Thị trường gỗ Việt Nam là một lĩnh vực phát triển nhanh chóng, được thúc đẩy bởi hiệu quả xuất khẩu mạnh mẽ và nhu cầu nội địa ngày càng tăng. Chuỗi giá trị trải dài từ nguyên liệu đầu vào (bao gồm nguồn trong nước và nhập khẩu), chế biến sơ cấp, sản xuất, và cuối cùng là sản phẩm đầu ra, phục vụ cả thị trường toàn cầu rộng lớn và nhu cầu tiêu dùng nội địa đang tăng cao. Bài viết này xem xét tình hình nhập khẩu gỗ để xác định các vấn đề pháp lý và yêu cầu tuân thủ đối với các nhà xuất khẩu nước ngoài. Tiếp theo là phân tích sự phân bố địa lý của các công ty chế biến và phân phối, cùng với thế mạnh xuất khẩu của Việt Nam và xu hướng phát triển của thị trường nội địa. Cuối cùng, bài viết đưa ra các khuyến nghị cho các nhà xuất khẩu gỗ nước ngoài muốn thâm nhập thị trường thành công và duy trì khả năng cạnh tranh lâu dài.

Chuỗi giá trị của thị trường gỗ Việt Nam

Chuỗi cung ứng trong thị trường gỗ Việt Nam có thể được tóm tắt như sau: Nguyên liệu thô được thu mua trực tiếp từ rừng trồng trong nước và gỗ nhập khẩu, chiếm lần lượt 751 tấn 3 tấn và 251 tấn 3 tấn.[1]Gỗ nguyên liệu được đưa vào quy trình chế biến sơ cấp, nơi nó được cưa, bóc vỏ thành ván lạng, sấy khô bằng lò hoặc chế biến thành ván ép và các vật liệu bán thành phẩm khác. Những vật liệu này được chuyển đến ngành công nghiệp chế tạo thứ cấp, một lĩnh vực phát triển cao chuyên sản xuất đồ nội thất, linh kiện nội thất, ván sàn, bao bì và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ cho cả xuất khẩu và tiêu dùng trong nước. Sản phẩm hoàn thiện được vận chuyển qua các nhà bán buôn, nhà xuất khẩu và nhà phân phối đến hai thị trường chính: thị trường xuất khẩu toàn cầu (78%) và thị trường nội địa (22%).[2].

Vietnam timber value chain

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam

Tình hình nhập khẩu hiện tại

Năm 2024, giá trị nhập khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt hơn 2,8 tỷ USD, tăng mạnh 28,11 tỷ tấn so với năm 2023.

Vietnam import value of timber and wood products 2021-2024

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: VIFOREST, FPA Bình Định, HAWA, BIFA, DOWA và Forest Trends

Ngành công nghiệp chế biến gỗ của Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào gỗ xẻ và gỗ tròn nhập khẩu, chiếm hơn 501.300 tấn trong tổng giá trị nhập khẩu năm 2024. Gỗ từ các khu rừng trồng của Việt Nam chủ yếu có đường kính nhỏ, có thể dùng làm ván lạng, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất ván ép. Nhập khẩu là nguồn quan trọng đối với gỗ có đường kính lớn, thường được sử dụng cho các sản phẩm gỗ ngoài trời hoặc trong nhà.[3].

Imported timber and wood products value distribution 2023 -2024

Nguồn: VIFOREST, FPA Bình Định, HAWA, BIFA, DOWA và Forest Trends

Gỗ xẻ là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất, chiếm 32,81 tỷ tấn trong tổng giá trị nhập khẩu gỗ của Việt Nam năm 2024. Mỹ, Lào, Brazil và Chile vẫn là những nhà cung cấp chính.

Vietnam imported sawn wood origins distribution (2024)

100% = 923,1 triệu USD

Nguồn: VIFOREST, FPA Bình Định, HAWA, BIFA, DOWA và Forest Trends

Gỗ tròn chiếm 17,71 tấn/3 tấn trong tổng giá trị nhập khẩu, vẫn là một trong hai nguyên liệu thô quan trọng nhất đối với ngành chế biến gỗ của Việt Nam. Thị trường chủ yếu là gỗ tròn từ Mỹ, Bỉ, Cameroon, Pháp và Đức, chiếm 511 tấn/3 tấn trong tổng lượng nhập khẩu.

Vietnam imported round logs origins distribution (2024)

100% = 497,8 triệu USD

Nguồn: VIFOREST, FPA Bình Định, HAWA, BIFA, DOWA và Forest Trends

Các vấn đề pháp lý liên quan đến việc nhập khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ

Hệ thống quản lý cốt lõi là Hệ thống Đảm bảo Tính hợp pháp của Gỗ Việt Nam (VNTLAS), quy định phải có bằng chứng chứng minh tất cả gỗ nhập khẩu đã được khai thác, chế biến và xuất khẩu hợp pháp. Theo hệ thống này, các nhà xuất khẩu phải cung cấp đầy đủ các giấy tờ pháp lý, bao gồm giấy tờ chứng minh nguồn gốc rừng, giấy phép khai thác hoặc hồ sơ quản lý rừng, giấy tờ truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng, hợp đồng mua bán, hóa đơn, phiếu đóng gói và tờ khai gỗ chi tiết ghi rõ tên loài và khối lượng. Các giấy tờ này được kiểm tra tại hải quan và phải phù hợp với các yêu cầu được nêu trong quy định về nhập khẩu gỗ của Chính phủ Việt Nam.[4].

Ngoài ra, cần kiểm tra xem loại gỗ có nằm trong danh sách CITES (Công ước về buôn bán quốc tế các loài động thực vật hoang dã nguy cấp) hay không. Các nhà xuất khẩu cũng có thể tham khảo danh sách các loại gỗ nhập khẩu tại Việt Nam để kiểm tra xem loại gỗ nào hiện được phép nhập khẩu qua biên giới Việt Nam.[5].

Các biện pháp kiểm dịch và kiểm dịch thực vật cũng cần được xem xét, tùy thuộc vào loại gỗ và cách chế biến. Việt Nam yêu cầu Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với gỗ tròn, gỗ xẻ tươi và bất kỳ loại gỗ xẻ nào còn giữ vỏ hoặc chất sinh học. Gỗ và các sản phẩm gỗ thường được phân loại theo Mã HS chương 44, danh sách Mã HS yêu cầu xử lý kiểm dịch thực vật bao gồm HS4403, HS4404, HS4406, HS4407, HS4415 và HS4421.[6]Nếu cần kiểm dịch thực vật, mẫu sản phẩm sẽ được lấy theo quy định kỹ thuật quốc gia về phương pháp lấy mẫu kiểm dịch thực vật và gửi đến cơ quan nhận dạng dịch hại.[7]Phương pháp xử lý nhiệt thường gắn liền với tiêu chuẩn ISPM 15, áp dụng riêng cho vật liệu đóng gói bằng gỗ (ví dụ: pallet, thùng) nhưng không áp dụng cho các sản phẩm gỗ thành phẩm.[8].

Việt Nam cũng có danh sách các quốc gia hoặc khu vực được Việt Nam công nhận là tuân thủ và tích cực xuất khẩu gỗ hợp pháp vào nước này theo hệ thống đảm bảo tính hợp pháp của gỗ. Trong số 51 quốc gia trải rộng trên 5 châu lục, Nhật Bản là một trong số đó.[9].

Các nhà chế biến và phân phối gỗ trên thị trường

Tại Việt Nam, các cơ sở chế biến gỗ chủ yếu tập trung ở khu vực Đông Nam Á, Đồng bằng sông Hồng và các vùng núi có rừng trồng. Theo mã ngành VSIC 16210 (Sản xuất ván lạng, ván ép và tấm lạng) và 16220 (Sản xuất đồ gỗ xây dựng và đồ mộc), đa số là các doanh nghiệp siêu nhỏ. Khu vực Đông Nam Á có tỷ lệ doanh nghiệp chế biến vừa và nhỏ cao nhất, chiếm 431 tấn/3 tấn tổng số doanh nghiệp chế biến trong khu vực. Vùng núi cũng có 411 tấn/3 tấn doanh nghiệp chế biến vừa và nhỏ.

Wood processors in Vietnam (2023)

Nguồn: Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp B&Company (Mã VSIC: 16210, 16220)

Thị trường gỗ Việt Nam được phục vụ bởi một mạng lưới phân phối và bán buôn đa dạng, đóng vai trò là mắt xích chính giữa các nhà cung cấp nước ngoài, nhà máy chế biến và người tiêu dùng trong nước. Theo mã ngành VSIC 46631 (Bán buôn tre, gỗ thô và gỗ chế biến làm vật liệu xây dựng), năm 2023 có khoảng 5.000 doanh nghiệp các loại trên khắp Việt Nam. Trong đó, 551 TP3T là doanh nghiệp siêu nhỏ, 431 TP3T là doanh nghiệp vừa và nhỏ, còn lại 21 TP3T (khoảng 100 doanh nghiệp) được coi là doanh nghiệp lớn. Các doanh nghiệp này chủ yếu tập trung ở khu vực Đông Nam Á (Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai) và Đồng bằng sông Hồng (Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định).

Wood wholesalers in Vietnam (2023)

Nguồn: Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp B&Company (Mã VSIC: 46631)

Tại Việt Nam, các nhà bán buôn gỗ không còn chỉ tập trung vào việc cung cấp gỗ giá rẻ trong nước cho thị trường đại chúng, mà ngày càng phân phối nhiều loại gỗ nhập khẩu chất lượng cao như gỗ sồi trắng, sồi đỏ, tần bì, óc chó, dẻ gai, phong, thông và bạch dương. Các nhà phân phối tiêu biểu bao gồm Tavico (Tân Vinh Cửu), được biết đến rộng rãi là một trong những nhà nhập khẩu và bán buôn gỗ hàng đầu tại Việt Nam, Nam Bắc Gỗ, chuyên nhập khẩu gỗ cứng từ châu Âu và Mỹ, cũng như Phương Nam Gỗ, Lidowood, GreenEcoLife và Mỹ Đức Gỗ, tất cả đều đóng vai trò tích cực trong việc cung cấp gỗ nhập khẩu cao cấp cho các nhà sản xuất đồ nội thất và trang trí nội thất.

Xuất khẩu gỗ và tiêu thụ gỗ trong nước của Việt Nam

Ngành công nghiệp gỗ và chế biến gỗ của Việt Nam là một trong những ngành xuất khẩu năng động nhất cả nước, đạt 16,3 tỷ USD vào năm 2024. Thị trường nước ngoài chính của Việt Nam là Mỹ, tiêu thụ hơn một nửa lượng gỗ và chế phẩm gỗ xuất khẩu. Trung Quốc là thị trường lớn thứ hai của gỗ và chế phẩm gỗ Việt Nam, chiếm 111 tỷ tấn giá trị xuất khẩu. Các thị trường nổi bật khác bao gồm Nhật Bản và Hàn Quốc, cũng như các nước thuộc EU. Chính phủ đặt mục tiêu mở rộng hơn nữa, hướng tới xuất khẩu gỗ đạt 20 tỷ USD vào năm 2025 và 25 tỷ USD vào năm 2030.^[10].

Giá trị xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam (năm 2024)

100% = 16,3 tỷ USD

Nguồn: VIFOREST, FPA Bình Định, HAWA, BIFA, DOWA và Forest Trends

Các thế mạnh chính của Việt Nam trong xuất khẩu là đồ nội thất bằng gỗ, ván ép, ván sợi mật độ trung bình (MDF), các sản phẩm dạng tấm và các sản phẩm tre cải tiến.[11]Nhu cầu thị trường đang chuyển dịch sang gỗ bền vững, có nguồn gốc rõ ràng và được chứng nhận, thúc đẩy Việt Nam mở rộng diện tích rừng được chứng nhận và nâng cấp chuỗi cung ứng. Quốc gia này đặt mục tiêu có hơn một triệu ha rừng được chứng nhận FSC vào năm 2030, phù hợp với xu hướng toàn cầu hướng tới các sản phẩm gỗ “xanh” và ít phát thải carbon.[12]Nhiều nhà sản xuất cũng đang chuyển hướng sang các dòng sản phẩm có giá trị cao và đồ nội thất chú trọng thiết kế để tăng lợi nhuận và giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô hoặc bán thành phẩm.

Bên cạnh vị thế vững mạnh trên thị trường toàn cầu, Việt Nam đang chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng nhu cầu tiêu thụ sản phẩm gỗ trong nước, được thúc đẩy bởi quá trình đô thị hóa nhanh chóng, phát triển cơ sở hạ tầng và sự gia tăng tầng lớp trung lưu với mức sống cao hơn. Dự kiến tiêu thụ gỗ trong thị trường nội địa với 100 triệu dân Việt Nam sẽ đạt 5 tỷ USD vào năm 2025 và tiếp tục tăng trưởng đến năm 2030.[13].

Một xu hướng quan trọng trong nhu cầu nội địa là sự chuyển dịch sang các sản phẩm gỗ có giá trị cao hơn, được sản xuất trong nước, bao gồm đồ nội thất, vật liệu xây dựng và đồ trang trí, để đáp ứng cả sở thích của người tiêu dùng và các chính sách của chính phủ nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp địa phương. Thị trường đô thị đang mở rộng và chất lượng được đảm bảo của gỗ trồng trong nước đang thúc đẩy sự tăng trưởng này, mặc dù ngành công nghiệp vẫn tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu gỗ tròn chất lượng cao và các loài gỗ quý hiếm, đặc biệt là cho các ứng dụng nội thất và xây dựng cao cấp.[14].

Xu hướng hiện nay là tích hợp nghề thủ công truyền thống với các công nghệ hiện đại, bền vững. Khi các trung tâm đô thị mở rộng và chính phủ thúc đẩy các tiêu chuẩn xây dựng xanh, nhu cầu về gỗ bền vững, có nguồn gốc địa phương trong xây dựng dự kiến sẽ tiếp tục tăng. Sự phát triển này phù hợp với tầm nhìn dài hạn của Việt Nam về việc mở rộng thị trường nội địa đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh toàn cầu của ngành công nghiệp gỗ.

Ý nghĩa kinh doanh và khuyến nghị

Thị trường gỗ Việt Nam mang đến nhiều cơ hội cho các nhà xuất khẩu nước ngoài, được hỗ trợ bởi nhu cầu nhập khẩu mạnh mẽ, tăng trưởng tiêu thụ trong nước và ngành công nghiệp chế biến gỗ tích hợp sâu rộng. Để thâm nhập thị trường hiệu quả, các nhà xuất khẩu nước ngoài nên xem xét các yếu tố sau:

Các nhà xuất khẩu phải ưu tiên hàng đầu việc tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro. Quy định của Việt Nam yêu cầu hồ sơ pháp lý đầy đủ và chính xác, đặc biệt là về nguồn gốc xuất xứ và tính bền vững của các sản phẩm gỗ. Các nhà xuất khẩu cũng phải đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch và kiểm dịch thực vật đối với các sản phẩm thuộc một số loại HS nhất định. Do đó, các nhà xuất khẩu nước ngoài cần nghiên cứu kỹ các văn bản pháp luật ngành hiện hành để xác định sản phẩm cụ thể của mình thuộc loại nào, loại nào và yêu cầu thủ tục và xử lý nào.

Nên hợp tác với các nhà nhập khẩu Việt Nam để nhận được hỗ trợ trong việc xử lý các thủ tục pháp lý, thông quan và kiểm tra. Các nhà nhập khẩu địa phương có thể nhanh chóng cập nhật các yêu cầu VNTLAS đang thay đổi, duy trì mối quan hệ với các cơ quan kiểm tra và tư vấn cho các nhà xuất khẩu về việc chuẩn bị hồ sơ và vận chuyển tối ưu. Khả năng hậu cần của họ cũng giúp giảm rủi ro cho người mua ở khâu tiếp theo và cải thiện khả năng chấp nhận sản phẩm.

Các đối tác địa phương đóng vai trò then chốt trong các bước tiếp theo của chuỗi giá trị gỗ Việt Nam: chế biến, sản xuất và phân phối sản phẩm gỗ. Hệ thống phân phối của Việt Nam bao gồm khoảng 5.000 nhà bán buôn và nhiều nhà chế biến tập trung tại các khu công nghiệp trọng điểm như Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Hà Nội và Bắc Ninh. Hầu hết các nhà chế biến này đều có quy mô siêu nhỏ và vừa, do đó các nhà xuất khẩu có thể cần phải tìm hiểu kỹ trước khi ký kết hợp đồng. Các nhà chế biến lành nghề có thể điều chỉnh gỗ nhập khẩu cho phù hợp với tiêu chuẩn địa phương, giảm gánh nặng cho người sử dụng cuối cùng và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Cuối cùng, xét đến thị trường nội địa, các nhà xuất khẩu nên điều chỉnh sản phẩm của mình sao cho phù hợp với nhu cầu ngày càng tăng của người Việt Nam đối với vật liệu xây dựng chất lượng cao, gỗ trang trí và các sản phẩm gỗ công nghiệp. Việc cung cấp các sản phẩm có kích thước tiêu chuẩn, bề mặt hoàn thiện sẵn và vật liệu bền vững, thân thiện với môi trường sẽ phù hợp với xu hướng nhà ở đô thị và tiêu chuẩn xây dựng xanh. Hợp tác với các kiến trúc sư, nhà thiết kế và chủ đầu tư bất động sản có thể giúp tăng cường hơn nữa khả năng nhận diện thương hiệu và thâm nhập thị trường lâu dài.

* Lưu ý: Nếu bạn muốn trích dẫn thông tin trong bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và kèm theo link bài viết để đảm bảo tôn trọng bản quyền.

[1] https://www.apec.org/docs/default-source/groups/egilat/2024/timberlegalityguidancetemplateforvietnam-march2024.pdf?sfvrsn=1961dea8_2&

[2] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Quyet-dinh-327-QD-TTg-2022-De-an-phat-trien-nganh-cong-nghiep-che-bien-go-ben-vung-506116.aspx

[3]https://snrd-asia.org/wp-content/uploads/2025/09/Report-on-domestic-timber-trade-VPA-FLEGT-supply-chain-and-market-issues_VN.pdf

[4] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2020/09/102.signed.pdf

[5] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xuat-nhap-khau/Quyet-dinh-4832-QD-BNN-TCLN-2020-cong-bo-Danh-muc-cac-loai-go-da-nhap-khau-vao-Viet-Nam-458434.aspx

[6] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2018/12/15-2.pdf

[7] https://www.ppd.gov.vn/FileUpload/Documents/vbhn_19_thong_tu_33_va_thong_tu_03_cua_bo_nnptnt.pdf

[8] https://www.ippc.int/largefiles/ISPM_15_Vietnamese_2012-12-11.pdf

[9] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xuat-nhap-khau/Quyet-dinh-4832-QD-BNN-TCLN-2020-cong-bo-Danh-muc-cac-loai-go-da-nhap-khau-vao-Viet-Nam-458434.aspx

[10] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Quyet-dinh-327-QD-TTg-2022-De-an-phat-trien-nganh-cong-nghiep-che-bien-go-ben-vung-506116.aspx

[11] https://van.nongnghiepmoitruong.vn/wood-exports-set-a-record-surpassing-17-billion-usd-d414834.html

[12] https://vneconomy.vn/phan-dau-den-nam-2030-co-1-trieu-ha-rung-dat-chung-chi-ben-vung.htm

[13]https://vietnamnews.vn/society/1661931/viet-nam-aims-to-reach-25-billion-in-wood-and-timber-exports-by-2030.html

[14] https://moit.gov.vn/tin-tuc/xuc-tien-thuong-mai/mo-rong-thi-truong-trong-nuoc-cho-nganh-go-viet.html

[1] https://www.apec.org/docs/default-source/groups/egilat/2024/timberlegalityguidancetemplateforvietnam-march2024.pdf?sfvrsn=1961dea8_2&

[2] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Quyet-dinh-327-QD-TTg-2022-De-an-phat-trien-nganh-cong-nghiep-che-bien-go-ben-vung-506116.aspx

[3]https://snrd-asia.org/wp-content/uploads/2025/09/Report-on-domestic-timber-trade-VPA-FLEGT-supply-chain-and-market-issues_VN.pdf

[4] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2020/09/102.signed.pdf

[5] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xuat-nhap-khau/Quyet-dinh-4832-QD-BNN-TCLN-2020-cong-bo-Danh-muc-cac-loai-go-da-nhap-khau-vao-Viet-Nam-458434.aspx

[6] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2018/12/15-2.pdf

[7] https://www.ppd.gov.vn/FileUpload/Documents/vbhn_19_thong_tu_33_va_thong_tu_03_cua_bo_nnptnt.pdf

[8] https://www.ippc.int/largefiles/ISPM_15_Vietnamese_2012-12-11.pdf

[9] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xuat-nhap-khau/Quyet-dinh-4832-QD-BNN-TCLN-2020-cong-bo-Danh-muc-cac-loai-go-da-nhap-khau-vao-Viet-Nam-458434.aspx

[10] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Quyet-dinh-327-QD-TTg-2022-De-an-phat-trien-nganh-cong-nghiep-che-bien-go-ben-vung-506116.aspx

[11] https://van.nongnghiepmoitruong.vn/wood-exports-set-a-record-surpassing-17-billion-usd-d414834.html

[12] https://vneconomy.vn/phan-dau-den-nam-2030-co-1-trieu-ha-rung-dat-chung-chi-ben-vung.htm

[13]https://vietnamnews.vn/society/1661931/viet-nam-aims-to-reach-25-billion-in-wood-and-timber-exports-by-2030.html

[14] https://moit.gov.vn/tin-tuc/xuc-tien-thuong-mai/mo-rong-thi-truong-trong-nuoc-cho-nganh-go-viet.html