Nghị định số 249/2025/NĐ-CP của Việt Nam thể hiện một bước tiến quan trọng trong việc giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực khoa học và công nghệ cao cấp trong bối cảnh cạnh tranh nhân tài toàn cầu ngày càng gay gắt. Bằng việc đưa ra các cơ chế tuyển dụng linh hoạt, chế độ đãi ngộ theo thị trường, quyền tự chủ nghề nghiệp và hỗ trợ toàn diện cho gia đình, nghị định thể hiện cam kết của Việt Nam đối với đổi mới và chuyển đổi số. Mặc dù vẫn còn những thách thức trong việc áp dụng thực tiễn, nhưng tác động của nghị định đến nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ là những yếu tố cần được các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm khi hoạt động tại Việt Nam.

Bối cảnh và tình hình Việt Nam

Yêu cầu cấp thiết từ định hướng của chính phủ

Việt Nam đã khẳng định rõ ràng rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực nền tảng cho sự phát triển của quốc gia. Nghị quyết 57-NQ/TW xác định các lĩnh vực này là những đột phá chiến lược hàng đầu cho sự tiến bộ kinh tế - xã hội, hiện đại hóa và hội nhập toàn cầu. Nghị quyết hướng đến việc tận dụng đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nâng cao năng suất, nâng cấp cơ cấu sản xuất và ngăn ngừa tình trạng trì trệ phát triển trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư.[1]Để đạt được mục tiêu đã nêu trong nghị quyết, nguồn nhân lực được xác định là một trong những tài sản quý giá nhất.

Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Việt Nam đã ghi nhận những tiến bộ trong việc tham gia giáo dục đại học và mở rộng lực lượng lao động. Từ năm 2015 đến năm 2023, số lượng người tham gia nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ tăng trưởng ổn định với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 3,531 người/tấn. Tỷ lệ chuyên gia có bằng tiến sĩ cũng đang tăng lên. [2].

Number of people engaged in scientific research and technological development in Vietnam (2015-2023)

Đơn vị: %

Nguồn: Văn phòng Thống kê Quốc gia

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt đáng kể nguồn nhân lực khoa học và công nghệ chất lượng cao. Riêng trong lĩnh vực công nghệ thông tin, Việt Nam dự kiến cần khoảng 700.000 nhân lực CNTT vào năm 2025, nhưng các cơ sở đào tạo trong nước hiện chỉ sản xuất được một phần nhỏ con số đó với năng lực đáp ứng yêu cầu công việc.[3].

Hơn nữa, nhiều đánh giá chỉ ra rằng mặc dù số lượng sinh viên theo học các chương trình đại học ngành STEM đã tăng lên, nhưng nhiều sinh viên tốt nghiệp lại thiếu kỹ năng thực tiễn và năng lực phù hợp với ngành nghề. Do sự mất cân bằng giữa các chương trình đào tạo và nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động, chỉ có khoảng 30% sinh viên tốt nghiệp ngành CNTT đáp ứng được yêu cầu của các doanh nghiệp.[4].

Cuộc cạnh tranh toàn cầu về nhân tài

Vị trí địa lý của Việt Nam tại Đông và Đông Nam Á đặt đất nước này vào ngã ba của một số hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động nhất thế giới. Năm 2025, Việt Nam xếp thứ 44 trên bảng xếp hạng toàn cầu và thứ 9 trong khu vực Đông Nam Á, Đông Á và Châu Đại Dương, sau các nền kinh tế đổi mới sáng tạo lân cận như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và Hồng Kông. [5].

Sự gần gũi về địa lý này tạo ra cả cơ hội và sự cạnh tranh gay gắt trong việc thu hút nhân tài có tay nghề cao, bởi vì các nền kinh tế này thu hút và giữ chân các chuyên gia thông qua năng lực đổi mới, hệ sinh thái nghiên cứu đã được thiết lập và sự hội nhập sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Top 10 Chỉ số Đổi mới Toàn cầu (GII) năm 2025 tại khu vực Đông Nam Á, Đông Á và Châu Đại Dương.

Đơn vị: Điểm GII

Nguồn: Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới

Đồng thời, Việt Nam đang đối mặt với thách thức chảy máu chất xám. Theo Ngân hàng Thế giới, khoảng 651.300 nhân tài Việt Nam hiện đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài, đặc biệt là trong các lĩnh vực tăng trưởng cao và các thị trường công nghệ tiên tiến.[6]Tình trạng này càng trầm trọng hơn bởi một vòng luẩn quẩn kéo dài: nhiều sinh viên tốt nghiệp xuất sắc theo đuổi chương trình tiến sĩ ở nước ngoài và không trở về, trong khi những người ở lại Việt Nam thường gặp phải những hạn chế như nguồn kinh phí nghiên cứu hạn chế và cơ sở hạ tầng phòng thí nghiệm lạc hậu. Việt Nam gặp khó khăn khi cạnh tranh với các động lực kinh tế và nguồn lực do các nước láng giềng trong khu vực cung cấp: không chỉ mức lương cao hơn, mà các trung tâm đổi mới sáng tạo nước ngoài còn cung cấp nhân tài với môi trường nghiên cứu và phát triển chuyên sâu cùng mạng lưới toàn cầu.

Việc ban hành Nghị định 249/2025/ND-CP

Đáp ứng bối cảnh đó, Nghị định số 249/2025/NĐ-CP về cơ chế và chính sách thu hút chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số cho khu vực công đã được ban hành.

Những điểm nổi bật của Nghị định 249/2025/ND-CP

Nguồn: B&Company, tóm tắt từ Nghị định 249/2025/ND-CP

Một trong những khía cạnh quan trọng nhất của sắc lệnh là mức độ tự chủ nghề nghiệp được trao cho các chuyên gia.[7]Một yếu tố quan trọng không kém là khung lương thưởng theo định hướng thị trường. Không giống như các chế độ khu vực công truyền thống bị ràng buộc bởi các thang lương cứng nhắc, Nghị định 249 cho phép đàm phán lương một cách đầy đủ dựa trên chuyên môn, vai trò và điều kiện thị trường.

Hơn nữa, sau khi hoàn thành nhiệm vụ được giao, các chuyên gia có thể được bổ nhiệm vào các vị trí lãnh đạo và quản lý trong các đơn vị dịch vụ công mà không bị ràng buộc bởi tuổi tác, kế hoạch chức năng, trình độ lý thuyết chính trị hoặc thâm niên liên tục như trước đây.[8].

Hơn nữa, bằng cách mở rộng hỗ trợ cho các thành viên trong gia đình, chính sách này thừa nhận rằng việc thu hút nhân tài không chỉ là quyết định cá nhân mà còn là quyết định của cả gia đình.

Những thách thức và hạn chế của Sắc lệnh

Sự thành công của sắc lệnh phụ thuộc rất nhiều vào... Năng lực thực thi ở cấp bộ, ngành và địa phương. Nhiều cơ quan nhà nước thiếu kinh nghiệm trong việc đàm phán mức lương theo thị trường, quản lý hợp đồng dựa trên hiệu quả công việc hoặc đánh giá các chuyên gia quốc tế cấp cao.[9].

Mặc dù trên lý thuyết, quyền tự chủ đáng kể được trao, nhưng trên thực tế,Tuy nhiên, các biện pháp kiểm soát hành chính vẫn có thể hạn chế việc ra quyết định thực tế. quyền lựcNếu các quy trình phê duyệt cũ, quy tắc mua sắm hoặc hệ thống phân cấp nội bộ không được cải cách song song, các chuyên gia có thể gặp phải khoảng cách giữa quyền hạn chính thức và quyền tự chủ thực tế.

Mặc dù Nghị định 249 đưa ra nhiều ưu đãi hấp dẫn, Các thách thức về hội nhập phi tài chính vẫn còn tồn tại đối với các chuyên gia.Rào cản ngôn ngữ và khác biệt về văn hóa làm việc có thể ảnh hưởng đến khả năng làm việc hiệu quả của các chuyên gia nước ngoài. Ngay cả các chuyên gia Việt Nam cũng có thể gặp phải cú sốc văn hóa khi chuyển sang làm việc trong khu vực công. Nếu không có giai đoạn chuyển tiếp và sự hỗ trợ từ các hệ thống quản lý nhân tài, các chuyên gia có thể dành quá nhiều thời gian để tìm hiểu những phức tạp về văn hóa thay vì tập trung vào công việc chuyên môn cốt lõi.[10].

Kết luận và ý nghĩa

Nghị định này phản ánh quyết tâm của Việt Nam trong việc tăng cường năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số quốc gia.

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, điều này tạo ra những cơ hội dài hạn. Một nền tảng nghiên cứu công lập vững mạnh hơn và đội ngũ chuyên gia kết nối toàn cầu hơn có thể thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực hấp thụ trong nước và cải thiện chất lượng hợp tác với các đối tác Việt Nam. Các nhà đầu tư trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu và phát triển, dịch vụ số và các ngành công nghiệp tiên tiến nên theo dõi xem Nghị định 249 được thể hiện như thế nào trong việc cải thiện cơ sở hạ tầng nghiên cứu, sự tinh tế trong quản lý pháp lý và hệ sinh thái nhân tài. Đó là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của dự án và kết quả đổi mới, ngay cả ngoài khu vực công.

Đồng thời, các nhà đầu tư nước ngoài cũng có thể đối mặt với những thách thức mới nổi. Khi Việt Nam tăng cường cạnh tranh thu hút nhân tài hàng đầu (cả trong nước và quốc tế), các doanh nghiệp tư nhân có thể gặp phải tình trạng thị trường lao động khan hiếm hơn và áp lực tăng lương đối với các chuyên gia có tay nghề cao. Do đó, các nhà đầu tư nên chú ý đến cạnh tranh nhân tài và các chiến lược phát triển nguồn nhân lực khi Việt Nam chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo.

* Lưu ý: Nếu bạn muốn trích dẫn thông tin trong bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và kèm theo link bài viết để đảm bảo tôn trọng bản quyền.

Đọc thêm

Cập nhật thị trường lao động Việt Nam: Tăng lương tối thiểu theo khu vực có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026.

Thị trường nhân lực CNTT tại Việt Nam – Cơ hội hợp tác với doanh nghiệp nước ngoài

[1] Đan Trí, Việt Nam sẽ phát triển thông qua đổi mới và chuyển đổi số (https://dantri.com.vn/khoa-hoc/viet-nam-se-la-quoc-gia-phat-trien-bang-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-doi-so-20241225113651366.htm)

[2] Cục Thống kê Quốc gia, Số lượng người tham gia nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (https://www.nso.gov.vn/en/px-web/?pxid=E1332&theme=Education)

[3] VN Economy, Ngành công nghệ thông tin của Việt Nam hiện đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt 200.000 lao động so với nhu cầu (https://vneconomy.vn/nganh-cong-nghe-thong-tin-viet-nam-dang-thieu-hut-200-000-nhan-luc-so-voi-nhu-cau.htm)

[4] Đan Trí, Việt Nam đang thiếu trầm trọng nhân tài tay nghề cao (hhttps://dantri.com.vn/cong-nghe/viet-nam-thieu-hut-nghiem-trong-nhan-luc-trinh-do-cao-20250326132608030.htm)

[5] World Intellectual Property Organization, Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/assets/80937/2000EN%20Global%20Innovation%20Index%202025%20-%20Full%20-%20v8.pdf)

[6] Ngân hàng Thế giới, Đẩy nhanh phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao tại Việt Nam (https://documents1.worldbank.org/curated/en/099142309042522486/pdf/IDU-743c96bd-3fe7-4755-88a6-903c94bc5f08.pdf)

[7] Bộ Giáo dục Việt Nam, Nghị định 249 mở ra “con đường” thuận lợi cho những cá nhân tài năng và chuyên gia gia nhập khu vực công (https://giaoduc.net.vn/nghi-dinh-249-mo-duong-cao-toc-thong-thoang-cho-nhan-tai-chuyen-gia-vao-khu-vuc-cong-post254772.gd)

[8] Tạp chí Pháp Luật, Không cần kế hoạch bài bản, các chuyên gia khoa học vẫn có thể trở thành lãnh đạo trong các cơ quan chính phủ. (https://plo.vn/khong-can-quy-hoach-chuyen-gia-khoa-hoc-co-the-lam-lanh-dao-trong-co-quan-nha-nuoc-post871402.html)

[9] Bộ Giáo dục Việt Nam, Nghị định 249 mở ra “con đường” thuận lợi cho những cá nhân tài năng và chuyên gia gia nhập khu vực công (https://giaoduc.net.vn/nghi-dinh-249-mo-duong-cao-toc-thong-thoang-cho-nhan-tai-chuyen-gia-vao-khu-vuc-cong-post254772.gd)

[10] Bộ Giáo dục Việt Nam, Để thu hút hiệu quả các chuyên gia khoa học và công nghệ vào khu vực công, cần thiết lập hệ thống “lọc hai cấp” (https://giaoduc.net.vn/de-thu-hut-chuyen-gia-khcn-vao-khu-vuc-cong-hieu-qua-can-xay-dung-bo-loc-hai-tang-post254940.gd)