Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ẩm thực chay, vốn bắt nguồn từ văn hóa Phật giáo truyền thống, hiện đang dần được định hình trong đời sống đô thị nhờ ý thức về sức khỏe và nhu cầu du lịch. Từ chỗ từng là một phần của chế độ ăn mang tính tôn giáo, ăn chay nay đã mở rộng thành một hiện tượng xã hội, đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành “thủ phủ chay”.”

Ẩm thực hằng ngày bắt nguồn từ văn hóa Phật giáo lan tỏa cùng với ý thức về sức khỏe

Phật giáo đã hiện diện phổ biến ở Việt Nam từ lâu, chiếm khoảng 14% dân số. Theo truyền thống, các bữa ăn chay ở Việt Nam thường được chuẩn bị cho các dịp tôn giáo, ngày giỗ, hoặc những ‘ngày chay’ được quy định hàng tháng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, thực hành này đã chuyển biến vào đời sống hằng ngày, nhờ mức sống tăng lên và nhận thức ngày càng cao về sức khỏe và thể trạng. Kể từ đại dịch COVID-19, phong cách tránh sử dụng sản phẩm có nguồn gốc động vật đã lan rộng, đặc biệt trong thế hệ trẻ[1], như một chế độ ăn “tốt cho cơ thể” và “chú trọng miễn dịch”.”[2]

Một khảo sát vào tháng 2 năm 2024 của Statista (nhắm tới 2.757 người từ 16 tuổi trở lên) cho thấy khoảng 86% đã từng ăn thực phẩm chay, và 44% tiêu thụ thực phẩm chay vài lần mỗi tuần.[3] Điều này khẳng định rằng ăn chay không chỉ đang lan rộng như một tôn giáo mà còn như một lối sống.

Nhà hàng mở rộng trên toàn quốc, Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu về chất lượng và sự đa dạng

Theo trang thông tin nhà hàng Foody, các nhà hàng chay hiện có mặt tại 51 trong số 64 tỉnh, thành trên cả nước (tính đến tháng 5 năm 2024), với tỷ lệ thâm nhập gần đạt 80%[4]. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm của xu hướng này. Thành phố có rất nhiều nhà hàng chay đa dạng, từ quán ăn đường phố và cơm nhà đến các nhà hàng cao cấp, và chất lượng ẩm thực của thành phố cũng được quốc tế công nhận. Năm 2016, Thành phố Hồ Chí Minh được xếp hạng thứ 9 trong “World’s Most Vegetarian-Friendly Cities” do tổ chức bảo vệ động vật PETA của Mỹ bình chọn [5]. Ngoài ra, Hum Vegetarian đã được chọn vào top 25 thế giới ở hạng mục chay trong Tripadvisor‘Travelers“ Choice Awards 2021’ và được xếp hạng thứ 10 vào năm 2023.

[Figure 1] Số lượng nhà hàng chay (%: 2024)

100%= 2.737 cửa hàng

Nguồn: Foody

Tiềm năng của thành phố như một nguồn lực du lịch cũng đang mở rộng

Trước đây, du lịch chay thường bị e ngại do thiếu lựa chọn, nhưng tình hình đã thay đổi trong những năm gần đây. Theo trang cộng đồng ăn chay Happy Cow, số lượng nhà hàng chay dành cho khách nước ngoài được kỳ vọng sẽ tăng khoảng 35%, từ khoảng 1.400 vào năm 2022 lên khoảng 1.894 vào năm 2024, và dịch vụ giao hàng cũng đang được triển khai tại các nhà hàng tham gia.

Tuy nhiên, Exploring Vietnam Tourism, một đơn vị cũng hoạt động trong ngành du lịch, chỉ ra rằng khoảng 70% các cơ sở hiện có là doanh nghiệp quy mô nhỏ và còn hạn chế trong việc tiếp nhận khách tour đoàn. Việc phát triển hạ tầng sẽ là thách thức trong tương lai đối với quá trình công nghiệp hóa ngành du lịch.

Kỳ vọng một thành phố thân thiện với ăn chay, gắn kết mạnh mẽ với Nhật Bản

Sự bùng nổ ăn chay có thể được xem là dấu hiệu cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh đang tiến gần hơn tới hình mẫu thành phố lành mạnh tại châu Á. Các cửa hàng tiện lợi và siêu thị ngày càng bày bán nhiều thực phẩm chay và thuần chay chế biến sẵn, giúp sự tiện lợi cho người tiêu dùng được cải thiện từng năm. Thành phố cũng có mức độ tương thích cao với Nhật Bản. Ẩm thực Nhật vốn tự nhiên giàu rau củ và các sản phẩm từ đậu nành, nên rất phù hợp với các bữa ăn chay. Xu hướng coi trọng sức khỏe và hình ảnh thương hiệu “ẩm thực Nhật là thực phẩm sạch” có thể được khai thác tối đa trên thị trường địa phương.

Phát triển thị trường gắn với chính sách đô thị là yếu tố then chốt

Sự lan tỏa của văn hóa ăn chay sẽ không chỉ đa dạng hóa ẩm thực mà còn góp phần tạo dựng một thành phố lành mạnh, tăng cường nguồn lực du lịch và tạo ra giá trị văn hóa. Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ phong trào này như thế nào thông qua chính sách cũng sẽ là thước đo cho năng lực xây dựng thương hiệu của thành phố. Đối với các nhà sản xuất thực phẩm nước ngoài và các startup liên quan đến sức khỏe, Thành phố Hồ Chí Minh có thể được xem là tuyến đầu của nền kinh tế sức khỏe đang tăng trưởng.

[1] Nguồn: Ban Ton GiMộto Chinh Pgiờu (Board of State Management of the Government of Vietnam) báo cáo ” Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam ” (2022)

[2] Nguồn: Du Lich (tạp chí du lịch Việt Nam), ” Phát triển ẩm thực chay để thu hút khách du lịch nước ngoài ” (tháng 10 năm 2022)

[3] Nguồn: Du Lich (tạp chí du lịch Việt Nam), ” Phát triển ẩm thực chay để thu hút khách du lịch nước ngoài ” (tháng 10 năm 2022)

[4] https://www.foody.vn/ (Gourmet/ứng dụng giao đồ ăn)

[5] Nguồn: Vietnam Times (hãng tin Việt Nam) ” Thành phố Hồ Chí Minh là một của trong những thành phố thân thiện với thuần chay nhất châu Á ” (tháng 12 năm 2016)

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.