Tiếng Việt 
English 
日本語 
简体中文 
한국어 
06/11/2024
Nội dung nổi bật / Đánh giá ngành / Tin tức & Báo cáo mới nhất
Bình luận: Không có bình luận.
Tổng quan thị trường và các động lực chính cho tăng trưởng
Việt Nam từ lâu đã được công nhận là một trong những nước sản xuất và xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới [1] . Nhờ lợi thế về mặt địa lý, bao gồm hơn 3.260 km bờ biển và nguồn tài nguyên nước nội địa rộng lớn [2] , quốc gia này rất thích hợp cho các hoạt động nuôi trồng và đánh bắt thủy sản. Theo VASEP (Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam), Việt Nam hiện là một trong ba nước xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới, sau Trung Quốc và Na Uy [3] . Đến năm 2024, Việt Nam sẽ xuất khẩu thủy sản sang gần 170 thị trường, trong đó có một số thị trường lớn và khó tính nhất như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Anh và Trung Quốc [4] . Đến nay, ngành thủy sản đã phát triển nhanh chóng, toàn diện và ổn định, trở thành ngành kinh tế quan trọng của đất nước. Công nghiệp chế biến thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng giá trị cho các sản phẩm thủy sản thô thông qua việc đông lạnh, đóng gói và cải thiện thời hạn sử dụng, đưa Việt Nam trở thành trung tâm xuất khẩu thủy sản chế biến toàn cầu.
Nguồn: GSO
Mặc dù kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam năm 2023 giảm do các yếu tố kinh tế bên ngoài như lạm phát cao ở nhiều nước xuất khẩu và tác động của xung đột Nga-Ukraine đến chi phí vận chuyển, thị trường vẫn cho thấy dấu hiệu phục hồi trong năm 2024. Trong quý 3 năm 2024, xuất khẩu thủy sản đạt 2,76 tỷ USD, tăng gần 131 tỷ tấn so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó các sản phẩm chủ lực cũng có bước đột phá đáng kể so với năm 2023.[5].
Về các yếu tố chính thúc đẩy sự tăng trưởng của ngành chế biến thủy sản, có một số yếu tố có thể được xem xét. Trước hết, nhu cầu thủy sản toàn cầu tăng cao, do ý thức về sức khỏe ngày càng tăng và chuyển sang chế độ ăn giàu protein, đã thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam. Nhu cầu này đặc biệt mạnh ở các thị trường lớn như EU và Hoa Kỳ, vốn là hai đối tác xuất khẩu hàng đầu của nước này trong nhiều năm. Thứ haiNhững tiến bộ công nghệ trong chế biến thủy sản đã giúp các công ty tại Việt Nam nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế trong khi vẫn giữ chi phí sản xuất ở mức thấp. Thứ baVị trí địa lý thuận lợi và khí hậu nhiệt đới của Việt Nam đã tạo điều kiện lý tưởng cho hoạt động nuôi trồng và đánh bắt thủy sản, thúc đẩy hơn nữa sự phát triển của nghề nuôi tôm và cá tra - vốn được coi là nền tảng cho xuất khẩu thủy sản của nước này. Cuối cùng, Chi phí nhân công cạnh tranh của Việt Nam đã làm cho ngành chế biến thủy sản trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư nước ngoài đang tìm kiếm các giải pháp sản xuất tiết kiệm chi phí.
Chính sách và hỗ trợ của chính phủ
Với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế biến thủy sản toàn cầu, xứng đáng nằm trong top 5 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2030, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách trong những năm gần đây để tạo điều kiện phát triển ngành chế biến thủy sản. Các chính sách này nhằm khuyến khích sản xuất theo chuỗi giá trị sản xuất, chế biến và tiêu thụ thủy sản. Một ví dụ điển hình là Quyết định số 1408/QĐ-TTg[6], được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 16 tháng 8 năm 2021. Quyết định này nêu rõ Kế hoạch phát triển ngành chế biến thủy sản giai đoạn 2021-2030, trong đó đặt ra các mục tiêu rõ ràng đến năm 2030 như bảng dưới đây:
Mục tiêu của ngành chế biến thủy sản đến năm 2030
| Tốc độ tăng trưởng của nghề cá | Tỷ lệ giá trị xuất khẩu | Cơ sở chế biến thủy sản | Giá trị chế biến thủy sản trong nước |
| Trên 6%/năm | Trung bình 40%, trong đó:
– Tôm: 60% – Cá basa: 10% – Cá ngừ: 70% – Mực và bạch tuộc: 30% – Ngành thủy sản khác: 30% |
Trên 70% đạt trình độ công nghệ sản xuất trung bình tiên tiến | Đạt 40.000 – 45.000 tỷ đồng |
Nguồn: Quyết định 1408/QĐ-TTg
Để khuyến khích đầu tư và phát triển bền vững trong ngành chế biến thủy sản, Chính phủ cũng đã thực hiện chính sách giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản. Theo Nghị định 218/2013/NĐ-CP, doanh nghiệp đầu tư dự án mới trong lĩnh vực chế biến nông, lâm, thủy sản tại vùng khó khăn được hưởng mức thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm, miễn thuế 4 năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo [7] . Ngoài ra, Nghị định 57/2021/NĐ-CP cũng có các ưu đãi cho các dự án đầu tư nông nghiệp công nghệ cao hoặc các dự án được thành lập tại các vùng khó khăn, khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường tự nhiên nói chung [8] . Các chính sách này đã giúp giảm chi phí tài chính, thúc đẩy đầu tư, nâng cao sức cạnh tranh của ngành chế biến thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Không chỉ thông qua các văn bản, Chính phủ cũng đã có những hành động cụ thể để hỗ trợ các doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến thủy sản. Đáng chú ý, vào cuối quý II năm 2023, trong bối cảnh Việt Nam đang phải đối mặt với những khó khăn đáng kể trong lĩnh vực xuất khẩu, Thủ tướng Chính phủ đã lắng nghe đề xuất của nhiều doanh nghiệp, giao Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu, đề xuất gói tín dụng 10.000 tỷ đồng hỗ trợ doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến lâm sản và thủy sản[9].
Người chơi chính
Các công ty chế biến thủy sản tại Việt Nam chủ yếu tập trung ở các vùng ven biển phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long do có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú. Theo Trung tâm Nuôi trồng thủy sản nước ngọt quốc gia phía Nam, Đồng bằng sông Cửu Long là nơi sinh sống của hơn 250 loài cá nước ngọt, trong đó có khoảng 50 loài có giá trị kinh tế cao và gần 20 loài được coi là quý hiếm [10] . Vì lý do đó, những cái tên nổi bật nhất trong ngành chế biến thủy sản tại Việt Nam chủ yếu tập trung ở phía Nam, cụ thể hơn là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Biểu đồ dưới đây cho thấy tỷ lệ về số lượng các công ty chế biến thủy sản tại các vùng khác nhau tại Việt Nam.
