá chép được sản xuất trong nước và dần phân phối rộng rãi. Về mặt văn hóa, cá chép được xem là loài vật mang điềm lành, tượng trưng cho “sức mạnh”, “sự kiên trì” và “thành công”, tương tự như ở Trung Quốc và Nhật Bản. Đặc biệt, câu chuyện cá chép vượt Vũ Môn hóa rồng được biết đến rộng rãi, dẫn đến việc xây dựng các ao cá tại chùa Phật giáo và nhà riêng.

Theo số liệu thống kê thương mại của Bộ Tài chính Nhật Bản (HS030111), giá trị xuất khẩu cá cảnh nước ngọt từ Nhật Bản sang Việt Nam đã tăng gấp 15 lần trong 10 năm qua, từ khoảng 30 triệu yên năm 2013 lên khoảng 450 triệu yên năm 2023 (Hình 2).

[Hình 2] Giá trị xuất khẩu cá cảnh nước ngọt (Nhật Bản → Việt Nam: triệu yên)

Các trang trại nuôi cá chép đang gia tăng tại Hải Phòng, trong khi hoạt động nhân giống cá chép trong nước cũng ngày càng đa dạng.

Ngành nuôi trồng thủy sản cũng phát triển tại Việt Nam, với khoảng 40 trang trại nuôi cá chép tập trung ở huyện An Lão, Hải Phòng, trên tổng diện tích 16,5 ha [1]. Trong khi Nishikigoi Nhật Bản có thể có giá lên tới hàng chục triệu đồng mỗi con (tương đương hàng trăm nghìn yên), Nishikigoi Việt Nam có mức giá đa dạng hơn, khởi điểm chỉ từ vài triệu đồng, nhờ đó tiếp cận được nhiều phân khúc khách hàng hơn [2]. Bên cạnh đó, khả năng kháng bệnh và dễ nuôi cũng là một lý do khác khiến chúng được người mới bắt đầu ưa chuộng.

Văn hóa xây ao cá trong vườn của giới giàu có đang nhận được nhiều sự quan tâm hơn.

Sự phổ biến của cá chép không chỉ dừng lại ở nhu cầu về cá cảnh mà còn tác động đến thiết kế không gian của các cơ sở nhà ở và thương mại. Đáng chú ý, thiết kế ao cá koi trong khu vườn của các biệt thự tại khu vực đô thị đã là một xu hướng lâu năm, với chi phí xây dựng dao động từ 8 triệu đồng đến vài trăm triệu đồng.[3]

Các sự kiện triển lãm cá chép cũng đang trở nên phổ biến hơn tại Thành phố Hồ Chí Minh. Vietnam Carp Show được tổ chức vào tháng 6 năm 2023 đã trưng bày khoảng 600 con cá chép, với ban giám khảo đến từ Marudo Carp Farm, một nhà nuôi cá ao của Nhật Bản, trở thành nơi các chuyên gia từ Nhật Bản và Việt Nam có thể gặp gỡ [4].

Mối tương đồng văn hóa và quan hệ ngoại giao thúc đẩy mở rộng thị trường

Hiện nay, phần lớn cá chép được phân phối tại Việt Nam là cá sản xuất trong nước, nhưng cá chép Nhật Bản có giá trị thương hiệu như một mặt hàng xa xỉ và đã duy trì được nhu cầu ổn định. Ngoài ra, các yếu tố văn hóa Nhật Bản như bonsai và origami đã trở nên phổ biến trong những năm gần đây, trong khi “thẩm mỹ Nhật Bản”, bao gồm cả cá chép, đang dần lan tỏa. Việt Nam và Nhật Bản đã thiết lập mối quan hệ ổn định không chỉ về kinh tế mà còn về văn hóa và ngoại giao. Mối tương đồng này nhiều khả năng sẽ hỗ trợ sự tăng trưởng của ngành cá cảnh và hoạt động xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến văn hóa trong tương lai.

Mở rộng nền tảng thị trường thông qua phát triển các sản phẩm chất lượng cao, phân khúc giá trung bình

Nishikigoi Nhật Bản nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì vị thế là mặt hàng xa xỉ dành cho giới giàu có. Tuy nhiên, khi số lượng người yêu thích cá koi thuộc tầng lớp trung lưu tăng lên, một dòng sản phẩm có mức giá trung bình, phát huy thế mạnh chuyên môn nhân giống của Nhật Bản, sẽ đóng vai trò quan trọng trong tương lai. Ngay cả trong thị trường ngách như cá cảnh, Việt Nam đã trở thành một đối tác văn hóa và kinh tế quan trọng của Nhật Bản. Những chú Nishikigoi bơi lội thanh bình trong ao hồ đang phản ánh một cách tinh tế nhưng chắc chắn mối quan hệ ngày càng sâu sắc giữa Nhật Bản và Việt Nam.

[1] Nguồn: Tepbac (truyền thông liên quan đến thủy sản) ” Nâng tầm cá khổng lồ: cá chép Việt Nam ” (Tháng 11 năm 2022)

[2] Nguồn: NonBo (nhà phân phối/kinh doanh cá koi) ” Kiến thức về cá koi: nguồn gốc, phân loại, ý nghĩa, cách nuôi, giá cả ”

[3] Nguồn: Saigon Pool Spa (công ty cung cấp giải pháp hồ bơi và spa), ” Chi phí xây dựng một ao cá koi là bao nhiêu ?” (Tháng 6 năm 2023)

[4] Nguồn: Tuoi Tre (báo của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh) ” Giới thiệu về 600 cá chép tham gia Cuộc thi Cá chép Hoa hậu ” (Tháng 6 năm 2023)

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.