Lâm nghiệp tại Việt Nam và số hóa

Lâm nghiệp ở Việt Nam và số hóa

18/10/2024

B&Company

Tổng quan về lâm nghiệp ở Việt Nam

Diện tích rừng của Việt Nam vẫn tương đối ổn định trong năm năm qua. Theo Tổng cục Thống kê (GSO), đến năm 2023, tổng diện tích rừng đạt 14,9 triệu ha, tăng 0,3 triệu ha so với mức 14,7 triệu ha được ghi nhận vào năm 2019 [1] . Rừng tự nhiên chiếm ưu thế, luôn chiếm khoảng 68-70% trong tổng diện tích rừng. Hầu hết các khu rừng mới trồng được chỉ định cho mục đích sản xuất hoặc tái trồng rừng phòng hộ

Về sản phẩm lâm nghiệp, sản lượng gỗ khai thác ngày càng tăng, do nhu cầu nguyên liệu trong sản xuất thương mại ngày càng tăng. Tổng sản lượng gỗ khai thác đã đạt 21,6 triệu ^m3 vào năm 2023, tăng từ 16,4 triệu ^m3 vào năm 2019 [2] , tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 7,2%. Trong giai đoạn 2018-2022, theo Tổng cục Thống kê, các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam thực hiện khai thác gỗ nhiều nhất, chiếm 88% tổng sản lượng gỗ khai thác, trong khi các công ty nước ngoài chỉ chiếm khoảng 1% tổng sản lượng [3] .

Overview forestry in Vietnam

Nguồn: GSO

Kế hoạch chuyển đổi số của chính phủ trong lâm nghiệp

Theo Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 [4] , Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu hiện đại hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lâm nghiệp. Điều này bao gồm một cách tiếp cận tổng hợp trong toàn bộ chuỗi giá trị—từ phát triển, bảo tồn và sử dụng rừng đến chế biến và thương mại hóa các sản phẩm lâm nghiệp. Mục tiêu cuối cùng là tăng giá trị rừng, quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên và thúc đẩy phát triển lâm nghiệp bền vững. Hai lĩnh vực trọng tâm chính để ứng dụng công nghệ thông tin là quản lý rừng và chế biến sản phẩm lâm nghiệp.

Trong quản lý rừng, chính phủ tìm cách tăng cường năng lực của chủ rừng bằng cách thiết lập các hệ thống giám sát và đánh giá tài nguyên rừng. Điều này bao gồm thúc đẩy việc sử dụng công nghệ cảm biến từ xa và Hệ thống thông tin địa lý (GIS), cũng như các giải pháp CNTT cho quản lý rừng. Ngoài ra, các cuộc khảo sát tài nguyên rừng quốc gia được tiến hành để bảo tồn đa dạng sinh học. Đến năm 2030, chính phủ đặt mục tiêu 100% chủ rừng tổ chức có năng lực giám sát, quản lý và phòng ngừa cháy rừng[5].

Về mặt ứng dụng công nghệ vào lâm nghiệp, chính phủ đang thúc đẩy tích hợp trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khai thác nguyên liệu thô đến chế biến cuối cùng. Sáng kiến này khuyến khích áp dụng các công nghệ hiện đại ở mọi giai đoạn sản xuất, bao gồm lựa chọn hạt giống, trồng rừng và chế biến sản phẩm. Mục tiêu chính là nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị tổng thể của các sản phẩm lâm nghiệp thông qua các công nghệ tiên tiến. Các kế hoạch cũng bao gồm việc phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia về chế biến sản phẩm lâm nghiệp và triển khai các hệ thống CNTT để tăng cường quản lý lâm nghiệp. Những nỗ lực này nhằm hiện đại hóa và tối ưu hóa ngành và nâng cao hiệu quả ở mọi bước, từ trồng trọt đến thành phẩm.

Tình hình hiện tại

Đã có nhiều nỗ lực trong việc phát triển và ứng dụng chuyển đổi số trong lâm nghiệp. Các công nghệ tiên tiến đang chuyển đổi hoạt động quản lý và bảo vệ rừng tại Việt Nam. Các giải pháp này được phát triển bởi khu vực tư nhân, các trường đại học hoặc chuyển giao từ nước ngoài và được áp dụng tại các vườn quốc gia và rừng trên khắp Việt Nam. Các công nghệ tiên tiến cung cấp dữ liệu thời gian thực giúp cải thiện đáng kể các quy trình ra quyết định và cho phép phản ứng nhanh hơn với các hoạt động bất hợp pháp và các mối đe dọa môi trường[6].

Trong quá trình sản xuất sản phẩm lâm nghiệp tại Việt Nam, các công nghệ đang được tích hợp, đặc biệt là thông qua truy xuất nguồn gốc gỗ kỹ thuật số để tuân thủ các tiêu chuẩn xuất khẩu chặt chẽ hơn. Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã phát triển phần mềm quản lý kỹ thuật số hỗ trợ truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp và duy trì cơ sở dữ liệu toàn diện để nhận dạng gỗ. Tuy nhiên, do thiếu cơ sở dữ liệu về rừng, ngành lâm nghiệp vẫn phải đối mặt với những thách thức trong việc truy xuất nguồn gốc gỗ và phân biệt chính xác giữa diện tích rừng và đồn điền cây công nghiệp.

Giải pháp số trong lâm nghiệp

Loại	Giải pháp	Giới thiệu	Ứng dụng
Quản lý và bảo vệ rừng	Công cụ giám sát và báo cáo không gian (SMART)[7]	Tăng cường tuần tra rừng và cải thiện khả năng phát hiện mối đe dọa sớm	Vườn quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai), Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (Thanh Hóa), Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An), Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Bình),…
	Hệ thống giám sát rừng (FMS)[8]	Theo dõi những thay đổi về độ che phủ của rừng bằng hình ảnh vệ tinh	Vườn quốc gia U Minh Hạ (Cà Mau),…
	Công nghệ cảm biến từ xa [9]	Phát hiện nạn phá rừng và suy thoái rừng	Vườn quốc gia Bến En (Thanh Hóa), Vườn quốc gia U Minh Hạ (Cà Mau), …
	Lâm nghiệp 4.0[10]	Phần mềm tùy chỉnh để cập nhật dữ liệu trên 70.000 ha, ghi lại các hoạt động tuần tra và theo dõi những thay đổi đến từng cây.	Thông tin về cây xanh tại 15 tỉnh thành, nhận dạng cây xanh bằng Trí tuệ nhân tạo
Quy trình sản xuất sản phẩm lâm nghiệp	Nhận dạng gỗ [11]	Theo dõi và quản lý gỗ hợp pháp	Giảm thời gian cần thiết để nhận dạng gỗ từ 2-3 ngày xuống chỉ còn 10-15 phút cho mỗi mẫu.

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Chuyển đổi số hiện nay chủ yếu hỗ trợ cho công tác quản lý và giám sát rừng. Nhìn chung, chế biến và sản xuất lâm nghiệp được coi là tương đối truyền thống. Theo quan điểm của chính phủ, tình trạng thiếu dữ liệu lâm nghiệp là một trở ngại lớn [12] . Các doanh nghiệp cũng phải đối mặt với những thách thức đáng kể, đặc biệt là trong quá trình nghiên cứu và khai thác gỗ, một lần nữa là do thiếu hệ thống dữ liệu lâm nghiệp hoàn chỉnh và thống nhất [13] . Chuyển đổi số hiệu quả dựa trên dữ liệu lâm nghiệp toàn diện, nhưng các cơ sở dữ liệu lâm nghiệp hiện có lại bị phân mảnh và không đầy đủ. Những hạn chế về mặt địa lý và cơ sở hạ tầng không đầy đủ, đặc biệt là ở các vùng xa xôi, càng hạn chế việc sử dụng các công nghệ tiên tiến, hạn chế ứng dụng kỹ thuật số của chúng.

Những cơ hội

Khi chính phủ tích cực thúc đẩy sự hợp tác giữa các thực thể tư nhân trong việc chia sẻ thông tin về rừng và đồn điền lâm nghiệp, các công ty tư nhân có thể có cơ hội phát triển các ứng dụng để thu thập dữ liệu về rừng và xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện về cây cối và các yếu tố môi trường xung quanh[14]Cơ sở hạ tầng dữ liệu này có thể được triển khai tại các khu vực rừng chưa được khai thác, thiếu thông tin chi tiết. Việc thiết lập một cơ sở dữ liệu mạnh mẽ như vậy sẽ đặt nền tảng cho các sáng kiến chuyển đổi số trong tương lai trong lĩnh vực lâm nghiệp, cho phép áp dụng hiệu quả các công nghệ tiên tiến hơn và các hoạt động quản lý bền vững.

Chính phủ cũng khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong đầu tư, phát triển và chuyển giao công nghệ cho ngành chế biến lâm sản [15] . Sáng kiến này nhằm mục đích cải thiện sự phát triển của các giống cây trồng tiên tiến, qua đó thúc đẩy đổi mới và bền vững trong ngành lâm nghiệp. Do đó, việc mở ra các cơ hội hợp tác quốc tế sẽ giúp các bên liên quan tham gia vào việc nâng cao hiệu quả sản xuất lâm sản tại Việt Nam. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác quốc tế này sẽ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, đảm bảo sản xuất lâm sản bền vững hơn.

Phần kết luận

Quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu, với các ứng dụng hiện tại chủ yếu giới hạn ở việc giám sát và quản lý rừng nói chung. Tuy nhiên, những thiếu sót trong quản lý dữ liệu và năng lực công nghệ tạo ra những cơ hội đáng kể cho sự hợp tác của khu vực tư nhân nhằm thúc đẩy số hóa sâu rộng hơn, hướng tới nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm lâm nghiệp và thúc đẩy phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam.

[1] Tổng cục Thống kê. Tình hình rừng tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2023Đánh giá>

[2] Tổng cục Thống kê. Niên giám thống kê năm 2023Đánh giá>

[3] Tổng cục Thống kê. Sản lượng gỗ khai thác phân theo ngành kinh tếĐánh giá>

[4] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050Đánh giá>

[5] Thủ tướng Chính phủ (2023). Quyết định số 523/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển Lâm nghiệp Việt Nam thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050truy cập>

[6] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừngtruy cập>

[7] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừngtruy cập>

[8] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừngtruy cập>

[9] Tạp chí Thiên nhiên và Môi trường (2023). Ứng dụng công nghệ trong quản lý và bảo vệ rừng tại các Vườn quốc giatruy cập>

[10] Vietnamnet (2023). Chuyển đổi số trong lâm nghiệp: Nhìn vào từng cây và động vật trong rừngtruy cập>

[11] Nhân Dân (2023). Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừngtruy cập>

[12] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050Đánh giá>

[13] VnEconomy (2023). Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ “lỡ hẹn” với mục tiêu tăng trưởng, năm 2024 vẫn còn nhiều thách thứcĐánh giá>

[14] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050Đánh giá>

[15] Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (2021). Quyết định 523/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050Đánh giá>

Công ty B&Company, Inc.

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi gần đây đã phát triển một cơ sở dữ liệu gồm hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913