Tóm tắt

Bài viết này nhằm giải thích tại sao những thay đổi đề xuất năm 2026 của Việt Nam về quy định điện mặt trời mái nhà lại quan trọng từ góc độ thị trường và đầu tư, chứ không chỉ từ góc độ pháp lý. Bài viết dành cho các chủ sở hữu điện mặt trời mái nhà công nghiệp và thương mại, người sử dụng năng lượng doanh nghiệp, nhà thầu EPC, nhà cung cấp thiết bị, nhà đầu tư và các doanh nghiệp khác đang theo dõi các cơ hội năng lượng phân tán tại Việt Nam. Bài viết trước tiên làm rõ sự khác biệt giữa khung pháp lý hiện hành và dự thảo sửa đổi đang được thảo luận, sau đó xem xét nhóm người dùng nào có thể hưởng lợi nhiều nhất nếu ngưỡng xuất khẩu điện dư thừa tăng lên 50%, và cuối cùng nêu bật các vấn đề pháp lý và thực thi mà các bên tham gia thị trường cần theo dõi trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Tính đến ngày 27 tháng 3 năm 2026, khung pháp lý hiện hành vẫn là Nghị định 58/2025/NĐ-CP, trong khi quy định “bán điện dư thừa lên đến 50%” vẫn nằm trong dự thảo sửa đổi của Bộ Công Thương chứ chưa phải là luật cuối cùng.

Vì sao bản dự thảo này lại quan trọng

Thị trường điện mặt trời mái nhà của Việt Nam đang bước vào giai đoạn thực tiễn hơn. Các cuộc thảo luận chính sách trong Kế hoạch Phát triển Điện lực VIII (PDP 8) hiện nay chủ yếu tập trung vào việc khuyến khích tự tiêu thụ và giảm áp lực lên hệ thống điện. Giai đoạn tiếp theo mang tính thương mại hơn: liệu điện mặt trời mái nhà có đủ sức hấp dẫn về mặt tài chính để nhiều người dùng lắp đặt các hệ thống lớn hơn, đặc biệt là khi sản lượng điện của họ không hoàn toàn phù hợp với nhu cầu tại chỗ. Đó là lý do tại sao dự thảo quy định cho phép bán tới 50% sản lượng dư thừa thu hút sự chú ý. Nó không chỉ đơn thuần thay đổi tỷ lệ kỹ thuật. Nó có thể cải thiện đáng kể hiệu quả kinh tế của dự án đối với người dùng có mái nhà lớn, sản lượng điện cao điểm ban ngày và một số lượng điện dư thừa không thể tránh khỏi.

Đồng thời, bối cảnh chính sách vẫn mang tính thận trọng. Kế hoạch Phát triển Điện lực VIII sửa đổi của Việt Nam vẫn coi điện mặt trời mái nhà chủ yếu là nguồn năng lượng tự sản xuất, tự tiêu thụ, và vẫn giữ nguyên tham vọng đến năm 2030 là 50% điện mặt trời mái nhà của các tòa nhà văn phòng công cộng và 50% điện mặt trời mái nhà của các hộ gia đình để tiêu thụ tại chỗ. Song song đó, các hướng dẫn gần đây của chính phủ tiếp tục khuyến khích điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời độc lập và lưu trữ năng lượng như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm nâng cao hiệu quả năng lượng và hiện đại hóa hệ thống điện. Điều này có nghĩa là nhà nước rõ ràng ủng hộ sự phát triển của điện mặt trời mái nhà, nhưng vẫn muốn sự phát triển đó phù hợp với một hệ thống logic được kiểm soát hơn là một mô hình giao dịch điện hoàn toàn tự do.

Khung chính sách hiện hành vẫn ưu tiên tiêu dùng cá nhân.

Theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, các hệ thống điện mặt trời áp mái tự sản xuất, tự tiêu thụ đủ điều kiện được kết nối với lưới điện có thể bán điện dư thừa, nhưng cơ chế thanh toán bị hạn chế. Trên thực tế, nếu lượng điện xuất khẩu vào lưới điện vượt quá 20% theo ngưỡng sản lượng hàng tháng được tính toán, thì số tiền được thanh toán sẽ bị giới hạn ở mức 20%. Giá mua được liên kết với giá thị trường điện bình quân của năm trước và không được vượt quá giá tối đa trong khung giá điện mặt trời lắp đặt trên đất. Nghị định cũng nêu rõ rằng điện dư thừa từ điện mặt trời áp mái lắp đặt trên tài sản công không được phép bán theo khuôn khổ hiện hành.

Cấu trúc thủ tục hiện hành cũng rất quan trọng. Theo Nghị định 58, việc xử lý thủ tục đối với hệ thống điện mặt trời áp mái tự sản xuất, tự tiêu thụ nối lưới phụ thuộc vào cả loại hình người dùng và công suất. Các hộ gia đình nhà riêng có hệ thống dưới 100 kW sẽ tuân theo một quy trình đơn giản hơn và chủ yếu chỉ cần nộp thông báo, ngay cả khi họ bán điện dư thừa. Đối với tất cả các tổ chức và cá nhân khác có công suất dưới 1.000 kW, điểm khác biệt chính là liệu điện dư thừa có được bán hay không: các dự án không đăng ký bán điện dư thừa thường tuân theo quy trình thông báo, trong khi những dự án đăng ký bán điện dư thừa thường thuộc quy trình đăng ký phát triển. Khi công suất đạt 1.000 kW trở lên, các tổ chức và cá nhân phải đăng ký phát triển trong mọi trường hợp. Nói cách khác, ngay cả trước khi dự thảo sửa đổi, khung pháp lý đã phân biệt rõ ràng giữa người dùng dân cư nhỏ và các dự án hướng đến mục đích thương mại hơn.

Operating Principle of a Rooftop Solar Power System

Nguồn: Năng lượng mặt trời Maysun

Bản dự thảo đề xuất năm 2026 có thể mở rộng phạm vi ứng dụng thương mại.

Tài liệu tham vấn và giải thích tháng 1 năm 2026 của Bộ Công Thương cho thấy một sự thay đổi chính sách đáng kể. Trong dự thảo sửa đổi, Bộ nêu rõ rằng những người bán điện mặt trời mái nhà đủ điều kiện có thể bán điện dư thừa cho người mua theo thỏa thuận giữa hai bên, nhưng không vượt quá 50% điện năng sản xuất ra. Quan trọng hơn, dự thảo giải thích tương tự chỉ ra rằng, kể từ ngày nghị định sửa đổi có hiệu lực đến ngày 31 tháng 12 năm 2030, người bán và người mua có thể thỏa thuận tỷ lệ vượt quá 50%, sau đó mức trần tiêu chuẩn 50% sẽ được áp dụng. Đây là một tín hiệu đáng chú ý cho thấy các nhà hoạch định chính sách đang xem xét một giai đoạn chuyển tiếp để đẩy nhanh việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà trước năm 2030.

Dự thảo cũng có vẻ mở rộng các phương thức thực tiễn cho giao dịch điện dư thừa và giao dịch điện trực tiếp. Theo khung pháp lý của Nghị định 58 hiện hành, người mua điện dư thừa chính thức vẫn chủ yếu được định nghĩa là các công ty điện lực trực thuộc EVN. Đồng thời, theo khung pháp lý của Nghị định 57 hiện hành, các đơn vị điện bán lẻ tại các khu công nghiệp và các khu vực tương tự đã đóng vai trò hạn chế trong DPPA dựa trên lưới điện khi được các khách hàng sử dụng điện lớn ủy quyền, nhưng mô hình DPPA đường dây riêng vẫn chủ yếu tập trung vào các nhà máy phát điện tái tạo và khách hàng lớn. Dự thảo tiến xa hơn bằng cách mở rộng rõ ràng sự tham gia trực tiếp cho các đơn vị điện bán lẻ tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp và một số mô hình dựa trên khu vực khác, đồng thời chuyển đổi cơ chế định giá DPPA đường dây riêng từ khung thỏa thuận nhưng có giới hạn sang khung dựa trên đàm phán trực tiếp giữa người mua và người bán. Nếu được giữ nguyên, điều này có thể làm cho cấu trúc dự án linh hoạt hơn và cải thiện tiềm năng thương mại cho các dự án công nghiệp và dự án dựa trên khu vực đa khách thuê, mặc dù lợi ích thực tế vẫn phụ thuộc vào sức mạnh thương lượng, chuẩn mực giá điện của người dùng cuối và điều kiện thực hiện tại địa phương.

Dự thảo cũng đề xuất một cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với các dự án lắp đặt trên tài sản công. Trong phần giải thích, Bộ nêu rõ rằng hệ thống điện mặt trời áp mái tự sản xuất và tự tiêu thụ được lắp đặt trên tài sản công có thể bán điện dư thừa, với điều kiện là việc này cũng tuân thủ khung pháp lý về quản lý và sử dụng tài sản công và phù hợp với chức năng và nhiệm vụ công của người bán. Nếu điều khoản này được giữ lại trong nghị định cuối cùng, nó sẽ mở rộng thị trường điện mặt trời áp mái tiềm năng vượt ra ngoài các nhà máy và nhà ở tư nhân để bao gồm một phạm vi rộng hơn các tòa nhà thuộc khu vực công.

Ngoài ngưỡng bán hàng thặng dư cao hơn, dự thảo cũng chỉ ra một quy trình thực hiện được đơn giản hóa hơn. Mặc dù khung pháp lý hiện hành đã yêu cầu các đơn vị điện lực cung cấp hướng dẫn kỹ thuật trong vòng năm ngày làm việc trong một số trường hợp nhất định, nhưng thời hạn đó chủ yếu áp dụng cho một bước thủ tục cụ thể chứ không phải toàn bộ quy trình. Dự thảo dường như tiến xa hơn bằng cách giao cho đơn vị quản lý lưới điện trách nhiệm không chỉ hướng dẫn người nộp đơn mà còn cập nhật và ký các tài liệu kết nối lưới điện và mua bán điện đã sửa đổi trong cùng thời hạn năm ngày làm việc đó nếu có thể áp dụng. Điều này rất quan trọng bởi vì trong thị trường năng lượng phân tán, tiến độ dự án thường bị chậm lại không chỉ do sự không chắc chắn về giá cả mà còn do các thủ tục hành chính không rõ ràng hoặc rời rạc.

Ai sẽ được lợi nhiều nhất nếu bản dự thảo được thông qua?

Những người hưởng lợi rõ ràng nhất có thể là người dùng công nghiệp và thương mại có mái nhà lớn và nhu cầu tiêu thụ điện năng đáng kể vào ban ngày. Các nhà máy, nhà kho, cơ sở hậu cần, tòa nhà thương mại và các nhà sản xuất xuất khẩu thường có diện tích mái nhà đủ lớn để hỗ trợ các hệ thống có kích thước đáng kể, nhưng không phải tất cả sản lượng điện giữa trưa của họ đều có thể được tiêu thụ ngay lập tức tại chỗ. Với ngưỡng thặng dư được bù trừ 20%, kích thước hệ thống tối ưu có thể bị hạn chế một cách giả tạo. Ngưỡng 50%—hoặc tỷ lệ cao hơn tạm thời đến năm 2030—sẽ làm cho các hệ thống lớn hơn khả thi hơn và cải thiện luận điểm về điện mặt trời tại chỗ như một công cụ quản lý chi phí trung hạn.

Triển khai hệ thống điện mặt trời mái nhà

Nguồn: Thời báo Sài Gòn

Các hộ gia đình cũng có thể được hưởng lợi, mặc dù ở mức độ chọn lọc hơn. Khung pháp lý hiện hành đã tạo điều kiện tương đối đơn giản cho các hộ gia đình nhà riêng có công suất dưới 100 kW tham gia. Ngoài ra, Bộ Công Thương đã đệ trình dự thảo chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tự sản xuất, tự tiêu thụ cùng với hệ thống lưu trữ, với thời hạn thực hiện dự kiến từ đầu năm 2026 đến ngày 31 tháng 12 năm 2030. Gói hỗ trợ dự thảo bao gồm các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ lắp đặt và hướng dẫn kỹ thuật. Nếu các biện pháp hỗ trợ hộ gia đình này được thông qua cùng với sửa đổi về bán điện dư thừa, hiệu quả kinh tế của điện mặt trời áp mái nhà ở có thể được cải thiện, đặc biệt đối với các hộ gia đình tiêu thụ nhiều điện năng hơn hoặc những hộ gia đình sẵn sàng kết hợp điện mặt trời với pin lưu trữ.

Nguồn: Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp

Nhóm hưởng lợi thứ ba sẽ là toàn bộ hệ sinh thái điện mặt trời mái nhà. Các nhà thầu EPC, nhà cung cấp biến tần, nhà cung cấp pin, đối tác tài chính và các công ty dịch vụ năng lượng đều sẽ được lợi nếu việc đầu tư vào điện mặt trời mái nhà trở nên dễ dàng hơn đối với các dự án quy mô vừa và lớn. Điều này đặc biệt quan trọng vì hướng dẫn gần đây của chính phủ cũng chỉ ra sự quan tâm mạnh mẽ hơn đến việc triển khai hệ thống lưu trữ và tích hợp hệ thống điện thông minh hơn, điều này có thể tạo ra nhiều không gian hơn cho các gói dịch vụ kết hợp điện mặt trời và lưu trữ thay vì các hệ thống điện mặt trời mái nhà riêng lẻ.

Bản dự thảo cải thiện kinh tế, nhưng không nhất thiết mang lại tự do thương mại hoàn toàn.

Một điểm cần được làm rõ. Ngay cả khi ngưỡng xuất khẩu tăng lên, Việt Nam cũng không có ý định tự do hóa hoàn toàn thị trường điện mặt trời mái nhà thành thị trường bán lại không hạn chế. Vào tháng 2 năm 2026, Cổng thông tin Chính phủ đã tái khẳng định định nghĩa điện tự sản xuất, tự tiêu thụ là điện năng được sản xuất và tiêu thụ tại địa điểm của người sử dụng, chủ yếu phục vụ nhu cầu của chính người sử dụng đó. Trên cơ sở đó, Chính phủ giải thích rằng hệ thống điện mặt trời mái nhà được phát triển theo khái niệm “tự sản xuất, tự tiêu thụ” không thể đơn giản được coi là mô hình bán lại thương mại thông thường. Điều này có nghĩa là một số thỏa thuận điện mặt trời mái nhà của bên thứ ba vẫn có thể phải đối mặt với các giới hạn pháp lý hoặc cần được cấu trúc cẩn thận.

Sự phân biệt này rất quan trọng vì sự hưng phấn của thị trường đôi khi có thể thay đổi nhanh hơn các định nghĩa pháp lý. Bản dự thảo có vẻ thuận lợi hơn cho khả năng huy động vốn của dự án, nhưng nó không tự động biến điện mặt trời mái nhà thành một mô hình kinh doanh điện thương mại mở. Do đó, những người chiến thắng tiềm năng không phải là mọi mô hình điện mặt trời mái nhà có thể tưởng tượng được, mà là những dự án vẫn tập trung rõ ràng vào tiêu thụ tại chỗ, với việc bán điện dư thừa đóng vai trò là cơ chế cân bằng chứ không phải là nguồn doanh thu duy nhất của dự án.

Những doanh nghiệp nên theo dõi điều gì tiếp theo?

Đối với các doanh nghiệp đang xem xét triển khai điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam, bốn vấn đề cần được chú ý kỹ lưỡng. Thứ nhất, nội dung cuối cùng của nghị định sửa đổi rất quan trọng vì quy định 50% vẫn đang trong giai đoạn dự thảo. Thứ hai, khái niệm tạm thời “trên mức 50% đến năm 2030” đầy hứa hẹn, nhưng cũng chưa phải là quyết định cuối cùng và có thể vẫn được sửa đổi. Thứ ba, việc thực thi tại địa phương – đặc biệt là các điều kiện đấu nối, hướng dẫn kỹ thuật và các hạn chế của lưới điện – sẽ tiếp tục quyết định dự án nào được ưu tiên triển khai.

Kết luận

Dự thảo sửa đổi luật điện mặt trời mái nhà của Việt Nam hướng đến một khuôn khổ thực tế hơn về mặt thương mại, nhưng chưa phải là một khuôn khổ hoàn toàn tự do hóa. Nếu được thông qua rộng rãi theo hướng hiện tại, nó có thể làm cho điện mặt trời mái nhà trở nên hấp dẫn hơn đáng kể đối với các chủ sở hữu mái nhà công nghiệp và thương mại, một số hộ gia đình nhất định và toàn bộ hệ sinh thái điện mặt trời kết hợp lưu trữ. Đồng thời, cơ hội thực sự sẽ phụ thuộc ít hơn vào con số tổng quan mà nhiều hơn vào cách nghị định cuối cùng xử lý tỷ lệ xuất khẩu, giá cả, đơn giản hóa thủ tục và việc tiếp tục nhấn mạnh về mặt pháp lý đối với tự tiêu thụ. Đối với các bên tham gia thị trường, thông điệp là tích cực - nhưng đó vẫn là một cơ hội chính sách đang được định hình, chứ chưa phải là một bộ quy tắc đã được hoàn thiện.

Đọc thêm

Năng lượng mặt trời Việt Nam: Tổng quan thị trường và thông tin đầu tư

Thị trường sản xuất pin mặt trời Việt Nam: Động thái đầu tư từ doanh nghiệp Nhật Bản

* Lưu ý: Nếu bạn muốn trích dẫn thông tin trong bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và kèm theo link bài viết để đảm bảo tôn trọng bản quyền.

Tài liệu tham khảo

– Nghị định số 57/2025/ND-CP về Cơ chế giao dịch điện trực tiếp giữa các đơn vị sản xuất điện năng tái tạo và người tiêu dùng điện lớn.Truy cập>

– Nghị định số 58/2025/ND-CP giải thích Luật về điện liên quan đến phát triển điện năng tái tạo và điện năng mớiTruy cập>

– Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 57 về cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa các nhà sản xuất điện năng tái tạo và người mua, và Nghị định số 58 quy định chi tiết việc thi hành Luật Điện lực về phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới.Truy cập>

– Tổng hợp và giải thích ý kiến phản hồi của các bên liên quan về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều khoản của Nghị định số 57 (cơ chế mua bán điện trực tiếp) và Nghị định số 58 (thực hiện Luật Điện lực về phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới).Truy cập>

– Quyết định số 768/QD-TTg phê duyệt sửa đổi Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021 – 2030 và tầm nhìn đến năm 2050Truy cập>

– Thông tin làm rõ trên Cổng thông tin Chính phủ về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất và tự tiêu thụTruy cập>

– Dự thảo chính sách hỗ trợ hộ gia đình của Bộ Công Thương về điện mặt trời và hệ thống lưu trữ trên mái nhàTruy cập>