Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ẩm thực chay, bắt nguồn từ văn hóa Phật giáo truyền thống, hiện đang dần trở thành một phần của đời sống đô thị, được thúc đẩy bởi ý thức về sức khỏe và nhu cầu du lịch. Từng là một phần của chế độ ăn tôn giáo, ăn chay nay đã phát triển thành một hiện tượng xã hội, đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành “thủ phủ chay.”

Ẩm thực hằng ngày bắt nguồn từ văn hóa Phật giáo lan rộng cùng với ý thức về sức khỏe

Phật giáo đã phổ biến ở Việt Nam từ lâu, chiếm khoảng 14% dân số. Theo truyền thống, các bữa ăn chay ở Việt Nam thường được chuẩn bị cho các dịp tôn giáo, ngày giỗ hoặc những ‘ngày chay’ được quy định mỗi tháng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, thực hành này đã phát triển trong đời sống hằng ngày, được thúc đẩy bởi mức sống gia tăng và nhận thức ngày càng cao về sức khỏe và thể chất. Kể từ đại dịch COVID-19, một phong cách tránh sử dụng sản phẩm từ động vật đã lan rộng, đặc biệt trong thế hệ trẻ[1], như một chế độ ăn “thân thiện với cơ thể” và “quan tâm đến miễn dịch.”[2]

Một khảo sát vào tháng 2 năm 2024 của Statista (thực hiện với 2.757 người từ 16 tuổi trở lên) cho thấy khoảng 86% đã từng ăn thực phẩm chay, và 44% tiêu thụ thực phẩm chay vài lần mỗi tuần.[3] Điều này khẳng định rằng ăn chay đang lan rộng không chỉ như một tôn giáo mà còn như một lối sống.

Nhà hàng mở rộng trên toàn quốc, Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu về chất lượng và sự đa dạng

Theo trang thông tin nhà hàng Foody, nhà hàng chay hiện có mặt tại 51 trong số 64 tỉnh, thành trên cả nước (tính đến tháng 5 năm 2024), với tỷ lệ hiện diện gần 80%[4]. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm của xu hướng này. Thành phố có vô số lựa chọn nhà hàng chay, từ quán ăn bình dân và cơm nhà đến nhà hàng cao cấp, và chất lượng ẩm thực của thành phố đã được quốc tế công nhận. Năm 2016, Thành phố Hồ Chí Minh được xếp hạng 9 trong “Những thành phố thân thiện nhất với người ăn chay trên thế giới” do tổ chức bảo vệ động vật PETA của Mỹ bình chọn [5]. Ngoài ra, Hum Vegetarian đã được chọn vào top 25 thế giới ở hạng mục chay trong Tripadvisor‘s “Travelers’ Choice Awards 2021,” và xếp thứ 10 vào năm 2023.

[Figure 1] Số lượng nhà hàng chay (%: 2024)

100%= 2,737 cửa hàng

Nguồn: Foody

Tiềm năng của lĩnh vực này với tư cách là một nguồn lực du lịch cũng đang mở rộng

Trước đây, du lịch chay thường bị né tránh do thiếu lựa chọn, nhưng tình hình đã thay đổi trong những năm gần đây. Theo trang cộng đồng chay Happy Cow, số lượng nhà hàng chay dành cho khách nước ngoài được dự báo sẽ tăng khoảng 35%, từ khoảng 1.400 vào năm 2022 lên khoảng 1.894 vào năm 2024, và dịch vụ giao hàng cũng đang được triển khai tại các nhà hàng tham gia.

Tuy nhiên, Exploring Vietnam Tourism, cũng hoạt động trong ngành du lịch, chỉ ra rằng khoảng 70% số cửa hàng hiện có là các doanh nghiệp quy mô nhỏ và còn hạn chế trong việc tiếp nhận khách đoàn. Việc phát triển hạ tầng sẽ là thách thức trong tương lai đối với quá trình công nghiệp hóa của ngành du lịch.

Kỳ vọng một thành phố thân thiện với đồ chay, gắn kết chặt chẽ với Nhật Bản

Cơn sốt ăn chay có thể được xem là dấu hiệu cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh đang tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành một đô thị khỏe mạnh kiểu mẫu ở châu Á. Các cửa hàng tiện lợi và siêu thị ngày càng bày bán nhiều thực phẩm chay và thuần chay chế biến sẵn, và sự tiện lợi cho người tiêu dùng cũng được cải thiện qua từng năm. Thành phố cũng có mức độ tương đồng cao với Nhật Bản. Ẩm thực Nhật vốn tự nhiên có nhiều rau và sản phẩm từ đậu nành, nên rất phù hợp với các bữa ăn chay. Xu hướng coi trọng sức khỏe và hình ảnh thương hiệu “ẩm thực Nhật là thực phẩm sạch” có thể được khai thác tối đa tại thị trường địa phương.

Phát triển thị trường gắn với chính sách đô thị là yếu tố then chốt

Sự lan rộng của văn hóa ăn chay không chỉ làm đa dạng hóa ẩm thực mà còn dẫn đến việc xây dựng một đô thị lành mạnh, tăng cường nguồn lực du lịch và tạo ra giá trị văn hóa. Thành phố Hồ Chí Minh sẽ hỗ trợ phong trào này bằng chính sách như thế nào cũng là một phép thử đối với hoạt động xây dựng thương hiệu của thành phố. Đối với các nhà sản xuất thực phẩm nước ngoài và các startup liên quan đến sức khỏe, Thành phố Hồ Chí Minh có thể được xem là tuyến đầu của nền kinh tế sức khỏe đang tăng trưởng.

[1] Nguồn: Ban Ton GiMộto Chinh Pgiờu (Board of State Management of the Government of Vietnam) báo cáo ” Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam ” (2022)

[2] Nguồn: Du Lich (tạp chí du lịch Việt Nam), ” Phát triển ẩm thực chay để thu hút khách du lịch nước ngoài ” (tháng 10 năm 2022)

[3] Nguồn: Du Lich (tạp chí du lịch Việt Nam), ” Phát triển ẩm thực chay để thu hút khách du lịch nước ngoài ” (tháng 10 năm 2022)

[4] https://www.foody.vn/ (Ứng dụng Gourmet/Food delivery)

[5] Nguồn: Vietnam Times (hãng tin tức Việt Nam) ” Thành phố Hồ Chí Minh là một trong của những thành phố thân thiện nhất với người thuần chay ở châu Á ” (tháng 12 năm 2016)

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.